8.22.2019

Phạm Duy Của Ngày 27 tháng 1 năm 2013


Tác giả: Ngu Yên

 
Trưa nay
một con chim lớn lặng lẽ bay về phương xa
để lại tiếng kêu cảm động mặt trời
rơi vàng nắng âm u Sài Gòn chiều Chủ Nhật.

Từ bắc về nam ra ngàn trùng biển khơi
cây đàn ghi-ta  dáng cong hai chữ S
ráp ngược đầu thành thùng đàn.
Một chữ trong lòng
một chữ nước non
vang tiếng hát bảy mươi năm tình quê khách lạ
bao nhiêu người có tai?

Quê hương không dành riêng cho bất cứ ai
mấy kẻ ngửi được hương
dù không có quê?
bao nhiêu người có mũi?

Lòng người hẹp như lỗ kim
chim lớn làm sao bay qua?
bao nhiêu kẻ có tim?

Miệng người thở đầy khí độc lưỡi như rắn dữ
làm sao nghe tử tế chân tình?
bao nhiêu kẻ có lòng?

Từ 1942 đến 1945
từ 1949 đến 1953
từ 1975 đến 2005
từ 2006 đến 2013
có năm nào thiếu Phạm Duy?

Từ một nốt đến ngàn nốt
từ tiếng bình dân đến câu thơ
từ thanh bình đến chiến tranh đến di tản
từ tôn giáo đến ngục ca, tục ca, du ca đến ngàn lời ca
có khi nào thiếu Phạm Duy?

Từ em bé đến người già
từ chiến sĩ đến linh mục đến tỳ kheo
từ thiếu nữ  khóc đến thanh niên  cười đến tình nhân ôm hồn kỹ niệm
có người nào thiếu Phạm Duy?

Từ nỗi buồn nhỏ đến thất vọng lớn
từ yêu người yêu nước yêu ca dao
từ bàn tiệc, phòng trà, sân khấu cho đến một mình đâu đó
có bài hát nào thiếu Phạm Duy?

Trước 2 giờ 45 trưa
Sài Gòn, Luân Đôn, Melbourne, Hà Nội, Paris, Houston, Nha Trang, Toronto, Dallas,
Huế, Quận Cam, New Orlean, Quảng Nam, Sidney, Montreal, Qui Nhơn, Lục Tỉnh….
đang nói tiếng Việt
chưa thiếu Phạm Duy.

Sau 2 giờ 45
một con chim lớn lặng lẽ bay về phương xa
để lại tiếng kêu cảm động mặt trời
rơi vàng nắng âm u Sài Gòn chiều Chủ Nhật.
từ nay
thiếu Phạm Duy.
 

7.31.2019

Vài cảm nghĩ về nhạc phẩm "Đường Em Đi" của nhạc sĩ Phạm Duy

 
 
Tình cờ tôi tìm thấy trên liên mạng một tập nhạc được scan lại, có tựa đề "Ngày Đó Chúng Mình Yêu Nhau". Tập nhạc được phát hành năm 1968, là một tập hợp "14 bài dành cho đôi lứa" do chính nhạc sĩ Phạm Duy tuyển chọn. Có một số bài tôi đã thử phân tích từ những ngày đầu mon men tìm hiểu cách soạn nhạc, như bài “Hoa Rụng Ven Sông”, “Mưa Rơi”, và “Ngày Đó Chúng Mình”. Rồi có một số bài tưởng như đơn giản, nhưng nay nhìn kỹ lại thì thấy chúng rất đặc sắc, kinh điển, dẫu chỉ là những phát triển đơn giản từ một nhạc đề chỉ có ba hoặc bốn chữ. Tôi muốn nhắc đến các nhạc phẩm như “ Đừng Xa Nhau”, “Còn Gì Nữa Đâu”, và nhất là bài "Đường Em Đi", soạn năm 1960, vài năm sau khi nhạc sĩ tự đi học nhạc ở Pháp. "Đường Em Đi" có những chuyển cung độc đáo, cách phát triển biến thể của nhạc đề thật thú vị. Nào, mời bạn cùng tìm hiểu một nhạc phẩm khác trong “Một trăm tình khúc của một đời người” – một tuyển tập các bài hát mà tôi tự lựa ra trên mười năm trước để dễ tập trung thưởng thức và nghiên cứu.
 
 

6.16.2019

Vai trò của Nhạc Đề trong nhạc phẩm Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà

 
 
Khi thưởng thức những nhạc phẩm dài hơi, với nhiều đoạn nhạc của nhạc sĩ Phạm Duy như Khi Tôi Về (thơ Kim Tuấn), Mùa Xuân Yêu Em (thơ Đỗ Quý Toàn), và nhất là Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà (thơ Hữu Loan), tôi hay thắc mắc và có ý tìm xem nhạc sĩ đã làm những gì để bản nhạc vừa đặc sắc, không nhàm chán, mà vẫn giữ được tính chặt chẽ, mạch lạc từ đầu tới cuối bài. Sau một thời gian tìm hiểu các khái niệm như form, phrase, motive, motive-form, development variations, period, sentence, v.v. qua quyển sách Fundamentals of Musical Composition (FMC) của nhạc sư Arnold Schoenberg, tôi thấy rõ ràng các bản nhạc Phạm Duy theo sát các quy tắc Schoenberg chỉ ra (mặc dù sách FMC xuất bản năm 1967, khi nhạc sĩ Phạm Duy đã là một tên tuổi lớn, tất nhiên không sử dụng quyển sách ấy để học nhạc.)
 
Nếu bạn đọc có cùng một thắc mắc như tôi, xin mời bạn hãy bỏ chút thì giờ để cùng tôi tìm hiểu nhạc đề cùng các lề lối nhạc sĩ Phạm Duy đã dùng nhạc đề để phổ từ thơ thành bản nhạc Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà (AASCDT). Xin xem thêm Phụ Lục 1 để tôi trình bày và dịch thoát các khái niệm như form, phrase, motive, v.v. từ sách FMC, rồi Phụ Lục 2 để xem lời cùng cách phân chia các đoạn nhạc, và Phụ Lục 3 để xem lời thơ của thi sĩ Hữu Loan. Thành thật xin lỗi bạn trước, nếu tôi có dùng một số từ chuyên môn tiếng Anh lẫn lộn với những từ tương đương tiếng Việt.

Nhạc đề và cách phát triển nhạc đề thành một đoạn nhạc
 
Bài Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà có tới bảy đoạn nhạc, trong đó sáu đoạn hoàn toàn khác nhau, chỉ có đoạn Sáu là lặp lại đoạn Một mà thôi. Không biết bài này đã giữ kỷ lục dài nhất của một bài nhạc phổ thông (không phải trường ca) Việt Nam chưa?