Written by: Claude Sonnet AI.
Curator/Editor: Học Trò.
Sách gốc được hỏi tới — Dictionarium Anamitico-Latinum et Latino-Anamiticum (Pigneau de Béhaine khởi thảo, Taberd hoàn thành, in 1838) — là một trong nhiều bản/nhiều tập của cùng một công trình mà Google đã số hóa. Tìm quanh cuốn này trên Google Play Books cho ra một kho khá lớn sách cùng dòng: từ điển, văn phạm, sách giáo khoa chữ Hán, và một ít văn học/thơ ca — hầu hết đều là công trình của giáo sĩ và học giả Pháp/Bồ thời thuộc địa (thế kỷ 17–20), được Google quét lại từ các thư viện đại học (chủ yếu Harvard, Bayerische Staatsbibliothek, Bibliothèque nationale de France).
Nhận xét quan trọng đặt trước bảng liệt kê: tìm bằng từ khóa không dấu như "chu nom", "han nom", hay tên riêng "Đại Nam Quấc Âm Tự Vị" trên Google Play hầu như không ra kết quả đúng — công cụ tìm kiếm của Google Play Books không xử lý tốt tiếng Việt không dấu hay Hán tự. Vì vậy bảng dưới đây gần như hoàn toàn là những gì tìm được bằng từ khóa Latin/Pháp (đúng ngôn ngữ các sách này được biên mục). Nói cách khác: kho này nghiêng hẳn về phía các nhà truyền giáo/học giả phương Tây ghi chép tiếng Việt, không phải các bản Nôm gốc của người Việt (không tìm ra bản Kiều Nôm, Lục Vân Tiên Nôm, hay Đại Nam Quấc Âm Tự Vị của Huình-Tịnh Paulus Của trên Google Play qua các từ khóa đã thử).
1. Cùng một công trình — các bản/tập khác của Dictionarium Anamitico-Latinum
| Tựa đề | Tác giả | Link |
|---|---|---|
| Dictionarium Anamitico-Latinum et latino-Anamiticum... Cochin-Chinese Vocabulary | Jean Louis Taberd | play.google.com/…BzBoAAAAcAAJ |
| Dictionarium Anamitico-Latinum... [With] Appendix, đính chính bởi J.S. Theurel | Taberd | play.google.com/…irMTAAAAQAAJ |
| Dictionarium Anamitico-Latinum et latino-Anamiticum: Latino-Anamiticum, tập 2 | Taberd | play.google.com/…CDBoAAAAcAAJ |
| Dictionarium anamitico-latinum ex opere ill. et rev. Taberd | "Constans Taberd" | play.google.com/…sTeOZUWvMqEC |
| Dictionarium Anamitico-Latinum | Pierre Pigneau de Béhaine | play.google.com/…JEFpAAAAcAAJ |
| Dictionarium Anamitico-Latinum et Latino-Anamiticum (sách gốc được hỏi) | Pigneau de Béhaine | play.google.com/…3azqbFHriw0C |
| Dictionarium Latino-Anamiticum & anamitico-Latinum, tập 1 | Taberd | play.google.com/…sQnxotou7GQC |
| Dictionarium Latino-Anamiticum & anamitico-Latinum, tập 2 | Taberd | play.google.com/…6n42746yxPgC |
| Dictionarium Latino-Anamiticum | Taberd | play.google.com/…eihHAAAAcAAJ |
Chín mục trên nhiều khả năng chỉ là 2-3 lần in khác nhau (Serampore 1838 phần
Anamitico-Latinum, và phần Latino-Anamiticum in riêng), bị các thư viện quét
thành nhiều bản ghi khác nhau trên Google Books. Đáng chú ý: bản
irMTAAAAQAAJ có phần Appendix do
Jean-Simon Theurel hiệu đính — Theurel sau này tự làm một
cuốn từ điển riêng (mục 2 bên dưới).
2. Trước Taberd — Alexandre de Rhodes (1651), nền móng chữ Quốc Ngữ
| Tựa đề | Tác giả | Link |
|---|---|---|
| Dictionarium annamiticum, lusitanum et latinum (bản đầy đủ, "ope Sacrae Congregationis de Propaganda Fide") | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…rmA2UEt0ZREC |
| Dictionarium Annnamiticum [sic] Lusitanum et Latinum | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…uGhkAAAAMAAJ |
| Dictionarium Annamiticum | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…2AdHAAAAcAAJ |
| Catechismus pro iis, qui volunt suscipere baptismum (song ngữ Latin/Việt, văn bản Quốc Ngữ cổ nhất còn lưu hành rộng) | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…QwMQRJVAIU0C |
| Catechismvs Pro ijs, qui volunt sussipere Baptistvm (bản khác) | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…P7hWAAAAcAAJ |
| Tunchinensis Historiae libri duo (sử Đàng Ngoài, tiếng Latin) | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…6UxDAAAAcAAJ |
| Tvnchinensis Historiae Libri Dvo (bản khác) | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…GxWRJap5LkMC |
| Tunchinensis Historiæ libri duo (bản khác) | Alexandre de Rhodes | play.google.com/…uBllAAAAcAAJ |
Đây là bộ ba văn kiện làm nên "khởi điểm" chữ Quốc Ngữ được công nhận rộng rãi: cuốn từ điển ba thứ tiếng (Việt-Bồ-Latin) và cuốn Phép Giảng Tám Ngày (Catechismus) in cùng năm 1651 tại Roma. Không trực tiếp là Nôm/Hán, nhưng là tài liệu nền cho bất kỳ ai muốn hiểu vì sao Taberd 180 năm sau viết theo khuôn của Rhodes.
3. Từ điển Việt-Pháp thế kỷ 19–20 (thời kỳ Pháp thuộc)
| Tựa đề | Tác giả | Ghi chú | Link |
|---|---|---|---|
| Dictionnaire Annamite-Française (Việt→Pháp) | J.F.M. Génibrel | có ghi chữ Hán cho các từ gốc Hán-Việt | play.google.com/…S1ZIAQAAMAAJ |
| Dictionnaire annamite-français (bản khác) | Génibrel | cùng nội dung | play.google.com/…IcMuAAAAYAAJ |
| Petit dictionnaire annamite-français | Génibrel | bản rút gọn | play.google.com/…QcMVAAAAYAAJ |
| Dictionnaire annamite-français, tập 2 (N-X) | Jean Bonet | tiếng chính thức lẫn khẩu ngữ | play.google.com/…NE7NCKYvndQC |
| Dictionnaire annamite-français (bản khác) | Jean Bonet | play.google.com/…qXVtDHxS40QC | |
| Petit dictionnaire annamite-français | P.G. Vallot | dựa khuôn mẫu từ điển "Giám mục Adran" (tức Pigneau de Béhaine) | play.google.com/…1HdFAQAAMAAJ |
| Dictionnaire annamite-français | Victor Barbier | play.google.com/…NXYkk0kTgkUC | |
| Dictionnaire annamite-français | "J.M.J." | play.google.com/…W8MdAAAAYAAJ | |
| Dictionnaire français annamite | V. Barbier | chiều ngược lại | play.google.com/…D6AOAQAAIAAJ |
| Nouveau dictionnaire français-annamite | J. Masseron | play.google.com/…Wxpj7Z0APgQC | |
| Petit dictionnaire français-annamite, phần 4 | Trương Vĩnh Ký | play.google.com/…2kg0AQAAMAAJ | |
| Dictionnaire tày-annamite-français | François Marie Savina | tiếng Tày, không phải Kinh — nhưng cùng thời/cùng dòng biên soạn | play.google.com/…z6EIAQAAMAAJ |
| Dictionnaire étymologique Chinois-Annamite latin-français, phần 1 (10 bộ thủ đầu) | Guillaume Pauthier | từ nguyên Hán-Việt, gần với hướng "Nho" nhất trong nhóm này | play.google.com/…q7JFAAAAcAAJ |
4. Văn phạm và sách học tiếng An Nam
| Tựa đề | Tác giả | Link |
|---|---|---|
| Grammaire de la langue annamite | Trương Vĩnh Ký | play.google.com/…m40yAQAAMAAJ |
| Grammaire de la langue Annamite | Gabriel Aubaret | play.google.com/…gsXlAAAAMAAJ |
| Grammaire annamite: kèm từ vựng Pháp-Việt/Việt-Pháp | Louis Gabriel Galderic Aubaret | play.google.com/…-EkpAAAAYAAJ |
| Vocabulaire français-annamite | Gabriel Aubaret | play.google.com/…H7s_AAAAIAAJ |
| Vocabulaire Français-Annamite et Annamite-Français | Gabriel Aubaret | play.google.com/…yWBKAQAAMAAJ |
| Cours élémentaire d'annamite | Alfred Bouchet | play.google.com/…1f59Bj5E3wwC |
| Éléments de grammaire annamite | Édouard Diguet | play.google.com/…KN87AQAAMAAJ |
| Cours complet de langue Annamite | P.G. Vallot | play.google.com/…YRkTAAAAYAAJ |
5. Luật và văn kiện hành chính (dịch từ chữ Hán)
| Tựa đề | Tác giả | Ghi chú | Link |
|---|---|---|---|
| Code annamite (Hoàng Việt Luật Lệ), tập 1 | Gabriel Aubaret (dịch) | dịch từ nguyên bản chữ Hán | play.google.com/…2PwlJwxm7w0C |
| Code annamite (Hoàng Việt Luật Lệ), tập 2 | Gabriel Aubaret (dịch) | play.google.com/…Qs1fJU2lvrcC | |
| Codes annamites | (soạn giả triều Nguyễn) | có bản dịch song song Quốc Ngữ và chữ Hán | play.google.com/…HQtCAQAAMAAJ |
| Annales impériales de l'Annam, tập 1 | Abel des Michels (dịch) | play.google.com/…2SU2AQAAMAAJ |
6. Sách học chữ Hán / Hán-Việt (gần "Nho" nhất trong kho này)
| Tựa đề | Tác giả | Ghi chú | Link |
|---|---|---|---|
| Tam tự kinh (Three-Character Classic), có chú giải và phiên âm Việt | Vương Ứng Lân (chú giải Vương Tân Thăng) | play.google.com/…V8wOAAAAQAAJ | |
| Tam tự kinh (bản khác) | biên tập Abel des Michels | play.google.com/…So8wAAAAYAAJ | |
| Prononciation figurée des caractères chinois en mandarin annamite | Trần Nguơn Hanh | bản viết tay | play.google.com/…-uT8eQRZ5-kC |
| Pronunciation figurée des caractères chinois en mandarin annamite (bản khác) | Legrand de la Liraye | play.google.com/…BDQwAAAAYAAJ | |
| Recueil des compositions données aux examens de langue annamite et de caractères chinois au Tonkin | Jean Nicolas Chéon | bài thi khoa cử thời Pháp thuộc | play.google.com/…B25HAAAAYAAJ |
| Thiên tự đãi âm ca — từ vựng Hán-Việt-Pháp 1.000 chữ, thể văn vần | Edmond Nordemann | play.google.com/…a9cuAAAAYAAJ | |
| Chrestomathie annamite — 180 bài đọc tiếng Bắc + từ điển bách khoa minh họa | Edmond Nordemann | play.google.com/…_VVIAQAAMAAJ | |
| Méthode d'écriture annamite | Edmond Nordemann | play.google.com/…UWBFAQAAMAAJ | |
| Y phương diễn âm ca — sách thuốc Đông y viết theo thể vần, dịch Pháp | Edmond Nordemann | 245 vị thuốc | play.google.com/…BclHFfq5imAC |
| Manuel de la langue chinoise écrite | Abel des Michels | play.google.com/…Z3kuAAAAYAAJ | |
| Du système des intonations chinoises et de ses rapports avec celui des intonations annamites | Abel des Michels | play.google.com/…ZS4iAAAAMAAJ | |
| Les six intonations chez les Annamites | Abel des Michels | play.google.com/…DDpBAQAAMAAJ |
7. Văn học, truyện kể, thơ ca dân gian (phần mỏng nhất của kho)
| Tựa đề | Tác giả | Ghi chú | Link |
|---|---|---|---|
| Huấn ca — thơ ca dân gian, chia đoạn có mục lục dịch Pháp | Nguyễn Chại | play.google.com/…_WzyJrDtAlwC | |
| Huit contes en langue cochinchinoise (8 truyện, kèm bài tập hội thoại) | Abel des Michels | play.google.com/…krATAAAAQAAJ | |
| Contes plaisants Annamites, bản dịch Pháp | Abel des Michels | play.google.com/…AIkIHGQgx1cC | |
| Contes plaisants annamites (bản khác) | Abel des Michels | play.google.com/…kxhCAQAAMAAJ | |
| Truyện chơi văn chương — chrestomathie cochinchinoise, tập 1 | Abel des Michels | tuyển văn bản Nam Kỳ | play.google.com/…PaU-AAAAYAAJ |
| Dialogues cochinchinois — có bản dịch Pháp/Anh/Latin song song | Abel des Michels | play.google.com/…C6Gu-YECHyIC | |
| Dialogues en langue cochinchinoise | Abel des Michels | play.google.com/…U6VFAAAAcAAJ |
Tìm riêng "Kim Vân Kiều" hay "Lục Vân Tiên" (bằng tiếng Pháp, ghép với "annamite") trên Google Play Books không ra kết quả nào — hai áng văn Nôm nổi tiếng nhất không có mặt trong kho số hóa này qua các từ khóa đã thử.
8. Tiểu sử liên quan
| Tựa đề | Tác giả | Link |
|---|---|---|
| Petrus J.-B. Trương-vĩnh-Ký: un savant et un patriote cochinchinois | Jean Bouchot | play.google.com/…XBUOAQAAIAAJ |
Tổng kết
Khoảng 60 đầu sách được tìm thấy, tất cả đều miễn phí trên Google Play Books, phần lớn là bản scan từ thư viện Harvard/Bayerische Staatsbibliothek/BnF của các công trình Pháp/Bồ thời truyền giáo và thuộc địa (1651–đầu thế kỷ 20). Ba tác giả xuất hiện nhiều nhất ngoài Taberd/Pigneau de Béhaine: Alexandre de Rhodes (nền móng Quốc Ngữ), Gabriel Aubaret và Abel des Michels (văn phạm, luật, truyện kể dịch Pháp — des Michels đặc biệt phong phú về mảng văn học/hội thoại Nam Kỳ), và Edmond Nordemann (các sách vần Hán-Việt-Pháp ở Bắc Kỳ). Không có bản Nôm nguyên tác nào (Kiều, Lục Vân Tiên, Đại Nam Quấc Âm Tự Vị...) xuất hiện — kho Google Play nghiêng hẳn về phía ghi chép/từ điển hóa tiếng Việt bởi người phương Tây, không phải văn bản Nôm do người Việt viết ra.
Process — tìm sách liên quan trên Google Play Books date: 2026-09-15
Cách làm
Người dùng đưa một link Google Play Books
(https://play.google.com/store/books/details?id=3azqbFHriw0C) và
hỏi có sách nào khác trên Google về Nôm/Nho/Hán/tiếng Việt cổ, dạng từ điển
hay văn học.
Bước 1 — Xác định sách gốc
Dùng WebFetch mở thẳng link đó. Google Play Books server-render
đủ để WebFetch đọc được tựa, tác giả, năm in, mô tả mà không cần
trình duyệt thật. Ra ngay: đây là
Dictionarium Anamitico-Latinum et Latino-Anamiticum (Pigneau
de Béhaine khởi thảo, Taberd hoàn thành, in 1838) — trùng khớp với cuốn sách
đã dùng cho dự án _Taberd_OCR_Plan.md /
loop-preface trong cùng thư mục này (xem memory
taberd-preface-loop-project). Nhận ra sự trùng khớp này trước khi
tìm giúp chọn đúng nơi lưu kết quả (thư mục
Dictionarium Anamitico-Latinum\, không phải một thư mục mới).
Bước 2 — Tìm bằng WebFetch trên URL search của Google Play
https://play.google.com/store/search?q=<từ khóa>&c=books
cũng server-render đủ để đọc bằng WebFetch — không cần mở Chrome.
Tiết kiệm hẳn một vòng tải công cụ trình duyệt.
Từ khóa có tác dụng: tên tựa sách bằng tiếng Latin/Pháp đúng như cách các thư viện biên mục ("Dictionarium Anamitico-Latinum", "dictionnaire annamite français", "Dictionarium Annamiticum Lusitanum Latinum", "annamite grammaire langue", "annamite chinois caractères", tên riêng như "Truong Vinh Ky", "Nordemann annamite", "Abel des Michels annamite"...). Mỗi từ khóa lần lượt hé ra một cụm tác giả/chủ đề mới — cách làm là gõ liên tiếp nhiều biến thể rồi gộp kết quả lại, không có một truy vấn nào phủ hết.
Từ khóa KHÔNG có tác dụng — bài học quan trọng nhất của phiên này:
-
"chu nom vietnamese"→ ra sách học tiếng Việt hiện đại và một cuốn về chữ Nhật cổ, không liên quan. -
"han nom"→ ra toàn bộ truyện tranh/series không liên quan (Star Wars, truyện tranh Hàn...). -
"Dai Nam Quoc Am Tu Vi"(không dấu) → ra một series manga Tây Ban Nha "Capitán China 2040", hoàn toàn sai. -
"Kim Van Kieu annamite","Luc Van Tien poeme annamite"→ "No book results found". -
"Legrand de la Liraye annamite"(tên đầy đủ, không rút gọn) → "No book results found"; chỉ ra kết quả khi bỏ "Liraye" ra khỏi câu truy vấn khác đã có ("annamite chinois caractères").
Kết luận rút ra: công cụ tìm kiếm của Google Play Books không xử lý tốt (a) tiếng Việt bỏ dấu, (b) tên riêng đầy đủ/dài, (c) tên tác phẩm Nôm nổi tiếng bằng tiếng Việt hiện đại. Nó xử lý tốt nhất tên sách/tác giả bằng đúng ngôn ngữ biên mục gốc (Latin, Pháp). Đây là lý do bảng kết quả cuối cùng nghiêng hẳn về phía tài liệu phương Tây — không phải vì kho Google Play thiếu tài liệu Nôm gốc, mà rất có thể vì cách tìm bằng từ khóa La-tinh/Pháp đơn giản là không chạm tới được nhóm tài liệu đó (nếu có). Đã nói rõ giới hạn này trong bảng kết quả thay vì ngầm coi "không tìm thấy" là "không tồn tại".
Bước 3 — Gộp, khử trùng lặp, phân loại
Sau ~14 lượt WebFetch (1 lượt đọc sách gốc + 13 lượt tìm kiếm),
gom được khoảng 60 tựa sách khác nhau. Loại các kết quả rõ ràng không liên
quan (manga, tiểu thuyết hiện đại lẫn vào vì trùng tên tác giả — ví dụ tìm
"Truong Vinh Ky" ra cả sách tôn giáo hiện đại không liên quan). Phân nhóm theo
chủ đề (cùng-một-công-trình, Alexandre de Rhodes, từ điển Việt-Pháp thế kỷ 19,
văn phạm, luật dịch, sách học chữ Hán, văn học/truyện kể, tiểu sử) rồi viết
thành bảng có link trực tiếp tới từng trang Google Play
(https://play.google.com/store/books/details?id=<id>).
Vị trí lưu file
Lưu vào Dictionarium Anamitico-Latinum\ (thư mục cha của cả
pipeline OCR Taberd), không phải Working Folders\, vì đây là tài
liệu tham khảo trực tiếp liên quan tới cuốn sách đang được xử lý ở đó — không
phải một dự án CamNghi/FMC/tra cứu Hán-Nôm thuộc phạm vi CLAUDE.md của
Working Folders.