Ghi lại những mẩu chuyện, cảm nghĩ về âm nhạc và ngành điện toán/tin học, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI) bằng Claude AI. Posting in both English and Vietnamese my thoughts about popular music and Artificial Intelligence using Anthropic's Claude AI and Claude Code CLI.
Sáng nay tình cờ lạc vào youtube và nghe lại bài "If I Fell" của nhóm The Beatles, thấy họ trẻ trung, chords thì quá đặc sắc và nghe hổng ra nếu không lên đàn ... mò, hay dễ nhất là lấy sách nhạc ra coi. Nét nhạc của họ vẫn còn quá mới mẻ, cách tân, sau 50 năm đã trôi qua mà nhiều bài mới bây giờ nghe cũng không bằng, và chords thì dễ đoán.
Tuy rằng không sưu tầm đĩa của ông, hoctro tôi vẫn hay nghe những bài nhạc của ông do Paul Mauriat phối. Hãng Philips có gom một đĩa dành riêng cho những bản nhạc hay của danh ca này do Paul làm hòa âm.
Lại thêm một năm trôi qua, tôi chẳng nghe hay khám phá gì được nhạc mới Việt cũng như Anh Pháp. Cũng có những ngôi sao chợt "xẹt" qua, như cô Adele, hay vài bài nhạc Pháp trữ tình thỉnh thoảng bắt gặp trong các chương trình tối thứ Bảy như "Hier Encore" hay "Les Annés Bonheurs" của TV5Monde (mà tôi đặt mua cable để tập nghe tiếng Pháp hằng ngày.) "Có lẽ tới một tuổi nào đó thì người ta không còn nghe nhạc hát nữa chăng", là lý do để tôi biện minh cho việc nghe nhạc Paul Mauriat dầm dề suốt ba bốn năm nay, và vẫn chưa chán?
Năm 2014 là một năm đặc biệt với tôi. Sau khi chữa xong một cơn bệnh với nhiều phản ứng phụ, trong đó có trầm cảm, tôi cảm thấy yêu đời trở lại. Ở sở làm, tôi dồn hết năng lực vào việc viết nhiều nhu liệu mới cho một ứng dụng ba chiều. Con đường đến sở làm dài gần tiếng đồng hồ vì kẹt xe, trở thành nơi tôi suy nghĩ về những việc đã làm cho nhu liệu, những việc sắp tới sẽ làm, hay cách giải lượng giác để "vẽ" chúng vào nhu liệu. Trong suốt thời gian một tiếng mỗi ngày ấy, người bạn đồng hành là những bài nhạc Paul Mauriat từ dĩa nhạc đầu tiên Vol 1 (1965) cho đến dĩa nhạc cuối của thời kỳ "xanh" của nhạc Paul Mauriat, khoảng năm 1982.
Trong một bài viết trước ( Những kỷ niệm về nhạc Paul Mauriat) tôi đã có dịp nhắc đến người nhạc sĩ tài hoa, đa dạng của âm nhạc Pháp quốc, đó là nhạc trưởng của ban đại hòa tấu mang tên ông, Le Grand Orchestre de Paul Mauriat. Trong danh sách nhạc trên 1000 bài của ông soạn, có một mảng không nhỏ, gần trên dưới hai trăm bài, là những bài nhạc Pháp từ thời 1940-50 như Comme d'habitude, La vie en rose, và nhất là những bài nhạc nay đã trở thành bất tử của những năm từ 1965 đến 1980, như Une belle histoire, Après toi, Tu te reconnaitras, v.v. Vì quá khâm phục sức sáng tạo và tận tụy của ông và cũng để chia xẻ với bạn đọc những suy gẫm riêng tư, tôi viết thêm một bài bổ sung cho bài viết trước, gồm những tiểu mục nho nhỏ về những bài hòa tấu tuyệt vời của ông.
ABBA! Ban nhạc huyền thoại! Biết nói gì về ban nhạc này bây giờ. Họ chỉ có khoảng 100 bài nhạc, nhưng thế giới đã tốn kha khá nhiều bút mực để nói về họ, đã tốn nhiều tiền của để mua đĩa cùng các sách vở liên can tới nhóm nhạc này!
Dòng suy nghĩ miên man đưa tôi về lại Saigon những ngày đầu 80', khi nhạc ngoại còn là thứ bị cấm lưu hành chính thức - mặc dù nếu ai có tiền thì cũng mua được ở chợ trời Huỳnh Thúc Kháng, hay ở các tiệm sang băng lậu. Tôi cũng không nhớ lần đầu tiên mua được một băng cassette gốc nhập lậu từ tàu viễn dương là năm nào, nhưng có lẽ là vào khoảng 1983 hay 1984. Tôi còn nhớ có mua được một cassette có hình bìa đề ABBA, nhưng bên trong nhạc phối không là ABBA chút nào, nhưng rõ ràng là giọng của hai người đẹp tóc vàng Agnetha và tóc hung Frida. Sau này tìm hiểu kỹ hơn thì các bài đó là trong hai LP riêng rẽ của hai người.
Hoctro thường thì rất chậm phản ứng với những tin tức trong giới ca nhạc. Thế nên khi nghe tin nhạc sĩ Eric Charden vừa mất cuối tháng tư vừa qua thì cũng chỉ biết buồn và tưởng niệm đến một ca sĩ, một nửa của một cặp song ca tài ba mà thôi.
Trong post đặc biệt này, tôi gửi bạn một YouTube gồm 100 bài nhạc xuất sắc tôi tuyển chon. Danh sách này đã được xem trên 893,000 lần trên liên mạng (tính đến tháng 6/2016.)
Cả hai tuần nay tôi cứ nghe đi nghe lại bài hát In Assenza Di Te do nữ ca sĩ kiêm nhạc sĩ Laura Pausini và một danh ca Ý khác là Gianni Morandi. Nghe đi nghe lại mà không chán. Có cái gì đó rất "pop", rất lãng mạn, sang cả trong giai điệu cũng như trong cách trình bày bài nhạc.
Tự nhiên sao mấy bữa nay trong đầu tôi cứ bị bài nhạc này ám ảnh hoài. Bài nhạc có tên là La Jupe En Laine do ca sĩ Pháp Julien Clerc trình bày. Tôi biết bài này qua việc theo dõi trang YouTube của anh Nicholas Phạm. Sau đó thì tôi tìm ra video gốc do chính Julien Clerc trình bày.
Mới đó mà đã sang tháng mười hai rồi! Lại gần một năm nữa sắp đi qua đời tôi! Tháng mười hai là tháng ngồi lại điểm xem mình đã làm được gì cho mình, cho người thân của mình trong năm vừa qua. Có lẽ, ngoài cái blog ít khi lui tới viếng thăm và post bài mới này, các thứ khác trong đời sống thực đều hanh thông. Ba mẹ mạnh khỏe, vợ chồng con cái việc làm và học hành rất OK, tên bạn thân nhất từ hồi lớp 5 trường Hòa Bình thì mới lên xe bông, chúc mừng chúc mừng ... Kinh tế Hoa Kỳ cũng đang khá lên, bên này bà con Mẽo đi shopping dữ lắm, sắp hàng rồng rắn tối trước ngày Thứ Sáu Đen ...
Cuối tuần qua tôi mua được quyển sách rất hay của ông Rob Kapilow, tựa đề "What makes it great?". Tựa đề khó dịch thoát quá, nhưng quyển sách này có cái rất đặc biệt là tìm hiểu những điều thật hay của một tiểu phẩm, chỉ một mà thôi, của mười tám đại nhạc sư nhạc cổ điển, kể từ Vivaldi, Bach, tới Mozart, Beethoven, Shubert, Chopin, rồi kết thúc ở Claude Debussy.
Để giới thiệu sách, tác giả có cho xem thử chương đầu tiên, trình bày cặn kẽ những điều hay ý lạ từ chương đầu của khúc "Mùa Xuân" trong bộ "Bốn Mùa" của nhạc sư Antonio Vivaldi:
Như có viết trong một bài trước, tôi đặc biệt thích cách đặt số lượng các chữ trong các bài hát của nhạc sĩ Lê Uyên Phương. Cách đặt này làm bài nhạc luôn luôn có một cái gì đó sôi động, nhấp nhỏm, không đoán trước được, mà cũng không lạ tai lắm để làm người nghe luôn thích thú. Bài "Chiều Phi Trường" là một thí dụ như vậy. (Xem nhạc bản : http://www.leuyenphuong.com/tapnhac/lup/ChieuPhiTruong.pdf )
Trước hết, trong phần 1 của phiên khúc 1, tác giả cho ta một cái sườn bài nhịp nhàng, tựa như khi ta nhảy các điệu vũ Nam Mỹ vậy. Công thức đó là:
Tôi - với em - dương trần vai tiễn đưa - ngày hôm qua trong nắng thiên đường - ngày hôm nay lo âu tìm về nơi bến ngân.
Bạn hãy thử hát theo nốt nhạc, nhưng thay vì hát chữ thì đếm số như trên. Bạn thấy các chữ tăng theo một công thức, một mẫu (pattern) nhất định, một dạng công thức toán (mà vì trả hết cho thầy rồi nên tôi quên mất tên chuỗi lặp này.) Bài nhạc ngân nga, và kết ở các nhịp mạnh.
Ngay sau đó, trong phần hai của phiên khúc 1, nhạc sĩ sửa cấu trúc một chút và làm ngắn đi một cách đáng kể, hai nốt cuối "thời gian" điền luôn hai trường canh 7 và 8 thay thế cho câu thứ tư như phần 1.
1 - 2 3 - 1 2 3 4 5 - 1 2 3 4 5 6 7 8
Những - đóa hoa - phai hồng trong mong chờ - xin hãy xanh như thời gian thời gian ...
Bạn thấy là có một cái cấu trúc, cái sườn rất vững chắc, nhịp nhàng là 4 trường canh đầu 1 - 2 3 - 1 2 3 4 5 làm bến để người nghe có thể định vị, để neo lại, còn sau đó là khai triển của nhịp điệu ấy, hoặc dài ra, hoặc ngắn đi, chõi (syncopation) một cách rất căn bản là 1/2 nhịp-1 nhịp-1/2 nhịp:
Hy vọng tôi sẽ tìm thời giờ quyết chí tìm hiểu từng bài nhạc trong hai tập nhạc để viết xuống thành các tiểu luận nhỏ, nhưng sau khi nghe đi nghe lại nhiều bài, tôi có thể kết luận sơ khởi là nhạc sĩ Lê Uyên Phương rất quan tâm đến cách tạo dựng một sườn bài với một nhịp điệu căn bản, rồi ông khai triển trên nền các nhịp điệu đơn giản đó. Trong bài này, nhịp điệu ấy là 1 2 3 - 1 2 3 4 5.
Trong phiên khúc thứ hai, cấu trúc rất giống như phiên khúc một, nhưng ở đoạn cuối, thay vì cho ít chữ thì nhạc sĩ lại bớt đi một chữ thành 2 chữ "sẽ quên" rồi chèn thêm vào hai chữ nữa là "hay còn yêu còn yêu nhân tình".
1 - 2 3 - 1 2 3 4 5 - 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Những cánh chim - trong hồng hoang thiên đường - Sẽ quên - hay còn yêu còn yêu nhân tình
Bạn thấy là vì sườn bài đã có, những thay đổi tuy nhỏ nhặt này đã tạo một phong cách viết nhạc cho nhạc sĩ, trong đó nhạc sĩ tha hồ tạo những hiệu ứng nhỏ để làm cho nhịp điệu khi thì hối hả ("hay còn yêu còn yêu nhân tình"), khi thì khoan thai ("như thời gian, thời gian") không làm thính giả nhàm chán, mà cũng không làm họ chán nản vì quá khác biệt giữa các phiên khúc với nhau.
Trong bài trước, tôi có nhận xét là các kết thúc của câu của bài Buồn Đến Bao Giờ đều nằm trong các nốt ổn định. Trong bài này, tôi để ý thấy tỷ lệ cũng tương ứng như vậy
Tôi với em (Si)- dương trần vai tiễn đưa (Do)- ngày hôm qua trong nắng thiên đường (Re) - ngày hôm nay lo âu tìm về nơi bến ngân (La).
Những đóa hoa (La) - phai hồng trong mong chờ (Re)- xin hãy xanh (Si) như thời gian (La) thời gian (Re) ...
Tôi với em (Si) -xin cùng xây ước mơ (Do)- Dù mai đây xa cách muôn trùng (Re)- dù mai đây nơi xa phồn hoa không thiết tha (La)...
Những cánh chim (La) - trong hồng hoang thiên đường (Re)- Sẽ quên (Si) hay còn yêu (La) còn yêu nhân tình (Sol)
Bạn thấy chỉ trừ những chỗ in đậm cuối câu Do và La là chỗ để các hợp âm hoặc át như D7 hoặc thứ như La thứ, có tính cách không ổn định, cần phải giải tỏa để trở về ổn định, các chỗ khác đã ổn định sẵn rồi, nên rất phù hợp với giai điệu ngân nga, nhịp nhàng của tiết tấu. Các biến đổi làm câu nhạc linh động đã xảy ra trong thân bài của từng câu nhỏ, như chỗ in đậm trong "ngày hôm qua trong nắng thiên đường" chẳng hạn, để tới cuối câu thì nhạc sĩ tìm cách về lại một trong ba nốt ổn định (đa số), hay (đôi khi) không ổn định tùy theo tâm tư của dòng giai điệu đang chảy.
Sau khi cho thính giả thưởng thức hai phiên khúc với thật nhiều nhịp chõi, nhạc sĩ tạo cảm giác nghỉ ngơi trong đoạn điệp khúc bằng cách cho chúng ta một câu nhạc với nhiều nốt một nhịp (quarter note) như "Một lần xa cách" và "Buồn ơi ướt vai", xen lẫn với các nhịp chõi. Sau cùng, để nhấn mạnh "cái sự buồn" nhạc sĩ cho hát đi hát lại ba lần "cho dòng nước mắt, cho dòng nước mắt, cho dòng nước mắt" rồi mới kết là "trôi mau". Trôi mau mà phải nhắc đi nhắc lại thì dòng nước mắt này chắc là trôi cũng chậm, nghịch lý, nghịch lý ... mà lại cũng có lý! Đó là cái sự buồn đau đớn mà nhạc sĩ Cung Tiến nhắc đến chăng?
Ở đoạn phiên khúc cuối, phần lớn các biến thể của tiết tấu đều như tôi đã phân tích ở trên, chỉ muốn thêm một điều nhỏ là các chữ "vùi sâu theo tháng năm" với chữ năm kết ở nhịp 3, là nhịp yếu hơn nhịp 1, do đó làm câu cảm thấy bị hụt hẫng, đây là một hiệu ứng rất hay, tạo thêm cảm xúc cho lời nhạc.
Trên đây là các để ý nhỏ về phần nhạc của bài Chiều Phi Trường, cũng như lần trước tôi xin dành phần phân tích lời cho một bài viết khác. Theo tôi nghĩ, các bài nhạc này phải được xem là các bài nhạc nhỏ trong hai trường ca chính là "Yêu Nhau Khi Còn Thơ" và "Khi Loài Thú Xa Nhau", trong đó các ý tưởng yêu ghét giận hờn nhớ thương v.v. được mô tả như là một nhật ký của một người tình về các mối tình của mình, do đó chúng phải được phân tích trong cùng một bài viết.
Tiếp theo bài viết ngắn gồm thật nhiều câu hỏi không lời giải đáp về nhạc thuật của nhạc sĩ Lê Uyên Phương ( http://hoctroviet.blogspot.com/2011/05/vai-cam-nghi-ve-nhac-thuat-cua-nhac-si.html ), tôi lựa ra bài nhạc đầu tay "Buồn Đến Bao Giờ" rồi tìm tòi, mổ xẻ các kỹ thuật viết nhạc trong đó. Tôi muốn biết "cái sự buồn" đã được tác giả trình bày về phần nhạc thuật ra sao. Các kỹ thuật viết lời đành để sang một bài viết khác.
Thang âm trưởng mà không trưởng
Trước tiên, mời bạn tải về bản nhạc trên ở địa chỉ này,
(Xin nói thêm, tôi nghe và cảm được nhạc LUP rất, rất nhiều nhờ tài năng diễn giải bài nhạc và cách thêm thắt các nhạc khí, câu hooks hay intro của nhạc sĩ Duy Cường, cũng như cách diễn đạt bài hát của chị Thiên Phượng. Xin cám ơn hai anh chị thật nhiều. Đĩa CD Đá Xanh xuất bản đã 20 năm nhưng vẫn còn rất mới, tôi khám phá nhiều các chi tiết lạ mỗi lần nghe lại, cứ như là mình lớn lên theo nhạc, chứng tỏ độ già dặn trong cách hòa âm phối khí của anh Cường vượt trước tuổi của anh khi viết hòa âm cho các bài nhạc LUP này.)
... Chỉ một lần nghe, ta cũng có thể cảm thấy ngay đó là những khúc ca được sáng tác với cảm hứng âm nhạc đích thực, nhưng đó là một cảm giác không làm dáng và cũng không làm ra quá đáng, mà độ lượng, như là cố ý cầm lại vừa với tầm ngậm ngùi, ngao ngán của kiếp sống ...
... Tiếng nói mới đó, những "chansons de sanglot" đó, không biểu tỏ gì khác hơn là hạnh phúc ái tình giống như một hòn đảo mịt mù sương trong cơn giông thời đại. Bởi vậy mà ta nghe thấy nhiều đau đớn, nhiều nức nở đến thế. Chẳng phải là niềm đau mê man, mà là niềm đau sáng suốt: mắt mở thật lớn, ta nhìn nó đi thẳng vào tim ta đau nhói. Đó là tại sao những melodies đau đớn của PHƯƠNG - nơi ta có lẽ đã bắt lại được một machochisme huy hoàng - luôn luôn ở mode majeur. Cái "buồn majeur" là cái buồn sâu thẳm nhất trong âm nhạc có chủ âm.Và đó chính là "thú đau thương" đơn và thuần vậy ....
Cung Tiến
Sàigòn 20-2-1970
Đó là những lời thật trân trọng của nhạc sĩ Cung Tiến chia sẻ cảm nghĩ của ông về dòng nhạc Lê Uyên Phương (LUP), được đăng lại ở bìa sau tập nhạc Lê Uyên Phương - Khi Loài Thú Xa Nhau. (Toàn bộ tập nhạc này cũng như tập nhạc Yêu Nhau Khi Còn Thơ đã được gia đình nhạc sĩ cho ấn hành trên mạng lưới toàn cầu ở đây: http://www.leuyenphuong.com/tapnhac/khiloaithuxanhau.htm )
Người ta hay nói câu "Hãy cho tôi biết anh đọc sách gì, tôi sẽ cho anh biết anh là người như thế nào." Tôi hay suy nghĩ về câu nói ấy, và thường định nghĩa gout nhạc của tôi là "Hãy cho tôi biết anh nghe loại nhạc gì, tôi sẽ cho anh biết gout nghe nhạc của anh."
Sau đây là một nhạc phẩm ngoại quốc khác được chuyển sang lời Việt theo dạng thứ hai (xắp xếp lời nhạc sao cũng được miễn bài theo ý chính của bản gốc.) Đó là bài dịch Yêu Nhau Mùa Hè, Khóc Nhau Mùa Đông của nhạc sĩ Tuấn Dũng, dịch từ bản Summer Kisses, Winter Tears do danh ca Elvis Presley trình bày.
Cố nghệ sĩ Trường Kỳ là một người có tầm ảnh hưởng sâu rộng tới nền nhạc trẻ miền Nam Việt Nam. Một trong các nỗ lực của ông là Việt Hóa những bản nhạc ngoại quốc, thay vì chỉ hát lời Mỹ hoặc Pháp. Những bước đi tiên phong đó đã làm tăng thêm sức hấp dẫn của nhạc pop với giới trẻ Việt Nam, thế hệ 60,70 và ngay cả các lớp đàn em bị kẹt lại khi nhạc trẻ không còn được tự do ca hát nữa.
Tôi xin post lên các bài nhạc tôi sưu tầm được, cùng những ý kiến của tôi về các bài nhạc này, mỗi ngày thêm vào một chút. Các bài nhạc sẽ được mang lên trước.
Trong quyển "Một Thời nhạc Trẻ", Trường Kỳ có nhắc đến sáng kiến "Việt Hóa Nhạc Trẻ" vào khoảng thời gian năm 1970 của ông như sau:
Trước sự đi lên mạnh mẽ của phong trào nhạc trẻ, tôi chợt có câu hỏi trong đầu" "Tại sao không kêu gọi những anh em nhạc sĩ trong làng nhạc trẻ sáng tác những nhạc phẩm thuần túy Việt Nam để các nghệ sĩ trình bầy?". Từ đó ý định "Việt Hóa nhạc trẻ" bắt nguồn trong tôi. Để đánh tan thành kiến nhạc trẻ phải là nhạc ngoại quốc từ lâu đã in sâu nơi đầu óc mọi người không phải là chuyện dễ thực hiện. Thêm vào đó quan niệm cái gì của ngoại quốc mới hay, còn đồ "nội hóa" không ra cái thống chế gì cũng là một trở ngại lớn." (Một thời Nhạc Trẻ - trang 360-361)
Hôm nay có chút giờ rảnh tôi lục lọi harddrive và tìm ra được bài nhạc "The End of the World" tôi đã scan và lưu trữ. Đây là một trong khoảng 100 bài nhạc mà tôi đã sưu tầm và chép tay từ thời còn trai tráng 20 năm trước, khi còn ở VN thiếu thốn đủ thứ. Tôi nhớ hồi đó không biết sao mà tiếc tiền không đi copy, chịu khó ngồi hoặc nhìn bài chép lại, hoặc do thầy viết xuống rồi chép lại, và cũng có một số bài tự nghe rồi viết lại nữa.
Tôi thêm vào lời dịch của bạn Leaqua để bạn dễ đánh theo hợp âm và hát theo.
Sao nắng chan hòa mãi thế gian này? Sao sóng vỗ bờ bọt trắng bay? Nào ai hay ngày thế giới sẽ dừng trôi Là đến khi anh không còn yêu em !
Chim vẫn trên cành hót líu lo gần Ngôi sao trên trời lấp lánh xa Nào ai hay ngày thế giới sẽ dừng trôi Tận thế sẽ như một ngày em mất anh
Hỏi lòng mình sao mỗi sáng cứ thức giấc nơi này? Vì đâu ngày vẫn nối tiếp từng đêm dài? Ai biết đâu, vì sao? Nào ai biết đâu, vì sao?
Đời cứ vô tư xoay hoài xoay mãi
Sao con tim này đập mãi ân tình? Sao lệ dâng đầy nghe mắt cay? Nào ai hay ngày thế giới sẽ dừng trôi Lời nói chia tay đau buồn anh đã trao
Nào ai hay ngày thế giới sẽ dừng trôi Mình đã chia tay nhau rồi,xa mãi thôi!
Thấy mấy bài nhạc in cũ trước 75 mình rất cảm động. Ngay cả bên Mỹ này bây giờ mua nhạc bản cũng là một xa xỉ, vì một bài từ 3 tới 4 đồng, không biết sao mua ly cafe tôi không tiếc, mà 2 ly cafe = một nhạc bản thì lại tiếc! Có lẽ vỉ bên Mỹ sách nhạc họ hay gom lại vào một quyển và bán chung từ 15$ tới 25$ một quyển, tùy theo độ dày, mỗi quyển 20 bài nhạc là ít, vậy thì mỗi bài chỉ có một đồng mà thôi. Có lẽ vì vậy mà tôi rất ít khi nào mua nhạc tờ chăng?
Hồi trước 75 thì tôi còn bé xíu, đâu có tiền mà mua mấy nhạc tờ, mà cũng chưa biết thích nhạc nữa, chỉ biết mê dích hình, chơi con thú, và đọc truyện Xì trum, Phan tân, Sĩ phú, Lục kỳ, ... mà thôi.
Để cho blog khỏi bị ... mốc, tôi sẽ lục tìm mấy bản nhạc hay, nhạc ngoại lời Việt, trước 75 đem lên bàn cân mổ xẻ. Viết mỗi ngày chút chút, khi nào hết ý kiến ý cò thì sang bài khác.
***
Trước tiên là bài Love Story - Chuyện Tình - Lời Việt Phạm Duy
