11.02.2026

Băng Cassette Bìa Đen Và Một Topic Năm 2002 trên Phố Rùm Đặc Trưng

Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.


Bạn,

Tôi lục lọi kho blog, tìm ra một post cũ, nay tôi nhờ Claude AI viết lại thành một câu chuyện vể những người trẻ thời 80s ở Sài Gòn mê nhạc ngoại và tình cờ "tám" về những ngày xưa đó ... Sau đây là prompt tôi đặt hàng cho Claude viết:

I like this article I collect: "..\Working Folders\Pop fans from Saigon - Chat about their music taste.txt" where a group of Phố Rùm members accidentally meet up online in the early 2000s and chat about their idols. I was there too as "ht", short for hoctro. I like for you to write something about it, where all of the conversation are re-quoted or quoted in a story fashion.

Mời bạn cùng xem bài và thưởng thức tài kể chuyện cùa Claude. Thân ái, Học Trò.


Chuyện mấy người Sài Gòn tình cờ gặp nhau trên Phố Rùm Đặc Trưng, kể về thần tượng nhạc ngoại của một thời

Năm 2002, Phố "Rùm" Đặc Trưng mới chừng hai ba tuổi. Một buổi cuối tuần, có người tên trieu8 nhắm mắt "một liều ba bảy cũng liều" mở một topic về nhạc ngoại thập niên 70 và 80. Rồi lần lượt, từ những thành phố cách nhau nửa vòng trái đất, từng người một ghé vào: một cô gái đi xin bài hát, một ông lão nghe nhạc "kiểu điếc", một tay ABBA thuộc lời vanh vách, một cô em xin "một ghế dự thính". Trong số đó có một người ký tên ngắn gọn là ht, viết tắt của Học Trò. Những gì dưới đây là chuyện kể lại của buổi gặp gỡ ấy, gần như nguyên văn từng lời, chỉ thêm vào đôi chỗ cái nhìn của người ngồi đọc lại hơn hai mươi năm sau.


Người mở cửa quán

Học Trò tình cờ tìm lại được topic này, và lời giới thiệu ngắn gửi bạn đọc đã nói gần đủ mọi điều:

Tình cờ tôi tìm lại được một topic năm 2002, khi Phố "Rùm" (forum) Đặc Trưng mới khoảng hai ba tuổi. Tôi dùng nick hoctro từ khi đó, nhưng trong post ấy thì lại dùng nick ht viết tắt chữ hoctro.

Rồi ông mời: "Mời bạn cùng xem cho vui." Thôi thì mình cùng xem.

Người mở cửa quán là trieu8, mà ai trong topic cũng gọi là "8", "Triệu", có khi "anh Tám". Triệu xưng "8" với tất cả mọi người, như một cái tên quán. Lời chào đầu tiên của 8 có cái rụt rè của người lần đầu dám đứng lên giữa đám đông:

8 nghĩ tới nghĩ lui rồi mới nhắm mắt "1 liều ba bảy cũng liều" & xin mở thread này để cùng bàn luận & share với nhau nhạc của 2 thập niên 70s & 80s này (có thể lấn qua 60 hay 90 1 chút), có lẽ vì 8 lớn lên trong 2 thập niên "khói lửa" này nên nhạc thời kỳ này có ấn tượng rất sâu xa & thật nhiều kỷ niệm...

Hai chữ "khói lửa" đặt trong ngoặc kép là chìa khóa của cả topic. Những người ngồi đây lớn lên ở Sài Gòn giữa hai thập niên mà chữ "nhạc ngoại" vừa là một thú vui vừa là một thứ của hiếm. Và 8 không để ai phải đợi, mở ngay một mạch kể như người chủ quán bày hết hàng lên kệ.

Bài đầu tiên là "If" của David Gates, và 8 chép luôn câu hát cho ai đang xa người yêu:

"If a man could be two places at one time I'll be with you, tomorrow and today, beside you all the way"

Rồi tới The Dawn "rộn ràng vui nhộn" với "Knock Three Times", mà 8 ghi lại đúng bằng tai người Việt: "oh my Darling keng keng keng". Carly Simon "đầy cá tính" trong "You're So Vain". Supertramp "độc đáo" trong "The Logical Song" và "thật sâu lắng với Lord Is It Mine". Và bài 8 thích nhất, của "giọng ca quyến rũ Karen Carpenters": "Make Believe It's Your First Time".

Nhưng 8 không quên một dòng nhạc khác, dòng nhạc mà ở Sài Gòn những năm ấy người ta được nghe chính thức hơn cả nhạc Mỹ:

Và cũng không quên Jeanette "Porque te vas" (Vì sao anh ra đi), Alla Pugacheva "Million Alyh Roz" (Triệu đoá hồng đỏ thắm), Roland Kaiser "Amore Mio", Pussycat với "Georgie".... trong dòng nhac XHCN & Châu Âu

Rồi 8 dắt người đọc ra đường Lê Lợi đầu thập niên 80:

Thời kỳ đầu 80s thì các quán nước mía & cafe đường Lê Lợi sôi động hẳn lên với Boney M music "Bahama Mama", "Let it all be music", "Bye Bye Blue Bird"....hay Eruption "One Way Ticket", "Runaway" & "I can't stand the rain"; "Funky town", "All night dancing" của Lipps Inc; NỮ hoàng nhạc Disco Donna Summer với "Hot Stuff", còn "Tragedy" thì 8 tưởng là female hát không hà, sau này mới hay là anh em nhà họ Gibb

Câu thú nhận về "Tragedy" là câu dễ thương nhất của đoạn mở đầu. Ai đã nghe giọng falsetto của Barry Gibb vọng ra từ một cái loa quán nước mía, không có bìa đĩa, không có hình, không có tên, thì hiểu vì sao một cậu con trai Sài Gòn có thể tưởng đó là giọng phụ nữ suốt bao nhiêu năm. Nghe nhạc ngoại ở Sài Gòn lúc ấy là nghe không có tờ chú thích.

Cuối bài, 8 khoe đã upload một album của Lobo, "có 1 vài bài hơi lạ lạ & bài Stoney 8 thấy cũng ít có để share với ai hâm mộ giọng ca ngọt ngào này".

Cô gái đi xin bài hát

Người khách đầu tiên bước vào là Julia, và Julia vào là để xin:

Hong biết anh chị nào có bài hát "I Never Gonna Fall In Love Again" bài hát này nói thiệt là Julia hong biết của ai viết. Nhưng Julia đã được nghe hai người ca sĩ ngoại quốc ca hay thiệt là hay, qua giọng ca của Helen Ready & Richard Marx. Anh chị nào có thì cho Julia xin với nha! Julia hứa sẽ hậu tạ :-)

Chưa hết, Julia "sẵn xin thêm" bản tiếng Việt của Carol Kim, mà theo Julia thì hay đến mức "bức tóc móc mắt liệng tứ tung" luôn. Rồi một câu cảm ơn trước, đậm chất miền Nam: "Ơn này Julia hong biết để đâu cho xiết..... :-)))"

Chữ "hong" thay cho "không", cái mặt cười ba ngoặc, lời hứa "hậu tạ" cho một bài hát: đó là giọng của forum Việt đầu những năm 2000, khi xin được một file nhạc là cả một ân huệ, phải chờ người khác "beam" qua tài khoản.

8 trả lời ngay, chào cả Julia lẫn WNLS (người đã giúp upload nhạc Lobo) bằng một tràng "Nhiệt liệt welcome!!!". Và 8 thật thà:

8 hiện thờ chỉ có "I'll never fall in love again" by Dionne Warwick thôi, nghe đỡ nha (check your account), còn bài này mà Mary-Chapin Carpenter hay Ray Conniff singers ca cũng bá cháy lắm à, 8 có nhưng chưa upload lên, từ từ nha, hứa là có, 2 ca sĩ mà Julia nói chắc ca bài này hay lắm 8 chưa được thưởng thức.

Topic này không bao giờ nói cho rõ bài Julia muốn tìm chính xác là bài nào của ai. Nhưng chuyện đó không quan trọng. Quan trọng là lời hứa "từ từ nha, hứa là có" sẽ được nhắc lại ở cuối buổi.

"À, nhớ ra rồi"

Người thứ ba là nhluong, xưng Lương. Lương cũng mê bài "If", rồi hỏi 8 một câu mà ai từng nghe radio thập niên 80 cũng sẽ gặp: nhớ bài, nhớ giọng, mà không nhớ tên người hát.

Anh có nhớ bài From souvenirs to souvenirs của 1 ca sĩ người Hy Lạp hát không, Lương cũng thích giọng ca ông này lắm nhưng không hiểu sao giờ lại không nhớ ra tên của ổng. Bài này hồi khoảng năm tám mươi mấy thấy phát sóng trên radio hoài à.

Lương kể thêm Lobo có ra CD Asian Moon, "nghe nói là phát hành sau dịp Lobo trình diễn ở Việt Nam đó", rồi nhắc Paul Anka, "Lương không biết ông này là của thập niên nào", ngoài bài "Papa" còn có một CD song ca với Frank Sinatra, Celine Dion, "bài nào Lương thấy cũng hay hết". Và Lương xin phép, rất lễ độ: "Có gì nếu không phải là thập niên 70 - 80 thì coi như anh Triệu cho Lương ké há :-)"

Rồi tới dòng cuối, cái dòng làm cho người đọc lại hôm nay phải bật cười vì nó thật quá:

À, nhớ ra rồi, tên ca sĩ người Hy Lạp là Demi Rousso.

Ai cũng từng có một khoảnh khắc như vậy: viết xong cả đoạn thì cái tên mới chịu hiện ra. Lương không xóa câu hỏi ở trên, cứ để nguyên, rồi tự trả lời ở dưới. Đó là cái hồn nhiên của diễn đàn ngày ấy.

Người thứ tư, congton, ký tên CT, bước vào với một câu chào rất Nam Bộ:

Ái chà nghe quí vị bàn 70's-80's phái lổ tai quá sức đó, cho CT tham gia dzí nhen.

CT nhớ một bài Paul Anka song ca với Celine Dion, "It's Hard To Say Goodbye", và đoán Paul Anka "già rồi, chắc cùng thời với Glen Campbell khoảng năm 60's, không biết có đúng không, để từ từ CT ráng nhớ lại chớ bây giờ thì absent minded lém." Chữ "absent minded" nằm giữa câu tiếng Việt, đánh vần thêm chữ "lém" cho có vần: đó là thứ ngôn ngữ của người Việt đã sống ở xứ người được vài năm.

ht bước vào: từ "Woman in Love" đến chợ Huỳnh Thúc Kháng

Rồi tới lượt ht. Lời đầu tiên của ht là một tràng vỗ tay:

Triệu thiệt là có gout đó, chịu hết biết. Lúc này bận quá nên không có hay vào đây, tuy nhiên thấy thread này Triệu mở hay quá đi, nên phải chạy vô để vỗ tay và phụ hoạ.

Và ht kể chuyện mình bắt đầu nghe nhạc ngoại như thế nào. Đoạn này đáng chép lại nguyên vẹn, vì nó là một bức chân dung tự họa rất ngắn:

Triệu nhắc tới cái thời đầu 80 khi còn ngồi trên trung học, lúc chưa biết nhạc Việt và cũng chưa biết tiếng Anh, thì Barbra Streisand với bài Woman in Love thực sự đã làm ht muốn "hip" theo các bạn học và tập tành nghe nhạc Âu Mỹ. Bắt đầu là ABBA với Gimme, Gimme, Gimme, rồi nghe lan tới Bee Gees: Stayin' Alive, xong rồi Air Supply với Lost in Love, Every woman in the world, và từ từ chơi qua nhạc Mỹ với Madonna: Like a Virgin, Lionel Richie: Hello, Michael Jackson: Billie Jean, Stevie Wonder: I just called to say I love you, rồi cô gì nhuộm tóc hát bài True Colors hay lắm...

Người đọc lại hôm nay, biết rằng cái nick hoctro về sau sẽ gắn với những bài phân tích nhạc Việt dài hơi, sẽ dừng lại ở cụm chữ "lúc chưa biết nhạc Việt và cũng chưa biết tiếng Anh". Hành trình nghe nhạc của ht không bắt đầu ở nhạc Việt. Nó bắt đầu ở một bài Barbra Streisand nghe trong lớp trung học, với cái lý do rất học trò là muốn "hip" theo bạn bè. Và "cô gì nhuộm tóc" kia, ht không nhớ tên, như Lương không nhớ tên Demis Roussos.

Rồi một câu ngắn mà gói cả một thời:

Hồi đó hay đi ra chợ Huỳnh Thúc Kháng mua băng cassette về nghe đó mà.

ht kết bằng một chút tiếc nuối của người bận: "hồi trước trong forum này không có nhiều người để cà kê, bi giờ thì nhiều người quá mà mình lại không có rảnh, tiếc ghê..."

Ông lão nghe nhạc "kiểu điếc"

Nếu cả topic có một đoạn văn đẹp nhất, có lẽ đó là đoạn của baobatdong, người tự xưng "lão" và được 8 gọi là "Bác Bao". Bác Bao mở đầu bằng một lời tự trào:

Hì hì, ai cũng nghe nhạc xịn hít, chỉ có lão là ngày xưa nghe nhạc ngoại kiểu... điếc, hổng hỉu gì ráo vẫn thích nghe. Mỗi buổi sáng, trước khi đi cày, chắc là phải ghé quán ngồi... vài tiếng để nghe ké (mình có đâu mờ nghe), thế là đủ cả.

"Nghe ké" vì mình không có máy. Bác kể nhạc Smokie bằng đúng thứ lời mà tai người Sài Gòn nghe được: "Suzi mí Norman", tức Suzi Quatro hát với Chris Norman, thành ra "bà già đi Chu Lai, sáng đi chiều về..."; rồi "Mexican girl, I want you to stay..."; rồi "...the big limousine disappears...", câu trong "Living Next Door to Alice". "Bài mô cũng hay hít, vì Smokie là ban nhạc lão phái nhứt hạn."

Rồi bác quay lại bài "If" mà Lương vừa nhắc, và đến đây văn của bác chậm lại như chính cái phin cà phê:

Mèn ưi, bài này mờ nghe vào buổi sáng, lúc đang chờ mấy giọt cà phê nhỏ tong tong vào cái tách, đang đếm mấy sợi khói bay lên, đang mơ hồ hổng biết ngày hôm ni có khác gì mí ngày hôm qua không thì tuyệt cú mèo,... you fly... away... Thui, hổng nói nữa!

Và câu kết, ngắn mà nặng:

Má tui ơi, đừng bắt tui quay lại thời đó, chắc tui sống hổng đặng!

Đọc kỹ thì thấy cái hay của đoạn này nằm ở chỗ bác không hiểu lời. "If" là một bài tình ca về sự chung thủy, nhưng với bác, nó là âm thanh của một buổi sáng không biết ngày hôm nay có khác ngày hôm qua không. Lời Anh bị bỏ qua; còn lại là giai điệu, là khói thuốc, là giọt cà phê, là cái chờ đợi không tên của những năm sau 1975. Câu "đừng bắt tui quay lại thời đó" vừa là nỗi nhớ vừa là một lời từ chối. Nhạc thì hay, nhưng thời thì không ai muốn sống lại.

8 trả lời Bác Bao bằng một câu khiêm nhường mà ấm: "8 cũng chỉ nghe nhạc thôi chứ có hiểu mô tê chi, nhạc hay & giọng ca hết ý là number one rùi."

8 trả lời từng người một

Có những người mở topic rồi bỏ đó. 8 thì không. Lần trả lời thứ hai của 8 là một lá thư dài, chia ra từng đoạn cho từng người, như chủ quán đi một vòng rót trà cho từng bàn.

Với Julia, 8 cảm ơn bài "Vincent" Julia tặng, "bài này thật là everlasting phải không Julia, không màu mè, không kêu gào nhưng nghe thật là có hồn & càng nghe càng thấy được sự sâu lắng của nó". 8 nhắc "American Pie" của Don McLean mà Madonna có hát lại, cảm ơn Julia đã giới thiệu một ban nhạc Đức, "đôi khi mình cũng nên biết nhạc của nước này nước kia chứ nghe nhạc Anh hoài cũng thấy đơn điệu phải không Julia?" Rồi 8 khoe một phát hiện mới: Claudia Jung hát "Je T'aime Mon Amour", tức bài mà người Việt biết qua giọng Lưu Bích với cái tên "Đêm nay em thấy cô đơn", có tiếng piano Richard Clayderman, "Triệu thấy mê wá... Bài này có lẽ giai điệu mượt mà & có hồn nên thấy ai ca cũng hết xảy hết".

Với Lương, 8 giải đáp về Demis Roussos, và đặt cho ông một biệt danh mà chỉ người Sài Gòn mới nghĩ ra:

Ông Demis Roussos được mệnh danh là giọng ca "thùng thiếc bể", nhưng có nhiều bài hay & nổi tiếng lắm, "From Souvenirs To Souvenirs" có lẽ là ca khúc thành công nhất của ông (ít nhất theo Triệu), ngoài ra còn có "Forever & ever", "Someday somewhere", "My reasons", "Shadows", "We pretend", 2 bài cuối này hồi 80s rất nổi tiếng ở Sài gòn, đi đâu cũng nghe hết.

8 thêm một nhận xét của người nghe kỹ: nhạc Demis Roussos được Paul Mauriat chơi lại khá nhiều, "& hầu như bài nào Paul chơi nghe cũng hay hơn, ngoại trừ From souvenir... & Forever & ever". Về Paul Anka, 8 đoán "nổi tiếng hồi cuối 60s đầu 70s?", kể "Let Me Get to Know You", "Diana", "Put Your Head on My Shoulder", và thú thật cái CD song ca kia hồi đó thấy bán mà không mua, "phần cũng còn đi học nên phải đắn đo". Rồi tới Bread, ban nhạc của David Gates: "Guitar Man", "Aubrey", "Make It With You"... "mỗi lần nghe lại thấy bồi hồi không hiểu vì sao..."

Và 8 nhắc tới Baccara, "ban duet (Spanish?)", với "For You", "Number One", "Yes Sir I Can Boogie", "Ay Ay Sailor", "Sing Our Love a Lullaby", những bài mà 8 gọi là "bài tủ buổi tối của mấy quán cafe SG". Một chữ "tủ" đủ để hình dung: quán nào cũng có mấy cuộn băng ruột, mở đi mở lại mỗi tối.

Với congton, 8 hỏi có khoái Smokie không, rồi tự trả lời bằng ký ức:

Quên làm sao được "Lay back in the arms of someone", "Living next door to Alice", "Mexican Girl"...hồi đó đi canh me coi video ca nhạc quốc tế khoái màn "cắn phím" của anh chàng Chris Norman. Mấy năm đó phong trào nhạc disco thật là "sung độ", đi đâu cũng nghe "tèng teng tèng teng tèng, teng teng téng" (Funky town) & nếu có rủng rỉnh trong túi thì thú thích nhất vẫn là đi uống càfe nghe nhạc, anh có thấy là mấy dàn máy băng tròn lớn hồi xưa mình nghe sao nó đầy đặn & ấm cúng wá chứ âm thanh không có gọn bâng như bây giờ, nghe thấy không có hồn như hồi xưa.

"Tèng teng tèng teng tèng, teng teng téng": người viết ký âm bằng chữ tượng thanh, và ai đã nghe "Funky Town" sẽ nghe ra ngay. Còn "mấy dàn máy băng tròn lớn" là những máy băng cối (reel-to-reel) của các quán cà phê nhạc. 8 so cái "đầy đặn & ấm cúng" của chúng với cái "gọn bâng" của âm thanh năm 2002. Hơn hai mươi năm sau, câu đó vẫn là cuộc tranh luận muôn thuở của người chơi máy.

Cuối thư, 8 hứa hai tuần nữa sẽ upload CD Lobo thời thu với hãng Rhino "để các anh chị so sánh", vì album ở trên hình như ra sau này, "mấy bài How can I tell her, I'd Love you to want me... nghe hơi khác với version mình nghe before 75".

Một người khách lạ mang theo Dusty Springfield

Giữa chừng có một người tên Alex ghé vào, không chào ai, không trả lời ai, chỉ đặt lên bàn một bài hát và một đoạn giới thiệu như người dẫn chương trình radio:

Dusty Springfield là một trong những nữ danh ca thành công và nổi tiếng nhất của Anh. Năm 1966, Dusty mang đến cho thính giả một tác phẩm thật hay và thật tình..Bài nhạc này vọt lên hạng nhất bên Anh suốt 14 tuần rồi bay luôn ra khắp thế giới..

Trong thập niên 70, bên VN, nữ ca sĩ Vi Vân của nhóm "Ba Trái Táo" cũng đã rất thành công với lời Việt của bài này với tựa đề: Không Cần Nói Anh Yêu.

Xin mời các bạn thưởng thức giọng ca của Dusty Springfield qua nhạc phẩm: YOU DON'T HAVE TO SAY YOU LOVE ME

Alex là người duy nhất trong topic nối một bài nhạc ngoại với bản lời Việt trước 1975 của nó, nhóm Ba Trái Táo, Vi Vân. Một sợi chỉ nhỏ, nhưng nó nhắc người đọc rằng ở miền Nam trước 1975, nhạc ngoại không đứng một mình; nó đi qua một lớp lời Việt rồi mới vào tai người nghe.

Băng "Sentimental" và chuyện bị tráo ruột

Câu "chợ Huỳnh Thúc Kháng" của ht đã chạm đúng chỗ ngứa của 8. Lá thư kế tiếp của 8 gửi "Hi HT!" mở đầu bằng một tiếng kêu nhớ:

HT nhắc vụ ra HTK mua băng về nghe làm nhớ wá trời, hồi đó có lẽ ăn khách nhất là mấy băng "Sentimental" của Thái select, có nhiều selection hay thật là hay, HT có nhớ "Sentimental OF THE YEAR" hình như ra hàng khoảng 86 có bài We are the world, Experience, Careless Whisper, Who's holding Donna now....nghe đã thì thôi,

Rồi băng năm 84, có "To All the Girls I've Loved Before" (Julio Iglesias với Willie Nelson), "All of You" (Julio với Diana Ross), "I Like Chopin" (Gazebo), "Knife" (Rockwell). Và một chi tiết mà chỉ người đã từng đứng ở sạp băng mới biết:

Nghe mà wên ăn luôn, Triệu nhớ ra ngoài đó mua thỉnh thoảng cũng bị tráo ruột, hớn hở chạy về nghe thử thì hỡi ơi & phải hồng hộc chạy ra đổi lại

"Tráo ruột": mua cái vỏ băng đúng tên, về nhà bỏ vào máy thì nghe ra nhạc khác. "Hớn hở", "hỡi ơi", "hồng hộc": ba chữ, ba nhịp của một buổi chiều ở Sài Gòn những năm 80, vừa mừng vừa tức vừa mệt.

8 kể cái lần đầu nghe "Gimme Gimme Gimme" thì "bàng hoàng luôn, không thể ngờ Benny & Bjorn phối khí độc đáo như vậy". ABBA thì 8 thích nhất "Knowing Me Knowing You" và "Fernando". Rồi 8 nghiêng mình trước anh em nhà Gibb: những bài gắn với tên họ đã đếm không xuể, mà những bài họ viết cho người khác hát cũng không đếm được: "You and I" (Kenny Rogers), "Woman In Love" (bài ht vừa nhắc), "Experience" (Diana Ross), "Islands In The Stream" (Kenny Rogers & Dolly Parton), "Heartbreaker" (Dionne Warwick).

Và 8 giải luôn câu đố "cô gì nhuộm tóc" của ht:

Cô nàng tóc đỏ "Girls Just Want To Have Fun" là Cyndi Lauper, HT còn nhớ cô nhảy dùng đùng & la ái ái trong bài "We are the world" không?

"Ừ tui là superfan của ABBA đó"

Lần trả lời này, ht không còn khách sáo nữa. Gặp người cùng thời, ht mở lòng:

Vậy là triệu cũng cùng thời ham nghe nhạc với mình rồi hén. Thiệt là vui khi gặp người cùng thời để tán dóc. Ừ tui là superfan của ABBA đó, bài gì tui cũng biết hết, thiệt đó, tui collect everything out there!

Rồi ht khoe món đồ quý: bộ hộp bốn đĩa ABBA ra giữa thập niên 90, "bên ngoài màu đen", trong đó đĩa thứ tư có những bài ABBA chưa bao giờ phát hành, "có bài Thank you for the music do Agnetha hát mà piano đệm nghe rất lí lắc và còn hay hơn bài commercial release nữa". Đến đây giọng ht chuyển từ người hâm mộ sang người phê bình:

Benny & Bjorn tui nghĩ là 1 trong những người hoà âm hay nhất thế kỷ 20, cả như U2 Bono còn mời lên hát chung và cúi gập người chào như kiểu "I'm not worthy!" (Wayne's World style) là đủ biết. ABBA thì tui thích nhất là 2 bài: The day before you came & Our Last Summer.

Về Bee Gees, ht có một nhận xét thẳng thắn của người đã đi xa: "từ sau này khi tui qua Mỹ thì nhóm không có bài nào hay hết". ht chỉ thích thời 80 tới 90, "nhất là đĩa Barry hát chung với Barbra Streisand, bài nào cũng hay ghê hồn: Life Story là một". Và câu "Experience" của 8 làm ht "tự nhiên nổi da gà, vì hồi đó tui cũng thích bài đó lắm!"

Rồi ht thêm một địa chỉ vào tấm bản đồ ký ức Sài Gòn mà cả topic đang cùng vẽ:

Hồi đó tui hay lên hang out trên ngã sáu lầu 10 có cái tụ điểm nghe video, tui coi bài "We Are The World" không biết bao nhiêu lần mà kể!!!! Tui cũng khoái melody bài đó lắm. Bài đó thiệt là quy tụ tất cả các thần tượng một thời của tụi mình, Triệu hén.

Và nhắc lại cái màu của những cuộn băng: "Các tapes ngoải HTK thì bìa màu đen, và tui cũng tốn tiền khá bộn đó." Bài "Knife" 8 nhắc thì ht nhớ ngay câu "just like a knife...".

Người thứ hai thuộc ABBA

Rồi stenop xuất hiện, và từ đây topic có một cặp, rồi một bộ ba, những người nghe ABBA như nghe kinh.

Trùi ui không ngờ ở đây gặp được ABBAfans giống mình he he, hồi nhỏ nghe mấy anh chị lớn khen ABBA hay nhất là The Day Before You Came, mình cũng không hiểu tại sao, lớn lên đi làm sống một mình nghe lại TDBYC thấy thật là thấm thía cuộc đời.

Câu này của stenop là một câu chuyện trọn vẹn trong hai dòng: hồi nhỏ nghe người lớn khen mà không hiểu, lớn lên sống một mình thì hiểu. "The Day Before You Came" là bài hát về một ngày bình thường đến nhàm chán của một người cô đơn, và stenop phải sống tới cái ngày bình thường ấy mới thấy bài hát nói về mình.

stenop xếp hạng album: The Visitors, rồi Super Trouper, rồi The Album, "toàn bộ các tác phẩm đều hay và ý nghĩa từ lời ca đến nhạc". Nhạc của Benny và Bjorn đã hay, thêm giọng Agnetha và Frida hòa vào "thì chỉ có thể gọi là tuyệt đỉnh". Rồi stenop đi sang vùng mà ht nói mình chưa biết hết: thời hậu ABBA. Agnetha với "I Won't Let You Go", "Wrap Your Arms Around Me", "Queen of Hearts"; Frida với "There's Something Going On" ("Phil Collins dập trống nghe nhức nhối"), "Threnody", "To Turn the Stone"; Benny và Bjorn với "I Know Him So Well", "nhưng album Chess thì chưa có dịp được thưởng thức không biết thế nào...".

Vé cà phê sữa đá ở khách sạn Hoàng Gia

8 trả lời ht bằng một tiếng reo:

Trời, gặp bạn hiền ở đây rồi, cùng phe cùng phe, bắt tay cái nha, Triệu cũng là dân "permanent" của video ca nhạc QT ở Khách sạn Hoàng Gia ngã Sáu đây, trước đó thì có coi ở lầu 20 Lê Lai nữa nhưng HG là number one,

Rồi 8 kể một đoạn mà nếu có ai muốn viết lịch sử đời sống giải trí Sài Gòn giữa thập niên 80 thì nên chép lại nguyên văn:

nhớ mấy bài của Laura Branigan "Self Control" hay "The Lucky One" bà con coi vỗ tay rần rần & anh Quyến "Lai" phải cho repeat lại vài tua mới thoả lòng bà con, nhất là khúc trống chạy của bài "Lucky One" nghe mà nín thở luôn, hồi đó sáng sáng phải chịu khó ra sắp hàng mua vé, hôm nào hẻo (hẻo nhiều hơn) thì đá chanh, càphê đá (ngồi xa), còn trễ 1 chút thì chỉ còn càphê sữa đá (mắc nhất & ngồi gần nhất) mà thôi, cũng phải bấm bụng mà mua thôi....

Đọc đoạn này mới biết cái tụ điểm "ngã sáu lầu 10" của ht và "Khách sạn Hoàng Gia ngã Sáu" của 8 rất có thể là cùng một chỗ: hai người có lẽ đã từng ngồi chung một phòng mà không biết nhau, mười mấy năm trước khi gặp lại trên mạng. Và mới biết ở đó vé được bán dưới dạng thức uống: đá chanh, cà phê đá thì ngồi xa; cà phê sữa đá thì đắt nhất nhưng ngồi gần màn hình nhất. Đến trễ mà chỉ còn cà phê sữa đá thì "phải bấm bụng mà mua". Một hệ thống giá vé bằng ly nước: không có chỗ nào khác trên đời có thể nghĩ ra.

Còn "anh Quyến 'Lai'" là người điều khiển máy, và khán giả vỗ tay đủ to thì anh cho chiếu lại. Không có YouTube, không có nút replay; replay là một ân huệ của người giữ máy, đổi bằng tiếng vỗ tay.

Rồi 8 quay về ABBA, với một nhận xét tinh:

Nhạc ABBA chắc có lẽ sẽ sống hoài hoài, Triệu cũng thích bài "Our Last Summer" & also "The winner takes it all", HT có thấy là hầu hết nhạc của Abba đều man mác buồn, có lẽ 1 phần do giọng ca đầy tâm sự của Agnetha & cái man mác đó là cũng là 1 trong những nguyên nhân làm cho nghe lâu chán....

"Lâu chán" ở đây là chậm chán, nghe hoài không chán. Cái buồn man mác chính là cái giữ chân người nghe. 8 trêu ht đã "dớt" luôn bộ bốn đĩa, "vậy là BIG fan thiệt rồi", rồi khoe đợt tái bản album Super Trouper có thêm hai bài hiếm, "Elaine" và "Put On Your White Sombrero", làm 8 phải "đẩy" mấy album cũ đi; âm thanh remaster 24 bit "nghe cũng đã thiệt". 8 hỏi ht và stenop đã tậu cuốn DVD ABBA Ultimate Collection chưa: "Triệu chờ biết bao năm rồi đó, thanks God finally we can have this wonderful video collection on DVD", chỉ tiếc thiếu bản tiếng Anh của "I Have a Dream". Nhưng hơn ba mươi bài trong một DVD là hào phóng lắm rồi; "nếu họ mà làm 2 cái DVD Triệu nghĩ fan vẫn mua như thường".

Với stenop, 8 nói mình thích "I Know Him So Well" bản của Whitney Houston, "she ca khúc đầu bá cháy luôn", có CD Agnetha gom hết bài hay thời ABBA và hậu ABBA, và phải kể thêm "You're There", "thuộc loại tê tái". 8 đoán stenop thích The Visitors vì "TDBYC", rồi kể "One of Us", "Two for the Price of One", nhưng "ít khi dám nghe nguyên album này vì nghe buồn & u ám wá, nhất là bài I Let the Music Speak". Còn Super Trouper thì "nhớ hồi nghe album này ở VN cảm thấy thật là happy, có lẽ nhờ album này mà nhạc ABBA được truyền bá rộng rãi hơn trong giới yêu nhạc VN".

Và 8 kéo cả bàn về một cơn sốt khác:

Quí vị còn nhớ cơn "sốt" Sandra hồi năm 86-87 không, người đâu mà đẹp lại còn có má lúm đồng tiền, Sandra được giới thiệu đến dân ghiền nhạc SG qua bài "Loreen" trong 1 chương trình nhạc hội mừng năm mới bên Đức (thanks to vệ tinh TH của "dàn anh" LX), rồi sau này thì "Hi hi hi", "Everlasting love", "Maria Magdalena".....

"Thanks to vệ tinh TH của 'dàn anh' LX": một câu nửa Anh nửa Việt, hai chữ "dàn anh" trong ngoặc kép, đủ cho thấy cái mỉa nhẹ của người nhớ lại. Nhạc Tây Đức đến được Sài Gòn nhờ vệ tinh truyền hình của Liên Xô. Lịch sử có những đường vòng như vậy.

"Thiệt uổng!"

stenop trả lời bằng một chuỗi nhận xét của người nghe nhạc ngồi yên. Về "I Know Him So Well", stenop thích bản Barbara Dickson với Elaine Paige hơn, "Whitney và Cissy hát hay nhưng nghe không mạnh và phê như đôi trên". Về "Put On Your White Sombrero" trong đĩa thứ tư của bộ hộp:

Frida diễn tả Put On Your White Sombrero thật là mạnh mẽ và đam mê, nghe cứ như là cuồn cuộn vũ bão vậy, xong tới verse 3 Agnetha đệm theo nghe như lanh lảnh và dữ dội hơn. Frida và Agnetha hát chung với nhau hiệu quả mạnh hơn nhiều khi hát solo. Một bài hát hay như vậy mà Bjorn và Benny đã vứt vào trong kho mười mấy năm trời. Thiệt uổng!

"Thiệt uổng!" là tiếng kêu của người hâm mộ trước cái kho của thần tượng: biết bao nhiêu thứ hay còn nằm trong đó mà mình không được nghe.

Câu "Sandra" của 8 làm stenop nhớ ra album Secret Land năm 1988, "nghe rất là mystery và huyền hoặc", với "Heaven Can't Wait", "Secret Land", "We'll Be Together", "Children of England", "Around My Heart", và nói thêm đây cũng là dòng nhạc mà chồng Sandra, Michael Cretu, về sau phát triển trong những album Enigma thập niên 90, "Sandra cũng có góp giọng". Và trong cùng chương trình mừng năm mới ấy, stenop nhắc 8 phải nhớ tới Kim Wilde, kèm theo một lời đồn hơi người lớn rằng cô hát thì "không bao giờ mặc áo lót bên trong mặc dù bên ngoài nhìn thật là kín cổng cao tường", và "mỗi lần cô nhảy tưng tưng với You Keep Me Hanging On thì ôi trời trông sexy hết chỗ nói".

8 khen stenop "nghe nhạc kỹ & nhận xét sâu sắc quá há", đoán "SN cũng là dân nghe nhạc là ngồi yên không làm gì khác hết phải không? Chỉ có rứa mình mới cảm nhận được hết những gì nhạc sĩ & ca sĩ muốn gửi gắm." Còn Kim Wilde, 8 gọi là "Brigitte Bardot của Mỹ" (thật ra cô là người Anh, nhưng trong một quán cà phê thì chuyện quốc tịch có hề gì), "show đó chỉ mặc cái skirt màu đen bó sát rạt nhưng đẹp wá xá từ người đến giọng ca, giọng của chỉ nghèn nghẹn hay sao đó lúc nào cũng như sắp khóc...."

Cô em đi tìm nhạc cổ điển, lạc vào nhạc 80

Addmore, xưng Ad, vào topic một cách tình cờ, như chính cái tình cờ của cả topic:

Wow. Vô vàn cảm ơn anh Triều, Hôm nay Ad chạy qua đây định tìm bạn cùng nghe nhạc cổ điển... Không ngờ gặp cái forum này. Em thích dòng nhạc này từ cái hồi em còn nghe kiểu điếc như anh Bao nói, rồi bây giờ nghe lãng đãng chút đỉnh nhưng cũng.. êm tai nhức nhối luôn đó anh.

Chữ "nghe kiểu điếc" của Bác Bao đã thành một thành ngữ của topic: người đến sau dùng lại như dùng tiếng lóng của một nhóm bạn. Ad kể một hơi những cái tên làm mình "êm mê": Richard Marx "ngẩn ngơ", Air Supply, Madonna, Claudia với "Je T'aime Mon Amour", "hay lắng lắng như Internal Flame (không biết có nằm trong 70's 80's không)". Và Ad hỏi:

Còn anh chàng chơi ghita người Đan Mạch, với chất giọng khàn đặc là Bayon Adam phải không ạ? Cho em xía vô chút xíu nghe anh Tám

"Internal Flame" là "Eternal Flame", "Bayon Adam" là Bryan Adams, và người Canada chứ không phải Đan Mạch. Nhưng cái hay của topic là không ai sửa ai cho gắt. Một chút sau 8 sẽ hỏi lại rất nhẹ: "8 không biết có phải Addmore muốn nhắc đến Bryan Adams của Canada không?"

ht giảng ABBA: khi hai cặp vợ chồng đã ly dị

Lần trả lời thứ ba của ht mở đầu bằng một câu reo:

Hôm nay là ngày gì mà tui có hân hạnh được nói chuyện với 2 superfan ABBA vậy cà. Tạ ơn Trời Phật tui chỉ tưởng có mình tui khùng khùng nghe ABBA thôi mà cũng có người nghe như tui và còn chỉ ra vài bài post-abba mà tui chưa hề biết nữa chớ. Thiệt là zui!

ht kể hai năm trước có hay lui tới một trang web về ABBA, "nghe bà con tứ xứ bình phẩm về ABBA, uổng cái sau đó vì không có moderator cool như ĐT nhà mình nên bị đóng cửa". Một lời khen kín đáo dành cho chính Đặc Trưng.

Rồi tới đoạn mà người đọc lại hôm nay sẽ nhận ra ngay giọng của Học Trò về sau, cái giọng nghe nhạc để tìm ra vì sao nó hay:

Ừa tui cũng như bạn stenop khoái cái dĩa The Visitors và Super Trouper, tại vì nhạc nó phức tạp và mâu thuẫn với nhau vì bên trong cả hai cặp đã ly dị với nhau rồi, nhưng ngoài mặt vẫn phải tươi cười đi hát chung. Khi mà "the winner takes it all" rồi thì "the loser standing small", khi mà "when all is said and done" thì chúng ta chỉ behave như là "the way old friends do", khi mà "one of us is staring at the ceiling" thì nghe cả cái chữ "Happy New Year" nó gượng gạo làm sao đó, vừa mới mở bài đã thấy đau thương "no more champagne, and the fireworks are through, here we are, me and you, feeling lost and feeling blue"....

ht đọc ABBA như đọc một cuốn tiểu thuyết về hai cuộc hôn nhân tan vỡ, mà các nhân vật vẫn phải cùng lên sân khấu. Mỗi câu hát là một mảnh của câu chuyện ấy. Và ht bênh Bjorn:

Ai đó nói ABBA đặt lời dở, riêng tôi thì nghĩ Bjorn thiệt là một tay viết lời thật chiến, các melodies mà phần lớn Benny nghĩ ra trong hai tập Album cuối được viết lời một cách tuyệt hảo, ngoại trừ lời của hai bài hơi zô ziên một chút là The Piper và Soldiers.

Nhưng bù lại, đoạn sáo của "The Piper" "nghe rất réo rắt và rất classical", còn "nhịp trống 3/4 chầm chậm và cái melody lặp đi lặp lại của Soldiers thật là hay". Rồi một câu thú nhận đưa ta về lại cậu học trò đầu thập niên 80: "Ừ mà lúc mới nghe thì có biết tiếng Anh tiếng u gì đâu, chỉ biết là melody và harmony hay quá xá è."

Và ht đi vào kỹ thuật, ngay trong một topic tán dóc:

Bài Head over heels cũng là một bài hay khác, bài có melody hầu như là rải inverse chords và đi 1/2 notes mà nghe thật vui tươi và lạ tai. Bài Two for the price of one cũng vậy, với kết cục ngạc nhiên là đòi một thì được thêm.. má vợ và đoạn cuối chơi nhạc như là anh theo nàng zìa dinh, hì hì...

"Rải hợp âm đảo", "đi nốt trắng": đó là những chữ của người đã bắt đầu nghe nhạc bằng con mắt của người ký âm. Mà ngay sau đó là một câu đùa về bà má vợ. Phân tích và tán dóc, cả hai cùng một hơi, cùng một giọng. Cái nhịp đó về sau vẫn còn.

ht chào mừng stenop tới Phố Rùm, khen 8 "nghe ABBA cũng ngầu quá thể", nói đã mua cái DVD 8 hỏi, mua luôn cả ABBA: The Official Story, và nghe đồn ABBA: The Movie, phim đã ra hơn hai mươi năm trước, sắp ra lại bằng DVD.

"Cho em xin một ghế dự thính"

LEDA bước vào, nép mình:

Anh HT cho em xin một ghế dự thính nghe anh ui iiii!

LEDA thích "Gimme, Gimme", "mà hồi đó lúc nhỏ khi nghe hổng hiểu cứ nhái theo là gim mì, gim mì". Đến đây người đọc đã có cả một bộ sưu tập tai nghe người Việt: "keng keng keng", "bà già đi Chu Lai", "gim mì gim mì", "tèng teng tèng teng". Cả một thế hệ hát theo nhạc ngoại bằng một thứ tiếng không có trong từ điển nào.

LEDA kể lại trình tự các cơn sóng: ABBA, rồi Boney M ("đi đâu cũng nghe bản dòng sông Babyloon, lúc đó gọi là nhạc Disco"), rồi Modern Talking từ Đức với "Cheri Cheri Lady", "You're My Heart, You're My Soul", "Geronimo's Cadillac", "Brother Louie", và ban này "bây giờ vẫn còn tiếp tục hát". Cùng thời với "Self Control", LEDA có nghe "một bản nhạc ngoại âm hưởng nhẹ nhàng đó là bản của WHAM dịch là 'Lời thì thầm' do George Michael hát mùi mẫn...!"

Rồi LEDA tự trách mình nói nhiều:

í í ngồi nghe mà loa lung tung kỳ cào quá ạ hi hihi hi anh HT đừng la em há há há... dạ em ngồi im nghe rùi đó anh!

Một người xin ghế dự thính, rồi nói một tràng, rồi xin lỗi vì nói nhiều, rồi hứa ngồi im. Đó là phép lịch sự của một quán cà phê, chép nguyên vào một diễn đàn.

Lên núi luyện lại nội công

8 trả lời ht bằng một câu khiêm tốn kiểu truyện chưởng:

Nghe HT bình về nhạc ABBA, thiệt đúng là BIG fan, 8 nhiều khi nghe biết hay vậy thui chứ bình như anh thì bình hổng nổi, chưa đủ "nội công", giờ này mà lên núi luyện lại chắc cũng chỉ tới 1/2 núi thì đã lăn xuống lại rồi chứ hổng có sức mà đi tới nơi đâu....

Rồi 8 góp một mẩu tin mà chính 8 vừa xem: Bjorn trả lời phỏng vấn trên đài truyền hình Úc nhân dịp nhạc kịch Mamma Mia! mở màn ở Melbourne, trong một chương trình đặc biệt tên "Abbathon", và nói về cái giai điệu giản dị của "The Winner Takes It All":

chỉ có vài nốt nhạc thôi "tèng tèng téng téng teng teng" lặp đi lặp lại mà thành 1 bài hay quá xá phải không, 8 để ý nghe lại thì quả đúng như vậy, càng thấy phục Benny & Bjorn sát đất luôn, nhưng cũng phải kể đến giọng ca tuyệt vời của Agnetha trong bài này...

Người tự nhận "chưa đủ nội công" mà nghe ra được đúng điều nhà soạn nhạc nói. Câu "tèng tèng téng téng teng teng" của 8 và câu "rải inverse chords" của ht thật ra đang nói cùng một chuyện, bằng hai thứ ngôn ngữ.

8 hỏi cái DVD ht nói có phải The Winner Takes It All của BBC không, vì 8 có coi mấy lần trên TV, "very nice documentation về ABBA", và nói ABBA: The Movie hình như quay lúc ABBA lưu diễn ở Úc. Với những bài xưa hơn, 8 "phái" "Dance", "Honey Honey", "Another Town Another Train", "I've Been Waiting for You", "mấy bài ni nghe dễ thương lạ, nhất là mấy đoạn có giọng của Bjorn".

Rồi 8 quay sang hai người mới. Với Addmore, 8 hỏi Claudia hát "Je T'aime Mon Amour" lâu chưa, vì 8 chỉ mới nghe gần đây, còn trước đó thì nghe Tina G hát dưới tựa "Tonight So Cold"; "nghe Claudia thì phê hơn 1 chút, có lẽ do có Richard Clayderman (one of my favorites) đệm đàn". Rồi tới câu hỏi Bryan Adams, và một chút tiếc nuối:

8 phái nhất video bài "Please forgive me" có chú chó thật là cute, giọng khàn khàn bất cần của B. Adams nghe thật là phê, sau này ảnh có ca "When you love someone" cũng hay lắm à... Có lần B.A. ghé VN diễn ở nhà hát Hoà Bình có 1 đêm duy nhất nhưng 8 không có coi được thật là tiếc...Có coi được "Leo Sayer" (Orchard Road, More than I can Say, When I need you) ở CLB Phan Đình Phùng cũng khá hay.....

Với LEDA, 8 đùa một chữ mà chỉ người Việt mới chơi được: "LEDA thì chắc mê Mo Den Thất Kinh hi?" Modern Talking thành "Mo Den Thất Kinh". 8 kể thêm C.C. Catch, Samantha Fox, "cũng làm mưa làm gió ở VN mình, hình như mấy ca sĩ này đều from Đức Quốc thì phải?", rồi bình Boney M: thích "Let It All Be Music" nhất là "lúc nói phăng khi bài được fade out", "My Friend Jack", bài ballad "Somewhere in the World". Nhưng 8 cũng nói thẳng:

Có điều nhóm này đặt lời hơi "ẹ" & nhạc thì nghe có vẻ hơi "bình dân", có lẽ đó cũng là lý do họ không nổi tiếng bên Mỹ được nhưng ngược lại thì được hưởng ứng nồng nhiệt ở Á châu & Châu Âu, 8 nhớ trước 1982 tên tuổi của Abba cũng còn xa lạ lắm với dân SG, trong khi đó thì Boney M music đi đâu cũng xập xình...

Đây là một chi tiết lịch sử nhỏ đáng giữ: ở Sài Gòn trước 1982, Boney M có mặt khắp nơi, còn ABBA thì vẫn còn lạ. Thứ tự của các cơn sóng ở Sài Gòn không giống thứ tự của bảng xếp hạng phương Tây.

8 hỏi cả bàn có thích "The House of the Rising Sun" của Santa Esmeralda không, "nhóm này chơi bài này độc hơn thịt vịt nữa, dài hơn 12 phút nhưng nghe thật là phê", nhắc thêm ban Gilla của Đức với "Help! Help! Help!", "First Love", "Take Your Time". Rồi 8 viết một câu mà có lẽ là câu buồn nhất của cả topic, dù nó được viết rất nhẹ:

Chỉ có ở SG mình mới nghe được nhạc của năm châu bốn bể thôi, qua bên này cái range sao nó thu hẹp lại nhiều quá, cũng may mà có internet nên cũng đỡ 1 chút...

Một nghịch lý: ở Sài Gòn những năm thiếu thốn, người ta nghe được nhạc Mỹ, nhạc Tây Đức, nhạc Liên Xô, nhạc Hòa Lan, nhạc Tây Ban Nha, cùng một lúc, trộn lẫn trong một cuộn băng. Sang tới xứ giàu có thì đài phát thanh chỉ còn một thứ nhạc. Cái "năm châu bốn bể" ấy là cái giàu của người nghèo.

Bài ruột và bảng màu giọng Frida

stenop trả lời 8 bằng một câu đùa: "8 đúng là dân chơi cầu ba cẳng cái gì cũng hay cái gì cũng biết", rồi bất ngờ kể một điều riêng tư:

trùi ui 8 cũng mê I've Been Waiting For You lắm hả. Đây hiện là bài ruột của Ste đó, mỗi khi nghĩ đến người yêu ste thường hay nghe bản này

Và stenop vẽ ra một bảng màu cho giọng Frida, có lẽ là đoạn phê bình tinh tế nhất của cả buổi:

Trong ABBA members ste ấn tượng nhất với Frida, cô ca sĩ này có giọng hát thật biến hoá đa dạng lúc thì ngọt ngào trìu mến (Super Trouper), giận dữ (Me and I), mơn trớn (Andante Andante, rất erotic), xa vắng (Our Last Summer), tự sự (I Let The Music Speak), kể lể (Like An Angel Passing Through My Room), ngao ngán (Should I Laugh Or Cry), lạnh lùng (The Visitors) và quyết liệt (When All Is Said And Done). Còn khi hát duet với Agnetha thì giọng ca của Frida lại lẩn đi để làm dày dặn giọng Agnetha lên. Một giọng hát hay và đẹp lạ lùng.

Chín bài, chín tính từ. Và một nhận xét về nghệ thuật hát bè mà ít người hâm mộ để ý: khi hát chung, Frida biết lùi lại để giọng Agnetha dày lên.

stenop đồng ý với ht và 8 rằng Super Trouper là "hạnh phúc tươi đẹp ấm áp" còn The Visitors là "chia ly mất mát lạnh lẽo", "giống y như hai mặt của cuộc đời vậy", và tóm ABBA trong một câu: "sự kết hợp của 4 tài năng lớn: Benny soạn nhạc, Bjorn viết lời, Agnetha soprano và Frida mezzo-soprano".

Rồi stenop mở thêm hai cánh cửa. Một là Kate Bush với "Wuthering Heights" năm 1978, "tiếng hát lanh lảnh như ma kêu gió hú", mà stenop nhớ có lần xem cô diễn chung chương trình với ABBA trên truyền hình Thụy Sĩ, và "Running Up That Hill" năm 1985 "nghe cũng rất lạ". Hai là ban nữ Maywood của Hòa Lan, "tựa như ABBA nhưng dịu dàng nữ tính hơn", với một danh sách dài: "I'm In Love For The Very First Time", "Pasadena", "Late At Night", "Rio", "Mother How Are You Today", "Since I Met You", "Circumstance", "Friday Night", "You're the One", "It's A Different World", bài cuối này "ca sĩ ngoài Bắc Vũ Dậu hát lại trong chương trình GALA trên truyền hình lúc đó".

stenop đồng ý với câu "năm châu bốn bể" của 8: "khoảng thời gian lúc đó ở nhà mình được tiếp xúc và hiểu biết về nhạc châu Âu khá nhiều còn bi giờ suốt ngày chỉ có loại nhạc Hiphop và MTV thôi không có đa dạng như trước." Và về Boney M, stenop bênh một nửa: lời thì "ba trợn kiểu Baby Do You Wanna Bump", nhưng có những album giá trị như Boonoonoonoos hay 10,000 Lightyears, "nghe cũng phê lắm", và đặc biệt album Boney M hát nhạc Giáng Sinh "ra năm 1981 nghe rất dễ thương và ấm cúng".

Tri kỷ, Maywood, và một con tàu Liên Xô

Lá thư cuối cùng còn giữ lại được là của 8, gửi "Hi Stenop, hello motminh". Giọng 8 lúc này đã là giọng của người vừa tìm được bạn:

Cám ơn huynh thật nhiều, nói chuyện nhạc với you, HT & các bạn thật là khoái. Thiệt không ngờ gặp tri kỉ ở đây không, 8 cũng là fan ruột của MAYWOOD đây SN à, 8 thích lối hát thiệt là tự nhiên & hơi hoang dại của 2 giọng ca nữ này, nhất là mấy bài "Since I met you", "Different world", "Gone without a reason"..., có lẽ album "Different World" là album đỉnh cao của ban này.

Rồi 8 kể chuyện mang theo một ban nhạc sang xứ người mà không tìm ra đĩa:

Khi qua đến đây 8 cứ mang trong mình dòng nhạc của ban duo này nhưng nhạc của họ thật khó là kiếm. Thật là may cách đây vài tháng 8 tìm ra bên Russia họ có phát hành lại 3 albums của Maywood "Late at night", "Different world" & "Color my rainbow" vô a double CD 8 mừng như vớ được của.

"Mang trong mình dòng nhạc" là một cách nói đẹp. Hành lý của người đi xa không chỉ là áo quần; nó còn là những giai điệu không mua lại được ở nơi mới. Và cái đĩa cứu được ký ức ấy lại đến từ Nga, như cái vệ tinh Liên Xô ngày trước đã mang Sandra tới Sài Gòn. Vòng tròn khép lại một cách tình cờ.

8 nhắc bản "Different World" của Lệ Quyên, "giọng Lệ Quyên cũng wild nên ca bài này nghe cũng đã lắm, lúc đó hình như Lệ Quyên mới giành được giải gì bên Ba Lan về & có thâu 1 cuồn cassette có lẽ do Dihavina phát hành có bài Câu chuyện thời gian, Mùa xuân gọi (8 mê Lệ Quyên ca bài này nhất) & Different World". Bài "Mother How Are You Today" thì "nghe nhẹ nhàng & giai điệu như thân quen tự bao giờ cho dù là mới nghe lần đầu, đúng là typical European music". Hòa Lan còn Pussycat, "8 nghe bài Georgie của Pussycat hoài cũng không thấy chán" (chính "Georgie" ấy đã có mặt từ lá thư mở đầu). Nga cũng tái bản những album khó tìm của Baccara, Colours với "Ay Ay Sailor", "For You", "In 1999", "Roses in the Snow", và Baccara với "Love You Till I Die", "Don't Play Me a Symphony", "mà không có nơi nào chịu làm lại hết".

Và cái tên "Love You Till I Die" mở ra một cảnh phim:

Nhắc đến "Love you till I die" làm 8 nhớ đến phim "Những tên cướp biển của thế kỷ 20" của LX hồi đó, lúc tụi cướp đã chiếm được tàu rồi & đang chè chén & dưới nước này đội "phá án" đang âm thầm tìm cách xâm nhập tàu, trên tàu có tiếng nhạc thoang thoảng của bài "Love you till I die" này nghe giữa cảnh sông nước hữu tình thật là phê.....

Một bài hát Tây Ban Nha, trong một bộ phim hành động Liên Xô, chiếu cho khán giả Sài Gòn, được nhớ lại từ bên Úc hơn hai mươi năm sau, gõ vào một diễn đàn Việt trên mạng. Nếu cần một hình ảnh cho cái "năm châu bốn bể" của 8, thì đây chính là nó.

8 đồng ý với stenop về hai album Boney M, "bạn bè của 8 cũng khoái Boney M ca Xmas lắm, nghe có 'air' thiệt & easy listening nữa", rồi viết dòng cuối:

TK bạn motminh đã kiếm bài "I'll never fall in love again" cho Julia

Lời hứa được giữ

Đây là chỗ câu chuyện tự khép lại, mà không ai sắp đặt. Ở đầu topic, Julia đi xin một bài hát, và 8 hứa "từ từ nha, hứa là có". Ở cuối những gì còn lưu lại, một người tên motminh, người chưa hề nói một lời nào trong topic, đã đi kiếm bài đó cho Julia, và 8 nhớ để cảm ơn. Không ai nhắc lại chuyện "hậu tạ". Cũng chẳng ai cần.

Bản lưu của Học Trò dừng ở đó, với một dòng "Xem tiếp" chỉ sang những trang sau của topic. Cuộc trò chuyện còn kéo dài, nhưng bản sao thì hết, như mặt A của một cuộn băng HTK bìa đen: máy kêu "cạch", và người nghe phải tự lật mặt.

Những gì còn lại sau hơn hai mươi năm

Đọc lại topic này hôm nay, điều làm người ta xúc động không phải là danh sách bài hát. Danh sách ấy ai cũng có thể tra ra. Điều làm người ta xúc động là những thứ không có trong bất cứ bảng xếp hạng nào.

Đó là một tấm bản đồ Sài Gòn vẽ bằng nhạc: quán nước mía đường Lê Lợi mở Boney M, quán cà phê buổi tối có Baccara làm bài tủ, sạp băng chợ Huỳnh Thúc Kháng với những cuộn bìa đen thỉnh thoảng bị tráo ruột, lầu mười khách sạn Hoàng Gia ngã Sáu với anh Quyến "Lai" và ba hạng vé bằng ly nước, lầu hai mươi Lê Lai, nhà hát Hòa Bình, câu lạc bộ Phan Đình Phùng. Không ai trong topic đặt mình ra để vẽ tấm bản đồ ấy; nó tự hiện ra, mỗi người góp một con đường.

Đó là một kho tai nghe người Việt: "keng keng keng", "bà già đi Chu Lai", "gim mì gim mì", "tèng teng tèng teng", "Mo Den Thất Kinh", "thùng thiếc bể". Một thế hệ không hiểu lời mà vẫn thuộc nhạc, và cái không hiểu ấy chẳng làm họ nghe kém đi. Bác Bao không hiểu "If" nói gì, mà bác nghe ra được cái nỗi chờ đợi của một buổi sáng.

Đó là một sân chơi lịch sự mà bây giờ khó tìm: người hỏi sai tên ca sĩ thì được hỏi lại nhẹ nhàng, người nói nhiều thì tự xin lỗi, người mở topic thì trả lời từng người một, người không nói lời nào thì lặng lẽ đi kiếm bài hát cho người khác.

Và đó là một tấm ảnh chụp sớm của ht. Trong cùng một topic, ht thú nhận đã bắt đầu nghe nhạc "lúc chưa biết nhạc Việt và cũng chưa biết tiếng Anh", rồi chỉ vài lá thư sau đã nói tới "rải inverse chords và đi 1/2 notes", đã đọc The Visitors như đọc chuyện hai cuộc hôn nhân tan vỡ, đã bênh lời của Bjorn và chê đúng hai bài. Cái cách vừa phân tích vừa đùa, vừa nói kỹ thuật vừa kể chuyện má vợ, đã có sẵn từ năm 2002 trong một topic tán dóc. Người học trò ấy về sau đi rất xa, sang những vùng nhạc khác hẳn. Nhưng cái tai thì vẫn là cái tai đã mài giũa trên những cuộn băng bìa đen mua ở chợ Huỳnh Thúc Kháng.

8 đã viết rằng chỉ ở Sài Gòn mới nghe được nhạc của năm châu bốn bể. Có lẽ phải thêm một vế: và chỉ ở một diễn đàn như Phố Rùm năm 2002, những người từng ngồi chung một quán mà không biết nhau mới tình cờ gặp lại được nhau, mỗi người một phương trời, để cùng lật lại mặt băng.

11.01.2026

Nghe "Hãy Yêu Nhau Đi" của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: Một Bài Tình Ca Không Có Em, Không Có Tôi

Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.


Hai mươi câu, và trong đó không có một chữ "em", không có một chữ "tôi", không có "anh", không có "ai". Chỉ có một chữ khác, mười một lần: "nhau". Yêu nhau, ru nhau, kêu tên nhau, trao cho nhau. Tính theo tỉ lệ, trong cả kho lời 239 bài của Trịnh Công Sơn không có bài nào dày chữ "nhau" bằng bài này. Mà lạ thay, cái cụm "yêu nhau" — tưởng là chữ của mọi tình ca — trong cả kho chỉ có ở ba bài. Người viết hàng trăm bài tình hiếm khi nói "yêu nhau"; ông nói về em, về tôi, về một người đã đi. Năm 1970, lần duy nhất ông nói "yêu nhau" cho thật nhiều, ông bỏ hết em và tôi ra ngoài, và nói với tất cả mọi người. Câu nào cũng dài tám, chín chữ — dài nhất trong những bài cuốn sách này đã đọc. Và giữa những lời dặn yêu thương ấy, có một câu mà không bài tình nào trước đó có: "Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom." Bài này nghe một lời kêu gọi yêu nhau được nói ra giữa chiến tranh, và đếm xem nó dặn người ta bao nhiêu lần, dặn những gì.


Học Trò ghi chú: Giọng hát Thiên Phượng với hòa âm của nhạc sĩ Duy Cường, ta sẽ nghe anh hát đệm bốn chữ "hãy yêu nhau đi" trong bài, và chỉ bốn chữ này mà thôi. Học trò "cảm" nhạc anh DC, gọi điện thoại xin gặp, mở đầu cho một vài lần gặp, làm trang "DC Hòa âm" và rồi được anh giới thiệu với nhạc sĩ Phạm Duy khoảng năm 2002. CD này là một trong những CD tôi "kết" nhất của anh Duy Cường.


Hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá

Hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá
Hãy yêu nhau đi giòng nước đã trôi xa
Nước trôi qua tim rong đầy trí nhớ
Ngày mãi mong chờ ngày sẽ thiên thu

Câu đầu tiên mở bằng ba chữ mà bài hát sẽ lặp tới sáu lần: "Hãy yêu nhau đi." Ba chữ ấy có cái giọng của người lớn nói với người nhỏ, của người đi trước nói với người đi sau. "Hãy" là lời dặn; "đi" ở cuối là lời giục — đi, làm đi, đừng chần chừ. Chương trước đã thấy "Hãy cứ vui" năm 1969, có chữ "cứ" để nhún vai. Năm 1970 không còn chữ "cứ": không nhún vai nữa, chỉ giục.

"Khi rừng thay lá." Yêu nhau đi khi rừng đang thay lá — khi cái cũ đang rụng và cái mới chưa ra. Chữ "thay lá" Trịnh Công Sơn dùng ở sáu bài, và ở những bài sau, nó thường là cái đổi mùa bình yên: "Bốn mùa thay lá" (1981), "Mùa xuân thay lá mùa đông" (1982). Ở đây, năm 1970, rừng thay lá là một lúc chuyển giao — và người ta được giục yêu nhau ngay giữa lúc ấy.

Câu hai: "Hãy yêu nhau đi giòng nước đã trôi xa." Không có chữ "khi" nữa; câu nối thẳng: yêu nhau đi, dòng nước đã trôi xa rồi. Nước đã đi, thời gian đã đi, không đợi được. Người đọc chương "Tình Xa" sẽ nhớ "Từng người tình bỏ ta đi / Như những dòng sông nhỏ". Bốn năm sau, dòng nước trôi xa không còn là người tình bỏ đi; nó là cái lý do để yêu ngay bây giờ.

Rồi một câu không có lời dặn: "Nước trôi qua tim rong đầy trí nhớ." Dòng nước ấy trôi qua tim, và để lại rong — rong rêu mọc đầy trong trí nhớ. Hình ảnh này người đọc chương "Tình Xa" cũng đã gặp: "Nhìn lại mình đời đã xanh rêu." Năm 1966, rêu mọc trên người ngồi lại. Năm 1970, rong mọc trong trí nhớ, nơi nước đã chảy qua. Cặp "qua tim", "tim rong", "rong đầy" chỉ có ở đây; "trí nhớ" thì cùng năm có ở "Ru Ta Ngậm Ngùi".

Câu bốn khép đoạn: "Ngày mãi mong chờ ngày sẽ thiên thu." Hai chữ "ngày", ở đầu và giữa câu. Ngày cứ mong chờ, rồi ngày sẽ thành nghìn thu. Cái ngày đang chờ đợi một ngày nào đó sẽ hóa ra mãi mãi — không phải vì được hạnh phúc mãi mãi, mà vì sẽ mất. "Thiên thu" là chữ của cái chết, của mồ mả, của nghìn năm sau. Đoạn đầu đi từ rừng thay lá tới thiên thu: bốn câu, một đời.

Câu dài, nhịp đều

Trước khi đi tiếp, nên dừng lại ở hình dáng của bài. Hai mươi câu, chỉ có hai độ dài: tám chữ và chín chữ. Mười ba câu tám chữ, bảy câu chín chữ. Không câu nào dưới tám. Tính trung bình, một câu "Hãy Yêu Nhau Đi" dài hơn tám chữ — trong hai mươi bốn bài mà cuốn sách này đã đọc từ "Ướt Mi" tới đây, không bài nào có câu dài như vậy. "Diễm Xưa", bài câu dài nhất trước đó, chưa tới tám. "Tôi Ru Em Ngủ", ba chương trước, chỉ hơn bốn.

Câu dài là câu của người nói chứ không phải người thì thầm. Câu bốn chữ của "Tôi Ru Em Ngủ" là câu ru, nói nhỏ, đủ cho một người nghe. Câu tám chín chữ của "Hãy Yêu Nhau Đi" là câu nói lớn, nói cho nhiều người — như một bài diễn văn, một lời hiệu triệu. Bài hát không có "em", không có "tôi", vì nó không nói với một người. Và câu nó dài, vì nó phải vang xa.

Thanh điệu cũng có một khuôn đều đặn lạ lùng. Ở bốn trong năm đoạn, câu lẻ kết bằng tiếng trắc, câu chẵn kết bằng tiếng bằng: lá – xa – nhớ – thu; mới – vui – bãi – người; khốn – năm – tháng – bom; dấu – đau – náu – điều. Trắc, bằng, trắc, bằng, như bước chân đi đều. Chỉ có đoạn ba là khác: ba câu đầu kết bằng tiếng trắc liền nhau — tối, giới, tới — rồi mới tới một tiếng bằng, "đời". Và đoạn ba, như sẽ thấy, là đoạn nặng nhất của bài.

Hãy ru nhau, hãy kêu tên nhau

Hãy ru nhau trên những lời gió mới
Hãy yêu nhau cho gạch đá có tin vui
Hãy kêu tên nhau trên ghềnh dưới bãi
Dù mai nơi này người có xa người

Đoạn hai đổi động từ. Không chỉ "yêu nhau" nữa: "Hãy ru nhau", "Hãy kêu tên nhau". Ba lời dặn, ba cách thương. Ru nhau — như mẹ ru con, như người tình ru người tình, như chương "Tôi Ru Em Ngủ" đã thấy. Nhưng ở đây không còn "tôi ru em"; là "ru nhau", ai ru ai cũng được. Cặp "hãy ru", "ru nhau" chỉ có ở bài này. Ru nhau "trên những lời gió mới" — trên những lời ru của một ngọn gió mới thổi tới.

"Hãy yêu nhau cho gạch đá có tin vui." Đây là câu lạ nhất đoạn. Yêu nhau để cho gạch đá cũng được tin vui. Gạch đá — chữ chỉ có ở bài này trong cả kho — là thứ còn lại sau khi nhà sập. Năm 1970, người nghe ở miền Nam không cần ai giải thích gạch đá là gì. Trịnh Công Sơn không nói "nhà đổ", không nói "thành phố cháy"; ông chỉ nói gạch đá, và xin cho chúng có tin vui. Chữ "tin vui" thì đã có từ năm 1960, ở "Phôi Pha", "Trả lại từng tin vui"; năm 1965, ở "Cát Bụi", "Từng ngày qua mỏi ngóng tin vui". Và năm 1969, ở "Ngày Về", tin vui có tên: "Một chiều bỗng có tin vui đưa về mọi người hòa bình đến đây rồi." Cặp "có tin" chỉ có ở hai bài, bài ấy và bài này. Tin vui mà gạch đá đang mong, người nghe năm 1970 biết là tin gì.

"Hãy kêu tên nhau trên ghềnh dưới bãi." Kêu tên nhau — gọi to tên nhau — trên ghềnh đá, dưới bãi cát. Không phải gọi thầm; "kêu" là gọi lớn, gọi cho người ở xa nghe. Năm 1961, ở "Hạ Trắng", người ta "Gọi mãi tên nhau", và cặp "tên nhau" trong cả kho chỉ có ở hai bài ấy. Năm 1961, gọi tên nhau là cái gọi của hai người yêu nhau giữa mùa hạ. Năm 1970, kêu tên nhau là cái gọi của những người sợ lạc nhau. Cùng một hành động, mà chín năm đã làm nó đổi nghĩa.

Rồi câu khép đoạn, câu đầu tiên của bài có chữ "dù": "Dù mai nơi này người có xa người." Dù mai đây ở chỗ này người phải xa người. Chương "Hãy Cứ Vui Như Mọi Ngày" đã đếm năm chữ "dù" của năm 1969. Năm 1970, chữ "dù" vẫn còn — bốn lần trong bài này — và vẫn làm cái việc ấy: đặt cái lý do để buồn ngay cạnh lời dặn phải thương. "Người có xa người" — hai chữ "người" ở hai đầu một chữ "xa", như hai người đứng ở hai đầu một khoảng cách.

Hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời

Hãy yêu nhau đi quên ngày u tối
Dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới
Mặt đất đã cho ta những ngày vui tới
Hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời

Đoạn ba là đoạn phá khuôn. Đoạn nào cũng tám, chín, tám, tám chữ; đoạn này tám, chín, chín, chín. Đoạn nào cũng trắc, bằng, trắc, bằng; đoạn này trắc, trắc, trắc, bằng. Ba câu liền kết bằng tiếng trắc, như ba bước vấp. Và đây là đoạn nói thẳng nhất về cái chết.

"Hãy yêu nhau đi quên ngày u tối." Yêu nhau để quên những ngày tối tăm. Cặp "ngày u" trong cả kho chỉ có ở bài này và một bài năm 1969 không phải tình ca, "Việt Nam Ơi Hãy Vùng Lên". Những ngày u tối là những ngày của cả một nước.

"Dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới." Chữ "dù" thứ hai. Và cái xa ở đây không còn là "người có xa người" nữa — là "xa lìa thế giới". Mai đây, sẽ rời bỏ thế gian này. "Dù vẫn biết": biết rồi, biết chắc rồi, mà vẫn dặn yêu nhau. Cặp "dù vẫn", "vẫn biết", "biết mai", "lìa thế" chỉ có ở đây.

"Mặt đất đã cho ta những ngày vui tới." Câu này là câu dịu nhất đoạn, và nó làm người đọc chương "Chỉ Có Ta Trong Một Đời" nhớ tới cái khuôn "Đời đã cho tôi…". Ở bài trước, đời đã cho tôi ngậm ngùi, đời đã cho tôi một ngày nhìn thấy gian manh loài người. Ở bài này, mặt đất đã cho ta những ngày vui. Cùng năm 1970, cùng chữ "đã cho", mà một bên cho ngậm ngùi, một bên cho vui. Và người nhận ở đây không phải "tôi" mà là "ta" — một trong hai chữ "ta" của bài, cái ta chung của mọi người.

Rồi câu khép đoạn, câu nặng nhất bài: "Hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời." Nhìn vào mặt nhau, như là lần cuối. Không phải vì biết chắc là lần cuối, mà vì có thể là lần cuối — ở một nơi mà mai đây người có xa người, mai đây xa lìa thế giới. "Lần cuối" trong cả kho chỉ có thêm ở "Như Một Vết Thương" (1973–74), "Hôn nhau lần cuối hôn nhau lần đầu". Ở bài kia, lần cuối và lần đầu được đặt cạnh nhau như một nghịch lý tình yêu. Ở đây, lần cuối đứng một mình, không có lần đầu đi kèm. Cặp "nhìn vào", "người lần", "cuối trong" chỉ có ở bài này.

Câu này là câu duy nhất của bài có lời dặn "Hãy" mà không có chữ "nhau". "Hãy nhìn vào mặt người." Không phải nhìn vào mặt nhau — nhìn vào mặt người. Như thể ở đúng giây phút có thể là cuối cùng ấy, người ta không còn là "nhau" của nhau nữa, mà chỉ là một con người, đứng đó, để được nhìn cho kỹ.

Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom

Hãy yêu nhau đi bên đời nguy khốn
Hãy yêu nhau đi bù đắp cho trăm năm
Hãy yêu nhau đi quên ngày quên tháng
Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom

Đoạn bốn là đoạn dày "Hãy yêu nhau đi" nhất: ba câu liền mở bằng ba chữ ấy. Như người nói đã hết cách dặn khác, chỉ còn lặp lại.

"Hãy yêu nhau đi bên đời nguy khốn." Yêu nhau bên một cuộc đời đang nguy khốn. Cặp "đời nguy", "nguy khốn" chỉ có ở đây. Lần đầu tiên trong bài, cái hoàn cảnh được nói ra bằng một chữ thẳng: nguy khốn.

"Hãy yêu nhau đi bù đắp cho trăm năm." Người đọc chương trước sẽ nghe lại cái trăm năm: năm 1969, "Đừng cuồng điên mơ trăm năm sau". Năm 1970, cái trăm năm không mơ được ấy thành cái phải bù đắp. Yêu nhau bây giờ để bù cho cả trăm năm — cho cái đời người mà có lẽ sẽ không được sống trọn. Chữ "bù đắp" trong cả kho chỉ có ở bài này. Còn "cho trăm" thì có ở "Cát Bụi" (1965), "Cho trăm năm vào chết một ngày", và "Cúi Xuống Thật Gần" (1966), "Cho trăm năm ưu phiền phút chốc hư không". Ở hai bài kia, trăm năm bị nén vào một ngày, một phút. Ở bài này, một lần yêu nhau phải đủ để bù cho trăm năm.

"Hãy yêu nhau đi quên ngày quên tháng." Quên ngày, quên tháng — quên cả lịch. Đây là chữ "quên" thứ hai và thứ ba của bài; chữ "quên" có bốn lần, và lần nào cũng là cái quên được dặn, được mong, được cho. Quên ngày u tối. Quên ngày quên tháng. Và ở câu cuối bài, "Được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều". Trong bài này, quên không phải là mất; quên là một ân huệ.

Rồi câu mà cả bài đã chuẩn bị: "Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom." Hai chữ "dù" trong một câu — chữ "dù" thứ ba và thứ tư. Đêm có súng đạn, sáng có mưa bom. "Súng đạn" — cặp chữ chỉ có ở bài này. "Mưa bom" — chỉ có thêm ở "Huyền Thoại Mẹ", mười lăm năm sau. Trịnh Công Sơn đã viết rất nhiều bài về chiến tranh trong những năm ấy — những bài da vàng, những bài về xác người, về đại bác. Nhưng đó là những bài chiến tranh. Năm năm trước, ở "Tình Sầu", chiến tranh đã lọt vào một bài tình — nhưng lọt vào bằng chữ "như": tình yêu như trái phá, như vết cháy trên da thịt người. Ở đây không còn chữ "như" nào đứng che. Trong những tình ca mà cuốn sách này đọc, đây là lần đầu tiên tiếng súng, tiếng bom vào thẳng trong lời, không giấu sau một so sánh. Chỉ là: đêm súng đạn, sáng mưa bom.

Và cái câu ấy lại đứng ở đúng chỗ mà ở những đoạn khác là một câu dịu: "Ngày mãi mong chờ ngày sẽ thiên thu", "Dù mai nơi này người có xa người", "Được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều". Câu thứ tư của mỗi đoạn là câu kết bằng tiếng bằng, câu đặt xuống. Ở đoạn bốn, cái được đặt xuống là bom. Đêm và sáng, súng và bom, hai vế cân nhau tám chữ — một câu cân đối hoàn hảo, mà nói về điều không cân đối nhất của đời người.

Hãy trao cho nhau

Hãy trao cho nhau muôn ngày yêu dấu
Hãy trao cho nhau hạnh phúc lẫn thương đau
Trái tim cho ta nơi về nương náu
Được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều.

Đoạn cuối đổi động từ một lần nữa: "trao". Hãy trao cho nhau. Chữ "trao" là chữ hiếm của Trịnh Công Sơn, chỉ có ở ba bài trong cả kho. Trao là đưa tận tay, có người đưa có người nhận. Sau "yêu nhau", "ru nhau", "kêu tên nhau", cái cuối cùng người ta dặn nhau làm là trao cho nhau.

Trao cái gì? "Muôn ngày yêu dấu." Rồi: "Hạnh phúc lẫn thương đau." Chữ "lẫn" — cả cái này lẫn cái kia — chỉ có ở bài này trong cả kho. Trao cho nhau không phải chỉ cái đẹp; trao cả hạnh phúc lẫn thương đau. Một lời dặn rất người lớn: thương nhau là chia nhau cả cái đau.

"Trái tim cho ta nơi về nương náu." Chữ "cho" — mặt đất đã cho ta ngày vui, và trái tim cho ta nơi trú. "Nương náu" chỉ có ở hai bài: bài này và "Dã Tràng Ca" (1962), "Chốn nương náu". Giữa đêm súng đạn, sáng mưa bom, chỗ trốn không phải là hầm, không phải là nhà; là trái tim. Đây là chữ "ta" thứ hai và cuối cùng của bài.

Và câu khép bài: "Được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều." Trái tim là nơi về nương náu, để được quên những ngày tháng tiêu điều. Chữ "được" — được phép, được ban cho. Quên là cái phần thưởng của người có chỗ nương náu. "Tiêu điều" chỉ có ở ba bài, và ba năm sau nó sẽ trở lại ở "Có Những Con Đường" (1973), "Trong kinh đô tiêu điều dấu ngựa hồng" — kinh đô tiêu điều, nơi con ngựa hồng của "Chỉ Có Ta Trong Một Đời" chỉ còn để lại dấu.

Mười hai lần "Hãy"

Đếm chữ "Hãy" trong bài: mười hai lần, trong hai mươi câu. Sáu lần "Hãy yêu nhau đi", một lần "Hãy yêu nhau cho", một lần "Hãy ru nhau", một lần "Hãy kêu tên nhau", một lần "Hãy nhìn vào mặt người", hai lần "Hãy trao cho nhau". Tám câu còn lại không có "Hãy", và gần như câu nào trong tám câu ấy cũng là cái lý do: dòng nước trôi qua tim, ngày sẽ thiên thu, người có xa người, xa lìa thế giới, mặt đất đã cho ta, súng đạn và mưa bom, trái tim là nơi nương náu, được quên.

Đặt các động từ của chữ "Hãy" nối nhau thì chúng là một câu chuyện: yêu, ru, kêu tên, nhìn mặt lần cuối, trao. Bắt đầu bằng yêu, kết thúc bằng trao. Ở giữa là ru — lúc còn bình yên — và kêu tên — lúc sợ lạc — và nhìn mặt lần cuối — lúc biết có thể mất. Đó là một chuyện tình được kể không bằng nhân vật, mà bằng những động từ của nó.

Tách lời ra thành cặp chữ, bài hát có 123 cặp khác nhau, và 61 cặp — khoảng 50 phần trăm — không có ở bài nào khác, hơi cao hơn mức giữa của cả kho, đứng thứ 89 trên 231. Phần lớn những cặp riêng ấy là cặp có chữ "nhau" — "nhau đi", "ru nhau", "trao cho", "nhau muôn", "nhau hạnh" — và những chữ của chiến tranh: "súng đạn", "gạch đá", "nguy khốn", "đêm súng", "dù sáng".

Đặt cạnh những người chị em

Đặt cạnh "Hãy Cứ Vui Như Mọi Ngày" (1969) thì thấy lời dặn đi từ một người ra mọi người. Năm 1969, "Hãy cứ vui" — một người dặn mình, bị bỏ quên, không ai hỏi thăm. Năm 1970, "Hãy yêu nhau đi" — không còn ai bị bỏ quên, vì không còn ai là "tôi". Chữ "dù" vẫn còn, năm lần thành bốn lần, nhưng những cái "dù" đã đổi: năm 1969 là dù em bay đi, dù không ai qua đây; năm 1970 là dù xa lìa thế giới, dù súng đạn mưa bom. Cái lý do để buồn đã từ chuyện của một người lan thành chuyện của cả nước.

Đặt cạnh "Chỉ Có Ta Trong Một Đời", cùng năm, thì thấy hai câu trả lời cho cùng một câu hỏi. Bài kia: "Chỉ có ta trong một thời / Một thời với yêu người mà thôi." Bài này: "Hãy yêu nhau đi." Một bài nói đời người chỉ đủ để yêu; một bài giục người ta yêu ngay. Một bài có "đời đã cho tôi ngậm ngùi"; một bài có "mặt đất đã cho ta những ngày vui". Hai bài cùng năm như hai mặt của một đồng tiền.

Đặt cạnh "Còn Có Bao Ngày" (1969) và "Đóa Hoa Vô Thường" (1972), hai bài duy nhất khác có cụm "yêu nhau", thì thấy cái hiếm của chữ ấy. "Người người yêu nhau" (1969). "Một thuở yêu nhau" (1972). Hai lần, mỗi bài một câu. Ở "Hãy Yêu Nhau Đi", cụm ấy có bảy lần. Người viết tình ca nhiều nhất của một thời đã để dành cái chữ thường nhất của tình ca cho đúng một bài — bài mà ông viết khi súng đạn đã vào tới lời.

Hãy yêu nhau đi

Có lẽ nên nghe "Hãy Yêu Nhau Đi" như nghe một người đứng giữa một thành phố đang có chiến tranh mà nói với những người chung quanh. Không phải nói với người yêu của mình — người ấy không có tên trong bài. Nói với tất cả: những cặp tình nhân, những người mẹ, những người bạn, những người lạ đi ngang. Hãy yêu nhau đi. Hãy kêu tên nhau. Hãy nhìn mặt nhau cho kỹ.

Một bài tình ca không có em, không có tôi, nghe thì tưởng là một bài kêu gọi — một bài lớn, một bài chung. Nhưng đọc kỹ thì từng câu dặn đều là những việc rất nhỏ, rất riêng: ru nhau, gọi tên nhau, nhìn vào mặt nhau, trao cho nhau. Không có câu nào dặn người ta làm việc gì lớn. Giữa đêm súng đạn và sáng mưa bom, cái bài hát xin là những việc của hai người với nhau — chỉ là nó xin cho tất cả mọi người.

Và câu cuối của bài không phải là một lời dặn. Nó là một lời hứa: "Được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều." Nếu yêu nhau, nếu có một trái tim để về nương náu, thì người ta sẽ được quên. Không phải quên nhau — quên những ngày tháng tiêu điều. Năm 1970, đó có lẽ là điều đẹp nhất mà một bài hát có thể hứa.


Tài Liệu Tham Khảo

1. Bùi Vĩnh Phúc, "Nghệ Thuật Ngôn Ngữ Trong Ca Từ của Trịnh Công Sơn", trích trong Trịnh Công Sơn: Ngôn Ngữ và Những Ám Ảnh Nghệ Thuật, Văn Mới, California, 2005 / Văn Hóa Sài Gòn, 2008 - sắp xếp lại và bổ sung cho bản đăng trên Da Màu, 4/2009.

https://damau.org/5495/nghe-thuat-ngon-ngu-trong-ca-tu-cua-trinh-cong-son

2. Trần Hữu Thục, "Đi Vào Thế Giới Ca Từ Trịnh Công Sơn", trong Tác Giả, Tác Phẩm và Sự Kiện, Văn Mới, California, 2005.

https://damau.org/12094/di-vao-the-gioi-ca-tu-trinh-cong-son

3. Lê Hữu, "Ảo Giác Trịnh Công Sơn", bài viết.

https://www.tcs-home.org/ban-be/articles/ao-giac-trinh-cong-son-i

4. Tất cả những bài nhạc Trịnh Công Sơn và bài viết của ông đều được lấy từ trang của Hội Văn Hóa Trịnh Công Sơn. Xin thành thật cám ơn Hội Văn Hóa.

https://www.tcs-home.org/songs/titles/

Ghi Chú: Trong bài viết có nhắc đến "Chương" hay "Quyển sách này". Đó là vì Học Trò tôi dự định làm một quyển sách cho riêng mình làm kỷ niệm, nhưng nay đổi ý và sẽ từ từ đăng các bài viết khác do tôi định danh và sưu tập tài liệu để Claude AI soạn thảo.

Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.

Mọi trích dẫn đều phải ghi chú với dòng trên và nói rõ bài khảo luận được lấy từ trang https://hoctroviet.blogspot.com/


Học Trò ghi chú: Sau đây là một bài viết tôi đặt hàng khác cho Claude làm. Bài này nặng về phần phân tích hơn, nhưng cũng cho ta nhiều chi tiết so sánh có giá trị, tôi chọn đăng lên trang để bạn tham khảo.


Phụ Lục: Hãy Yêu Nhau Đi (1970) - Phân Tích Toàn Diện

Phần I: Mở Đầu

Trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác của Trịnh Công Sơn, có lẽ không bài hát nào mang tính tuyên ngôn mạnh mẽ như Hãy Yêu Nhau Đi. Ra đời năm 1970, giữa thời điểm chiến tranh Việt Nam đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, ca khúc này vang lên như một lời kêu gọi khẩn thiết, một mệnh lệnh của tình yêu giữa thế giới đầy thù hận và chết chóc. Không phải là lời than khóc về chiến tranh như những ca khúc da vàng, không phải là sự suy tưởng triết học như những thiên ca, Hãy Yêu Nhau Đi là một hành động, một động từ mệnh lệnh, một lời kêu gọi mọi người hãy yêu thương nhau ngay bây giờ, trước khi quá muộn.

Điều đầu tiên đáng chú ý về ca khúc này là cấu trúc mệnh lệnh thức (imperative) xuyên suốt. Từ "hãy" xuất hiện mười hai lần, tạo nên một nhịp điệu gấp gáp, khẩn thiết. "Hãy yêu nhau đi", "hãy ru nhau", "hãy kêu tên nhau", "hãy nhìn vào mặt người", "hãy trao cho nhau". Mỗi câu "hãy" là một lời thúc giục, một sự cấp bách, như thể thời gian đang cạn dần và ta phải hành động ngay lập tức.

Trịnh Công Sơn, ở tuổi ba mươi mốt, đã viết Hãy Yêu Nhau Đi như một người đã chứng kiến quá nhiều cái chết, quá nhiều chia ly, quá nhiều thù hận. Ông hiểu rằng trong chiến tranh, ngày mai là điều không ai có thể đảm bảo. "Dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới" - đây không phải là sự bi quan mà là sự thực tế, sự nhận thức rằng bất kỳ ai cũng có thể chết bất cứ lúc nào. Và nếu ngày mai không chắc chắn, thì điều duy nhất ta có thể làm là yêu thương ngay hôm nay.

Bài phân tích này sẽ đi sâu vào cấu trúc mệnh lệnh thức độc đáo của Hãy Yêu Nhau Đi, vào những hình ảnh đặc trưng như "rừng thay lá", "giòng nước trôi xa", "đêm súng đạn", "sáng mưa bom". Qua lăng kính "bóng chữ" của Lê Hữu và khung Em-Tôi-Cõi Thế của Trần Hữu Thục, chúng ta sẽ thấy ca khúc này không chỉ là một bài hát phản chiến, mà còn là một tuyên ngôn về sức mạnh cứu rỗi của tình yêu trước sự hủy diệt của chiến tranh, một lời kêu gọi nhân loại hãy chọn tình yêu thay vì thù hận.


Phần II: Cấu Trúc Ngôn Ngữ và Kỹ Thuật Mệnh Lệnh Thức

2.1 Điệp ngữ "Hãy" - Nhịp điệu của sự khẩn thiết

Cấu trúc ngôn ngữ nổi bật nhất của Hãy Yêu Nhau Đi là việc sử dụng mệnh lệnh thức với từ "hãy" lặp đi lặp lại mười hai lần. Đây không phải là sự lặp lại đơn điệu mà là một kỹ thuật tu từ có chủ đích, tạo nên nhịp điệu gấp gáp như tiếng trống thúc giục, như tiếng gọi khẩn cấp giữa chiến trường.

Nhà phê bình Bùi Vĩnh Phúc đã chỉ ra rằng Trịnh Công Sơn thường sử dụng điệp ngữ không phải để nhấn mạnh mà để tạo ra hiệu ứng tích lũy. Mỗi lần từ "hãy" xuất hiện, sự khẩn thiết tăng thêm một bậc. Từ "hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá" (nhẹ nhàng, mở đầu) đến "hãy yêu nhau đi bên đời nguy khốn" (mạnh mẽ, cấp bách) đến "dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom" (cao trào, khẩn cấp), sự tích lũy này tạo nên một đường cong cảm xúc đi lên không ngừng.

2.2 Cấu trúc song song - Nhịp đối xứng

Ca khúc sử dụng nhiều cấu trúc song song, tạo nên nhịp đối xứng trong từng khổ. "Hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá / Hãy yêu nhau đi giòng nước đã trôi xa" - hai câu song song với cùng mô hình "Hãy yêu nhau đi + mệnh đề phụ". "Hãy trao cho nhau muôn ngày yêu dấu / Hãy trao cho nhau hạnh phúc lẫn thương đau" - cùng mô hình "Hãy trao cho nhau + đối tượng".

Cấu trúc song song này tạo nên cảm giác cân bằng, đối xứng, như hai cánh của một con chim, như hai bờ của một dòng sông. Nó cũng tạo nên sự dễ nhớ, dễ hát, dễ lan truyền - một yếu tố quan trọng đối với một bài hát mang tính tuyên ngôn.

2.3 Cấu trúc "Dù... dù" - Sự bất chấp

Một cấu trúc quan trọng khác là "dù... dù", xuất hiện ở cao trào của ca khúc: "Dù mai nơi này người có xa người", "Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom". Cấu trúc "dù" diễn tả sự bất chấp, sự không quan tâm đến khó khăn, sự quyết tâm yêu thương bất kể hoàn cảnh.

Từ "dù" trong tiếng Việt mang nghĩa nhượng bộ (concessive), thừa nhận rằng có khó khăn nhưng vẫn quyết tâm vượt qua. "Dù đêm súng đạn" không phủ nhận sự tồn tại của súng đạn, nó thừa nhận súng đạn nhưng khẳng định rằng súng đạn không thể ngăn cản tình yêu. Đây là một thái độ kiên cường, dũng cảm, đối mặt với thực tại nhưng không đầu hàng.

2.4 Thì hiện tại và tương lai - Thời điểm của hành động

Ca khúc chủ yếu sử dụng thì hiện tại và mệnh lệnh thức, không có quá khứ. Điều này tạo nên cảm giác "ngay bây giờ", "ngay lập tức". Không có thời gian để hoài niệm về quá khứ, không có thời gian để tiếc nuối những gì đã mất. Chỉ có hiện tại và hành động: "hãy yêu", "hãy ru", "hãy trao".

Tuy nhiên, có một ngoại lệ quan trọng: "Dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới". Câu này nói về tương lai, một tương lai không chắc chắn, một tương lai có thể là cái chết. Sự đối lập giữa "mai đây xa lìa thế giới" (tương lai bi quan) và "hãy yêu nhau đi" (hiện tại tích cực) tạo nên một nghịch lý đẹp: chính vì biết mình sẽ chết nên ta phải yêu ngay bây giờ.

2.5 Âm vận và nhạc tính

Về mặt âm vận, Hãy Yêu Nhau Đi sử dụng nhiều vần "a" (xa, nhớ, đá, bãi, lìa) và vần "ôi" (tối, giới, tới, đời, cuối). Vần "a" mở rộng, thoáng đãng, phù hợp với những hình ảnh thiên nhiên như rừng, nước, ghềnh, bãi. Vần "ôi" trầm hơn, nặng hơn, phù hợp với những hình ảnh về chiến tranh và chia ly.

Nhịp điệu của ca khúc nhanh, mạnh, như tiếng trống hành quân nhưng không phải hành quân ra chiến trường mà hành quân về phía tình yêu. Đây là một nhịp điệu của hành động, không phải của suy tư, một nhịp điệu thúc giục người nghe không chỉ cảm nhận mà còn hành động.


Phần III: Hình Ảnh Đặc Trưng

3.1 "Rừng thay lá", "Giòng nước trôi xa" - Thiên nhiên vô thường

Hình ảnh mở đầu của ca khúc là "rừng thay lá" và "giòng nước trôi xa", hai biểu tượng của sự vô thường trong thiên nhiên. Rừng thay lá theo mùa, đó là quy luật không ai có thể ngăn cản. Nước trôi đi và không bao giờ quay lại, đó là triết lý cổ xưa của Heraclitus. Cả hai hình ảnh đều nhắc nhở rằng thời gian đang trôi, mọi thứ đang thay đổi, và ta không thể chờ đợi.

Trong bối cảnh chiến tranh, "rừng thay lá" có thể mang thêm một lớp nghĩa khác: rừng Việt Nam đang bị chất độc hóa học phá hủy, lá rụng không phải vì mùa mà vì bom đạn. "Giòng nước trôi xa" có thể là dòng người tị nạn, dòng máu chảy, dòng nước mắt không ngừng. Những hình ảnh thiên nhiên tưởng chừng yên bình lại ẩn chứa bóng đen của chiến tranh.

3.2 "Nước trôi qua tim, rong đầy trí nhớ" - Ký ức như dòng nước

Hình ảnh "nước trôi qua tim, rong đầy trí nhớ" là một trong những hình ảnh đẹp nhất trong ca khúc. Nước không chỉ trôi bên ngoài mà còn trôi qua tim, như thể dòng ký ức chảy qua tâm hồn. "Rong đầy trí nhớ" gợi lên hình ảnh những kỷ niệm bám đầy như rêu rong bám đá dưới lòng suối.

Hình ảnh này kết nối thiên nhiên với nội tâm, thế giới bên ngoài với thế giới bên trong. Nước trôi qua tim như ký ức trôi qua tâm hồn, để lại dấu vết, để lại rong rêu. Ta không thể quên những gì đã qua, nhưng ta có thể chọn cách sống với những ký ức ấy: bằng thù hận hay bằng tình yêu.

3.3 "Gạch đá có tin vui" - Vạn vật đều cần tình yêu

Câu "hãy yêu nhau cho gạch đá có tin vui" là một trong những câu độc đáo nhất trong ca khúc. Gạch đá là vật vô tri, làm sao có thể có "tin vui"? Đây là một sự nhân hóa táo bạo, gợi lên rằng tình yêu giữa con người có sức mạnh lan tỏa đến cả vạn vật, cả những thứ vô tri cũng có thể cảm nhận được niềm vui của tình yêu.

Trong bối cảnh chiến tranh, "gạch đá" có thể là những ngôi nhà, những con đường, những thành phố đang bị tàn phá. "Cho gạch đá có tin vui" là mong muốn rằng thay vì chứng kiến sự hủy diệt, gạch đá sẽ chứng kiến tình yêu, chứng kiến sự sống thay vì cái chết.

3.4 "Ghềnh" và "Bãi" - Không gian của tiếng gọi

"Hãy kêu tên nhau trên ghềnh dưới bãi" mang đến hình ảnh không gian rộng lớn của thiên nhiên: ghềnh đá trên cao, bãi cát dưới thấp. Tiếng gọi tên nhau vang vọng giữa không gian bao la, như thể tình yêu cần được tuyên bố cho cả trời đất nghe thấy.

Hành động "kêu tên nhau" là hành động khẳng định sự tồn tại của người khác, khẳng định mối quan hệ giữa hai người. Trong chiến tranh, khi cái chết có thể đến bất cứ lúc nào, việc kêu tên nhau là cách để nói "tôi biết bạn tồn tại, bạn quan trọng với tôi, tôi sẽ không quên bạn".

3.5 "Đêm súng đạn", "Sáng mưa bom" - Chiến tranh như nhịp thở

Câu "dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom" là một trong những câu trực diện nhất về chiến tranh trong toàn bộ sự nghiệp nhạc sĩ Trịnh Công Sơn. Không có ẩn dụ, không có biểu tượng, chỉ có sự thật trần trụi: đêm có súng đạn, sáng có mưa bom. Chiến tranh không phải là sự kiện thỉnh thoảng xảy ra, nó là nhịp sống hàng ngày: đêm súng, sáng bom.

Đặc biệt, hình ảnh "mưa bom" gợi lên sự dày đặc, liên tục của các cuộc ném bom. Bom rơi như mưa, không ngừng, không dứt. Trong bối cảnh năm 1970, khi các cuộc ném bom của Mỹ vào miền Bắc và các vùng căn cứ ở miền Nam đang ở đỉnh điểm, hình ảnh này không phải là phóng đại mà là mô tả thực tế.

3.6 "Lần cuối trong đời" - Sự khẩn thiết của thời gian

Câu "hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời" mang đến một sự khẩn thiết đặc biệt. "Lần cuối" gợi lên sự vĩnh biệt, sự không còn cơ hội thứ hai. Trong chiến tranh, mỗi lần gặp nhau đều có thể là lần cuối, mỗi cái nhìn đều có thể là cái nhìn cuối cùng trước khi một trong hai người chết.

Đây không phải là sự bi quan mà là sự thực tế tỉnh táo. Và chính sự nhận thức này làm cho tình yêu trở nên quý giá hơn, làm cho mỗi khoảnh khắc bên nhau trở nên đáng trân trọng hơn. "Hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời" là lời nhắc nhở hãy sống trọn vẹn với nhau ngay bây giờ.


Phần IV: Ngôn Ngữ "Bóng Chữ"

4.1 "Yêu" - Bóng chữ về tình cảm và hành động

Theo khái niệm "bóng chữ" của Lê Hữu, từ "yêu" trong Hãy Yêu Nhau Đi mang nhiều lớp nghĩa vượt ra ngoài nghĩa tình cảm thông thường. Nghĩa đen của "yêu" là có tình cảm với ai đó. Nhưng trong ngữ cảnh ca khúc, "yêu" mang thêm "bóng" nghĩa về sự đoàn kết (yêu nhau là đứng cùng nhau), về sự phản kháng (yêu nhau là từ chối thù hận), về sự sống (yêu nhau là khẳng định sự sống trước cái chết).

Đặc biệt, "yêu nhau" ở đây không chỉ là tình yêu đôi lứa mà còn là tình yêu rộng lớn hơn: yêu đồng bào, yêu đồng loại, yêu con người. Đây là "bóng" nghĩa mở rộng của từ "yêu", từ tình yêu cá nhân sang tình yêu nhân loại.

4.2 "Đi" - Bóng chữ về hành động và thời gian

Từ "đi" trong "hãy yêu nhau đi" không chỉ là trợ từ mà còn mang "bóng" nghĩa về sự khẩn thiết. "Yêu nhau đi" khác với "yêu nhau" ở chỗ nó thúc giục hành động ngay lập tức, không chờ đợi, không do dự. "Đi" ở đây như một tiếng hô thúc giục, một sự gấp gáp.

"Bóng" của từ "đi" còn gợi lên sự di chuyển, sự tiến về phía trước. "Yêu nhau đi" không phải là đứng yên và yêu, mà là đi và yêu, yêu trong khi đi, tiến về phía tình yêu như tiến về phía tương lai. Trong bối cảnh chiến tranh, "đi" còn có thể gợi lên hình ảnh những người lính đi vào trận, và lời thúc giục là hãy yêu nhau trước khi đi, trước khi có thể không bao giờ gặp lại.

4.3 "Thiên thu" - Bóng chữ về vĩnh cửu

Từ "thiên thu" trong câu "ngày mãi mong chờ ngày sẽ thiên thu" mang "bóng" nghĩa đặc biệt phong phú. Nghĩa đen của "thiên thu" là nghìn năm, là thời gian rất dài, gần như vĩnh cửu. Nhưng trong ngữ cảnh ca khúc, "ngày sẽ thiên thu" có thể hiểu là ngày hòa bình, ngày mà thời gian không còn bị đe dọa bởi chiến tranh, ngày mà con người có thể sống như thể họ có cả nghìn năm phía trước.

"Bóng" của từ "thiên thu" còn gợi lên ước mơ, hy vọng. Giữa chiến tranh, mỗi ngày đều ngắn ngủi, đều có thể là ngày cuối. Mong chờ "ngày sẽ thiên thu" là mong chờ một tương lai nơi thời gian trở lại bình thường, nơi ngày không còn bị đếm ngược bởi bom đạn.

4.4 "Nương náu" - Bóng chữ về sự che chở

Cụm từ "trái tim cho ta nơi về nương náu" sử dụng từ "nương náu" với "bóng" nghĩa đặc biệt. Nghĩa đen của "nương náu" là tìm nơi ẩn trốn, nơi che chở. Trong bối cảnh chiến tranh, người ta nương náu ở hầm trú ẩn, ở những nơi an toàn. Nhưng ở đây, nơi nương náu là "trái tim", là tình yêu.

"Bóng" của từ "nương náu" gợi lên rằng trong chiến tranh, không có nơi nào an toàn về mặt vật lý. Hầm trú ẩn có thể bị phá hủy, thành phố có thể bị san phẳng. Nơi nương náu duy nhất là trái tim người yêu, là tình cảm, là sự gắn kết giữa con người. Đây là một "bóng" nghĩa đầy sức mạnh: tình yêu là nơi trú ẩn cuối cùng.

4.5 "Tiêu điều" - Bóng chữ về sự hoang tàn

Từ "tiêu điều" trong câu cuối "được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều" mang "bóng" nghĩa về sự hoang tàn, sự tàn phá, sự mất mát. "Tiêu điều" không chỉ là buồn bã mà còn là sự tan hoang, sự đổ nát, sự không còn gì.

"Bóng" của cụm từ "ngày tháng tiêu điều" gợi lên hình ảnh những ngày tháng chiến tranh, khi mọi thứ bị phá hủy, khi cuộc sống bị đảo lộn, khi không có gì đáng để sống. Và "được quên" những ngày tháng ấy là một ước mơ: nhờ tình yêu, ta có thể quên đi những gì kinh khủng nhất, có thể tiếp tục sống và yêu.

4.6 "Bù đắp cho trăm năm" - Bóng chữ về sự bồi thường

Câu "hãy yêu nhau đi bù đắp cho trăm năm" sử dụng cụm từ "bù đắp" với "bóng" nghĩa về sự cân bằng, sự bồi thường. "Trăm năm" là cách nói về một đời người, về thời gian dài. "Bù đắp cho trăm năm" có thể hiểu là yêu đủ nhiều để bù cho những mất mát của cả đời, hoặc yêu đủ sâu để một khoảnh khắc bằng cả trăm năm.

"Bóng" của cụm từ này gợi lên một triết lý về chất lượng và số lượng của thời gian. Trong chiến tranh, ta có thể không có trăm năm, nhưng nếu yêu đủ mãnh liệt, vài năm hoặc vài tháng cũng có thể bù đắp cho cả một đời. Đây là cách sống với sự hữu hạn: không than khóc về những gì ta không có, mà tận dụng tối đa những gì ta có.


Phần V: Triết Học - Khung Em-Tôi-Cõi Thế và Tình Yêu Như Phản Kháng

5.1 Sự vắng mặt của "Em" và "Tôi" cá nhân

Trong khung lý thuyết Em-Tôi-Cõi Thế của Trần Hữu Thục, Hãy Yêu Nhau Đi là một trường hợp đặc biệt. Không có "Em" cụ thể được nhắc đến, không có "Tôi" đang kể chuyện tình của mình. Thay vào đó, có "chúng ta", có "nhau", có "người". Đây là một bài hát về tình yêu tập thể, không phải tình yêu cá nhân.

Sự vắng mặt của cái "Em" và cái "Tôi" cá nhân cho phép ca khúc vượt ra ngoài câu chuyện tình yêu đôi lứa để trở thành lời kêu gọi cho cả nhân loại. "Hãy yêu nhau đi" không phải là tôi nói với em, mà là mọi người nói với mọi người, là tiếng gọi của cộng đồng, của dân tộc, của nhân loại.

5.2 "Cõi Thế" như chiến trường

Trong ca khúc này, "Cõi Thế" là chiến trường, là thế giới đang bị chiến tranh tàn phá. Đêm súng đạn, sáng mưa bom, người xa người, thế giới sắp xa lìa - tất cả đều là những khía cạnh của "Cõi Thế" đang trong tình trạng khẩn cấp.

Tuy nhiên, "Cõi Thế" này không phải là hoàn toàn u ám. Vẫn có rừng thay lá (thiên nhiên vẫn tuần hoàn), vẫn có mặt đất cho "những ngày vui tới", vẫn có ghềnh và bãi để kêu tên nhau. "Cõi Thế" trong Hãy Yêu Nhau Đi vừa là nơi của chiến tranh vừa là nơi của tình yêu, vừa là chiến trường vừa là tổ ấm tiềm năng.

5.3 Tình yêu như hành động phản kháng

Triết học nền tảng của Hãy Yêu Nhau Đi là tình yêu như một hành động phản kháng chống lại chiến tranh và thù hận. Khi thế giới đang cố gắng khiến con người ghét nhau, giết nhau, thì việc yêu nhau là một hành động nổi loạn. Khi chiến tranh cố gắng chia rẽ, thì tình yêu là sự đoàn kết. Khi cái chết đang đe dọa, thì tình yêu là sự khẳng định sự sống.

Đây không phải là tình yêu lãng mạn thoát ly thực tế, mà là tình yêu đối mặt với thực tế. "Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom" - tình yêu không phủ nhận chiến tranh, nó thừa nhận chiến tranh nhưng vẫn quyết tâm yêu. Đây là sức mạnh của tình yêu: nó không chạy trốn mà đối đầu.

5.4 Triết học về sự hữu hạn

Một chủ đề triết học quan trọng trong ca khúc là sự hữu hạn của thời gian. "Dù vẫn biết mai đây xa lìa thế giới", "một ngày sẽ không còn thấy lại", "hãy nhìn vào mặt người lần cuối trong đời" - tất cả đều nhắc nhở rằng thời gian ta có bên nhau là hữu hạn, có thể rất ngắn.

Nhưng thay vì dẫn đến sự tuyệt vọng, nhận thức về sự hữu hạn lại dẫn đến hành động. Chính vì biết mình sẽ chết nên ta phải yêu ngay bây giờ. Chính vì ngày mai không chắc chắn nên hôm nay phải sống trọn vẹn. Đây là triết học existentialist theo phong cách Việt Nam: đối mặt với cái chết bằng tình yêu.

5.5 Tình yêu bao gồm cả đau khổ

Câu "hãy trao cho nhau hạnh phúc lẫn thương đau" thể hiện một triết học trưởng thành về tình yêu. Tình yêu không chỉ là hạnh phúc, nó còn bao gồm cả thương đau. Yêu ai là chấp nhận cả niềm vui lẫn nỗi đau mà người ấy mang đến.

Triết học này đặc biệt phù hợp với bối cảnh chiến tranh. Yêu trong chiến tranh là yêu với rủi ro mất mát, yêu với khả năng chia ly vĩnh viễn, yêu với nỗi đau không thể tránh. Nhưng chính vì vậy mà tình yêu trong chiến tranh càng cao quý hơn, càng dũng cảm hơn.

5.6 Quên như ân sủng

Câu cuối "được quên rất nhiều ngày tháng tiêu điều" đặt ra một triết học về sự quên. Thông thường, ta nghĩ quên là xấu, nhớ là tốt. Nhưng ở đây, "được quên" là một ân sủng, một phước lành. Nhờ tình yêu, ta có thể quên đi những ngày tháng kinh hoàng, có thể tiếp tục sống mà không bị quá khứ đè nặng.

Đây không phải là sự chối bỏ lịch sử, mà là sự chữa lành. Quên không có nghĩa là phủ nhận những gì đã xảy ra, mà là không để những điều kinh khủng tiếp tục chi phối hiện tại. Tình yêu cho phép ta quên theo cách lành mạnh, để có thể sống tiếp, yêu tiếp.


Phần VI: Vị Trí Trong Sự Nghiệp Trịnh Công Sơn

6.1 Hãy Yêu Nhau Đi trong dòng "ca khúc phản chiến"

Trong hệ thống phân loại các ca khúc của Trịnh Công Sơn, Hãy Yêu Nhau Đi thuộc dòng ca khúc phản chiến, nhưng với một góc tiếp cận khác biệt so với những ca khúc da vàng trực diện như Gia Tài Của Mẹ hay Đại Bác Ru Đêm. Thay vì miêu tả sự tàn khốc của chiến tranh, ca khúc này đề xuất một giải pháp: tình yêu.

Trong dòng ca khúc phản chiến của thập niên 1960-1970, Hãy Yêu Nhau Đi nổi bật như một tiếng nói tích cực, không chỉ chống lại mà còn đề xuất. Nó không chỉ nói "không" với chiến tranh mà còn nói "có" với tình yêu.

6.2 So sánh với các ca khúc da vàng khác

So với Gia Tài Của Mẹ (miêu tả hậu quả của chiến tranh lên gia đình), Đại Bác Ru Đêm (miêu tả tiếng súng như lời ru ác mộng), hay Người Mẹ Ô Lý (miêu tả nỗi đau của người mẹ mất con), Hãy Yêu Nhau Đi mang một tone khác: không phải than khóc mà kêu gọi, không phải bi thương mà dũng cảm.

Sự khác biệt này cho thấy Trịnh Công Sơn có khả năng tiếp cận chủ đề chiến tranh từ nhiều góc độ. Ông vừa có thể là người ghi lại nỗi đau (trong các ca khúc da vàng miêu tả), vừa có thể là người kêu gọi hành động (trong Hãy Yêu Nhau Đi).

6.3 So sánh với phong trào hòa bình quốc tế

Hãy Yêu Nhau Đi ra đời cùng thời với phong trào hòa bình quốc tế và các bài hát phản chiến nổi tiếng như "Give Peace a Chance" của John Lennon (1969) hay "What's Going On" của Marvin Gaye (1971). Giống như những bài hát ấy, Hãy Yêu Nhau Đi mang thông điệp về tình yêu và hòa bình, nhưng với bối cảnh Việt Nam đặc thù.

Điểm khác biệt là Trịnh Công Sơn viết từ góc nhìn của người trong cuộc, người đang sống giữa chiến tranh, không phải người quan sát từ xa. "Dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom" là thực tế hàng ngày của ông, không phải hình ảnh trên tivi.

6.4 Ảnh hưởng và di sản

Hãy Yêu Nhau Đi đã trở thành một trong những ca khúc biểu tượng của Trịnh Công Sơn và của âm nhạc Việt Nam nói chung. Ca khúc này vượt ra ngoài bối cảnh chiến tranh ban đầu để trở thành một tuyên ngôn vượt thời gian về tình yêu và sự sống.

Ngày nay, ca khúc vẫn được hát trong các buổi hòa nhạc, trong các dịp kỷ niệm, và trong cuộc sống hàng ngày. Thông điệp của nó vẫn còn nguyên giá trị: dù trong hoàn cảnh nào, hãy chọn tình yêu thay vì thù hận.

6.5 Hãy Yêu Nhau Đi trong bối cảnh năm 1970

Năm 1970 là năm chiến tranh Việt Nam mở rộng sang Campuchia, là năm của những cuộc biểu tình lớn chống chiến tranh trên khắp thế giới, là năm mà nhiều người Việt Nam bắt đầu mất hy vọng về một giải pháp hòa bình sớm. Trong bối cảnh đó, Hãy Yêu Nhau Đi vang lên như một tiếng nói của hy vọng, của niềm tin rằng tình yêu vẫn có thể tồn tại và chiến thắng.

Ca khúc này cũng phản ánh quan điểm trung lập của Trịnh Công Sơn: không ủng hộ bên nào trong cuộc chiến, chỉ kêu gọi tất cả mọi người, bất kể phe phái, hãy yêu thương nhau. Đây là một lập trường khó khăn và dũng cảm trong thời chiến, khi mọi người đều bị áp lực phải chọn phe.


Phần VII: Kết Luận

Hãy Yêu Nhau Đi là một trong những tuyên ngôn âm nhạc mạnh mẽ nhất về tình yêu và hòa bình trong toàn bộ sự nghiệp nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và trong lịch sử âm nhạc Việt Nam. Qua cấu trúc mệnh lệnh thức với mười hai lần "hãy", ca khúc tạo nên một nhịp điệu khẩn thiết, thúc giục người nghe không chỉ cảm nhận mà còn hành động.

Về mặt ngôn ngữ, ca khúc thể hiện tài năng bậc thầy của Trịnh Công Sơn trong việc sử dụng mệnh lệnh thức, cấu trúc song song, và kỹ thuật tích lũy cảm xúc. Từ "hãy" lặp đi lặp lại như tiếng trống thúc giục, tạo nên sự gấp gáp của một lời kêu gọi giữa chiến tranh.

Về mặt hình ảnh, ca khúc đan xen thiên nhiên (rừng, nước, ghềnh, bãi) với chiến tranh (súng đạn, mưa bom), tạo nên một bức tranh vừa đẹp vừa bi thương, vừa hy vọng vừa khẩn thiết. Mỗi hình ảnh đều phục vụ cho thông điệp chính: hãy yêu nhau ngay bây giờ, trước khi quá muộn.

Về mặt "bóng chữ", theo khái niệm của Lê Hữu, ca khúc là một ví dụ xuất sắc về cách từ ngữ mở rộng nghĩa vượt ra ngoài nghĩa đen. Từ "yêu" mang bóng của sự đoàn kết và phản kháng, "nương náu" mang bóng của sự che chở giữa chiến tranh, "tiêu điều" mang bóng của sự hoang tàn cần được quên.

Về mặt triết học, ca khúc đặt ra một quan điểm độc đáo về tình yêu như hành động phản kháng. Trong khung Em-Tôi-Cõi Thế của Trần Hữu Thục, cái "Em" và cái "Tôi" cá nhân được thay thế bằng "chúng ta" tập thể, và "Cõi Thế" là chiến trường nơi tình yêu có thể tồn tại như một nơi nương náu. Ca khúc phản ánh triết học existentialist: đối mặt với sự hữu hạn và cái chết bằng tình yêu và hành động.

Về vị trí trong sự nghiệp, Hãy Yêu Nhau Đi đứng như một đỉnh cao của dòng ca khúc phản chiến, khác biệt với các ca khúc da vàng khác ở chỗ nó không chỉ miêu tả mà còn kêu gọi, không chỉ than khóc mà còn đề xuất giải pháp. Ca khúc này là bằng chứng rằng Trịnh Công Sơn không chỉ là nhạc sĩ của nỗi đau mà còn là nhạc sĩ của hy vọng.

Cuối cùng, Hãy Yêu Nhau Đi là một bài hát về sự lựa chọn: giữa thù hận và tình yêu, giữa chia rẽ và đoàn kết, giữa cái chết và sự sống, ta có thể chọn. Và ca khúc kêu gọi ta hãy chọn tình yêu, chọn ngay bây giờ, "dù đêm súng đạn dù sáng mưa bom". Đây là một thông điệp vượt thời gian, vẫn còn nguyên giá trị hôm nay và sẽ còn giá trị mãi về sau.


Bài phân tích này áp dụng khung lý thuyết của ba nhà phê bình: Bùi Vĩnh Phúc (tỉnh lược, "bàn tay lạ"), Lê Hữu ("bóng chữ"), và Trần Hữu Thục (Em-Tôi-Cõi Thế) để khám phá chiều sâu nghệ thuật và triết học của ca khúc Hãy Yêu Nhau Đi.


Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.

Mọi trích dẫn đều phải ghi chú với dòng trên và nói rõ bài khảo luận được lấy từ trang https://hoctroviet.blogspot.com/

Trịnh Công Sơn với Bốn Mùa Thay Lá: Bốn Mùa Không Tên, Và Một Nụ Cười Để Lại

Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.


Bài hát tên "Bốn Mùa Thay Lá", mà trong mười hai câu lời không có chữ "xuân", không có chữ "hạ", không có chữ "đông". Chữ "thu" có hai lần — một lần trong "giọt sương thu", một lần trong "thiên thu" — nghĩa là chỉ một lần là mùa. Năm 1963, "Gọi Tên Bốn Mùa" đã gọi đủ bốn mùa, xuân bốn lần. Năm 1967, "Tôi Ru Em Ngủ" đi qua bốn mùa theo chiều ngược của năm, chín lần tên mùa. Năm 1981, bốn mùa không còn tên: "Bốn mùa như gió, bốn mùa như mây." Mùa không còn là xuân hạ thu đông nữa; mùa là gió, là mây — những thứ đến rồi đi mà không ai gọi tên được. Bài hát cũng không có em, không có tôi; chỉ có một chữ "ta", ở đúng câu tựa. Và câu cuối của bài, sau bao nhiêu chương cuốn sách này đã đọc về những cái mất đi, là một câu về cái ở lại: "Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười." Bài này đọc mười hai câu ấy — câu nào cũng chia đôi, cân đối như hai đĩa cân — và nghe xem một đời người thay lá như cây thì để lại được gì.


Bốn mùa như gió, bốn mùa như mây

Bốn mùa như gió, bốn mùa như mây
Những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi
Đêm chờ ánh sáng, mưa đòi cơn nắng
Mặt trời lấp lánh trên cao vừa xa vừa gần

Câu đầu tiên có một dấu phẩy ở giữa, và hai nửa câu giống nhau như hai mặt của một đồng tiền. "Bốn mùa như gió, bốn mùa như mây." Bốn chữ, phẩy, bốn chữ. Chỉ đổi gió thành mây. Mùa như gió — đến rồi đi, không nắm được. Mùa như mây — trôi, đổi hình, tan. Hai so sánh ấy là hai cái "như" duy nhất của bài, và cả hai đều ở câu đầu. Từ đó về sau, bài hát thôi so sánh.

"Những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi." Câu mười chữ, câu dài nhất của bài. Những dòng sông nối tay với biển. Sông được cho đôi tay, và đôi tay ấy nắm lấy biển. Người đọc chương "Tình Xa" sẽ nhớ những dòng sông của năm 1966: "Từng người tình bỏ ta đi / Như những dòng sông nhỏ" — sông là cái chảy đi, bỏ lại. Chương "Lời Thiên Thu Gọi" năm 1972: "Giòng sông trước kia tôi về / Bỗng giờ đây đã khô không ngờ" — sông là cái cạn. Năm 1981, sông không bỏ đi, không cạn; sông nắm tay biển. Cái chảy đi ấy, nhìn từ đầu bên kia, là một cái nối liền. Cặp "sông nối" có thêm ở "Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên" (1980), "Nhớ những con sông nối bao dòng kinh". Một năm trước, sông nối kinh; năm 1981, sông nối biển.

"Đêm chờ ánh sáng, mưa đòi cơn nắng." Lại một câu chia đôi bằng dấu phẩy. Đêm chờ sáng; mưa đòi nắng. Hai cái tối đợi hai cái sáng. Không phải than đêm dài, không phải than mưa dầm; chỉ nói rằng đêm thì đợi sáng, mưa thì đòi nắng — như một quy luật. Câu này là một trong hai câu duy nhất của bài kết bằng tiếng trắc — "nắng". Mười câu kia đều kết bằng tiếng bằng.

"Mặt trời lấp lánh trên cao vừa xa vừa gần." Mặt trời trên cao, lấp lánh, vừa xa vừa gần. Xa vì ở trên trời; gần vì nắng chạm tới mình. Cặp "vừa xa vừa gần" — Trịnh Công Sơn có một bài tên "Tình Xót Xa Vừa" (1970), mà ông Lê Hữu từng đùa là không biết "xót xa vừa" là xót xa tới mức nào. Năm 1981, chữ "vừa" đi đôi, và nói một điều rất rõ: cái lớn nhất trên trời thì vừa ở xa mình, vừa ở ngay trên da mình.

Bốn câu, và cả bốn đều là cặp: gió và mây, sông và biển, đêm và sáng, mưa và nắng, xa và gần. Đoạn đầu là một chuỗi những thứ đứng đối nhau mà không chống nhau. Chúng nắm tay nhau, chờ nhau, đòi nhau.

Con sông là thuyền, mây xa là buồm

Con sông là thuyền, mây xa là buồm
Từng giọt sương thu hết mênh mông
Những giọt mưa, những nụ hoa
Hẹn hò gặp nhau trước sân nhà

Đoạn hai mở bằng một câu chia đôi nữa, và lần này không còn "như" mà là "là": "Con sông là thuyền, mây xa là buồm." Con sông chính là chiếc thuyền; đám mây xa chính là cánh buồm. Chương "Ru Đời Đi Nhé" và "Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên" đã thấy Trịnh Công Sơn bỏ chữ "như" mà nói thẳng bằng "là": mưa là nước mắt em, phố là dòng sông. Ở đây, sông là thuyền, mây là buồm. Cả thế giới thành một chiếc thuyền buồm đang đi. Đi đâu? Câu trên đã nói: sông nối tay với biển. Chiếc thuyền ấy đi ra biển. Chữ "buồm" chỉ có ở ba bài trong cả kho; cặp "là thuyền", "là buồm", "thuyền mây" chỉ có ở đây.

"Từng giọt sương thu hết mênh mông." Từng giọt sương nhỏ mà thu hết cả cái mênh mông. Đây là câu có chữ "thu" thứ nhất — nhưng "thu" ở đây có thể đọc theo hai cách: "giọt sương thu" (sương mùa thu), hay "giọt sương / thu hết mênh mông" (giọt sương gom hết cả bầu trời vào trong nó). Câu hát để cho cả hai nghĩa đứng chung, và cái nghĩa thứ hai đẹp hơn: một giọt sương, nhỏ như đầu kim, mà phản chiếu được cả bầu trời. Cái lớn nằm trong cái nhỏ. Cặp "thu hết", "hết mênh" chỉ có ở bài này. Và nếu đó là cách đọc đúng, thì cả bài "Bốn Mùa Thay Lá" không có một chữ nào chỉ mùa thu cả.

Rồi hai câu ngắn nhất bài: "Những giọt mưa, những nụ hoa / Hẹn hò gặp nhau trước sân nhà." Giọt mưa và nụ hoa có hẹn với nhau, và gặp nhau trước sân nhà. Ông Lê Hữu chép hai câu này trong số những câu mà ông thấy "người nghe đôi lúc khó phân biệt… là nhạc hay thơ, là thơ hay nhạc". Đây là chỗ nhỏ nhất, gần nhất của bài: không còn sông, biển, mặt trời, mây — chỉ còn một giọt mưa, một nụ hoa, và cái sân nhà. Cặp "hò gặp", "nhau trước" chỉ có ở đây.

Đoạn hai co lại dần: tám chữ, bảy chữ, sáu chữ, bảy chữ. Từ con sông và đám mây, tới giọt sương, tới giọt mưa và nụ hoa ở sân nhà. Như máy ảnh đang kéo gần lại, từ cảnh xa nhất tới cảnh gần nhất. Và chữ "nhau" duy nhất của bài nằm ở đây: giọt mưa và nụ hoa gặp nhau. Không có người nào gặp người nào trong bài; chỉ có mưa gặp hoa.

Không hẹn mà đến, không chờ mà đi

Không hẹn mà đến, không chờ mà đi
Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta
Bên trời xanh mãi những nụ mầm mới
Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười.

Đoạn cuối mở bằng câu chia đôi thứ năm, và nó đối với câu ngay trước. Giọt mưa và nụ hoa thì "hẹn hò gặp nhau". Còn bốn mùa thì "Không hẹn mà đến, không chờ mà đi." Mùa không hẹn ai. Tới thì tới, đi thì đi. Cặp "không hẹn", "hẹn mà", "mà đến", "chờ mà" chỉ có ở đây. Hai câu đứng cạnh nhau như hai cách sống: mưa và hoa có hẹn; mùa thì không. Cái nhỏ thì biết chờ nhau; cái lớn thì cứ trôi.

Rồi câu tựa: "Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta." Ba chữ "thay" trong một câu. Thay lá, thay hoa, thay mãi đời ta. Đây là chữ "ta" duy nhất của bài — người duy nhất có mặt. Và người ấy có mặt chỉ để bị thay: như cây thay lá, đời ta cũng thay, mãi mãi. Chương "Hãy Yêu Nhau Đi" năm 1970 mở bằng "khi rừng thay lá", chương "Rừng Xưa Đã Khép" có "Rừng Thu thay lá mưa bay buồn rầu". Năm 1981, không còn rừng, không còn mùa thu. Bốn mùa thay lá, và đời ta là một chiếc lá trong đó. Cặp "lá thay", "hoa thay", "thay mãi", "mãi đời" chỉ có ở đây.

Nhưng câu sau lật lại: "Bên trời xanh mãi những nụ mầm mới." Bên trời, vẫn xanh mãi những nụ mầm mới. Lá rụng thì mầm mọc. Đời ta bị thay — nhưng cái thay vào là mầm mới, xanh mãi. Chữ "mãi" có hai lần, ở hai câu liền nhau: thay mãi đời ta, xanh mãi những nụ mầm. Cái mất đi và cái mọc ra đều "mãi". Câu này là câu thứ hai và cuối cùng của bài kết bằng tiếng trắc — "mới". Hai tiếng trắc của bài là "nắng" và "mới": hai cái sáng, cái trẻ. Cặp "nụ mầm", "mầm mới" chỉ có ở đây.

Và câu cuối: "Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười." Cái đời ta bị thay ấy, để lại trong cõi thiên thu một hình dáng — hình dáng một nụ cười.

Chương "Lời Thiên Thu Gọi" năm 1972 kết bằng: "Chợt tôi thấy thiên thu là / Một đường không bến bờ." Chín năm trước, thiên thu là một con đường không có chỗ tới, một khoảng trống. Năm 1981, thiên thu là một nơi giữ lại được một thứ: hình dáng một nụ cười. Cái vĩnh viễn không còn là cái trống; nó là chỗ người ta để lại cái tốt nhất của mình. Năm 1974, ở "Chìm Dưới Cơn Mưa", "Bờ bến thiên thu nằm chìm dưới hư vô". Năm 1981, thiên thu có một nụ cười. Cặp "cõi thiên", "thu hình", "dáng nụ" chỉ có ở bài này.

Chữ "nụ" có ba lần trong bài, và ba lần ấy là một con đường: những nụ hoa (đoạn hai), những nụ mầm mới (đoạn ba), hình dáng nụ cười (câu cuối). Nụ hoa, nụ mầm, nụ cười. Từ cái nụ của cây sang cái nụ của người. Hoa nở, mầm mọc, và người thì cười. Đời ta thay như lá — nhưng như nụ hoa để lại hạt, nụ mầm để lại cây, đời ta để lại một nụ cười. Chữ "nụ cười" Trịnh Công Sơn dùng ở ba mươi ba bài; chỉ ở đây nó là cái được để lại cho thiên thu.

Mười hai câu chia đôi

Bài hát có mười hai câu, và năm câu tám chữ trong số đó được chia đôi bằng một dấu phẩy hay một nhịp ngắt ở giữa: "Bốn mùa như gió, bốn mùa như mây", "Đêm chờ ánh sáng, mưa đòi cơn nắng", "Con sông là thuyền, mây xa là buồm", "Không hẹn mà đến, không chờ mà đi". Bốn chữ đối bốn chữ. Gió đối mây, đêm đối mưa, sông đối mây, hẹn đối chờ, đến đối đi. Như những cặp câu đối treo hai bên cửa.

Xen giữa những câu chia đôi ấy là những câu mười chữ chảy dài, không ngắt: "Những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi", "Mặt trời lấp lánh trên cao vừa xa vừa gần", "Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta", "Để lại trong cõi thiên thu hình dáng nụ cười". Bốn câu dài nhất bài, câu nào cũng ở vị trí thứ hai hoặc thứ tư của đoạn một và đoạn ba. Câu tám chữ cân đối; câu mười chữ trôi. Như nhịp của chính bốn mùa: có lúc đứng lại cân bằng, có lúc chảy đi không ngừng.

Mười trên mười hai câu kết bằng tiếng bằng. Hai tiếng trắc — "nắng", "mới" — đều nằm ở câu thứ ba của đoạn, đều là câu chia đôi hoặc câu về cái mới mọc. Một bài gần như toàn êm, chỉ vấp ở chỗ có ánh sáng và có mầm non.

Tách lời ra thành cặp chữ, bài hát có 84 cặp khác nhau, và 39 cặp — khoảng 46 phần trăm — không có ở bài nào khác, gần mức giữa của cả kho, đứng thứ 142 trên 231. Một bài ngắn — một trăm chữ, ngắn thứ ba trong những bài cuốn sách này đã đọc — mà gần một nửa cặp chữ là của riêng nó.

Đặt cạnh những người chị em

Ông Trần Hữu Thục, khi tả cái "cõi thế" trong ca từ Trịnh Công Sơn, đã dùng chính tựa bài này: "Đó là cõi của bốn mùa thay lá, rồi mùa xuân không về mùa thu cũng ra đi, cõi của đêm ngày u tịch". Với ông, "bốn mùa thay lá" là một cách nói về cái cõi người ta sống — một cõi đổi thay không ngừng.

Đặt cạnh "Gọi Tên Bốn Mùa" (1963) thì thấy cái khác lớn nhất. Năm 1963, em đứng lên, và gọi tên từng mùa: em gọi mưa vào hạ, em đứng lên mùa thu tàn tạ, mùa đông nhạt nhòa, mùa xuân vừa mở. Bốn mùa có tên, và em là người gọi. Năm 1981, không có em, không có ai gọi, và bốn mùa không có tên. Chúng chỉ "như gió, như mây", "không hẹn mà đến, không chờ mà đi". Mười tám năm, bốn mùa đã thôi là những cái người ta gọi được, mà thành những cái cứ tới, cứ đi, mặc ai.

Đặt cạnh "Lời Thiên Thu Gọi" (1972) thì thấy thiên thu đổi nghĩa. Năm 1972: thiên thu là một đường không bến bờ. Năm 1981: trong cõi thiên thu có hình dáng nụ cười. Một bên là con đường trống người ta phải đi. Một bên là chỗ người ta để lại một cái gì đó.

Và đặt cạnh "Tình Xa" (1966) thì thấy dòng sông. Năm 1966, người tình bỏ đi như những dòng sông nhỏ, và ta là núi cúi đầu, đời đã xanh rêu. Năm 1981, những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi, và bên trời xanh mãi những nụ mầm mới. Mười lăm năm, cái nhìn về dòng sông đã đổi: không còn nhìn từ hòn núi bị bỏ lại, mà nhìn từ biển, nơi sông tới. Chữ "xanh" năm 1966 là xanh rêu — cái xanh của thứ đứng yên quá lâu. Chữ "xanh" năm 1981 là xanh mầm — cái xanh của thứ vừa mọc.

Hình dáng nụ cười

Có lẽ nên nghe "Bốn Mùa Thay Lá" như nghe một người lớn tuổi ngồi nhìn ra sân, một buổi chiều có mưa rồi nắng. Không nhớ ai, không tiếc ai, không hỏi ai. Chỉ nhìn: mưa rơi xuống nụ hoa trước sân. Sông đâu đó đang chảy ra biển. Mặt trời trên kia vừa xa vừa gần. Và nghĩ: mình rồi cũng sẽ được thay, như lá. Mùa không hẹn ai mà đến, không chờ ai mà đi.

Những bài trước của cuốn sách này, nhất là những bài những năm 1970 tới 1973, đều nói về cái mất: người tình đi, rừng khép, sông khô, thân xác như không còn, thiên thu không bến bờ. Bài này cũng nói về cái mất — "thay mãi đời ta" — nhưng nói bằng một giọng khác. Không buồn, không sợ. Đời ta thay như lá, thì cũng như lá: rụng xuống để mầm mới mọc. Và cái để lại không phải là một vết thương, một nấm mồ, một khoảng trống. Là một nụ cười.

Có lẽ đó là cái mà hai mươi ba năm từ "Ướt Mi" tới "Bốn Mùa Thay Lá" đã đem lại cho những lời hát này. Năm 1958, nước mắt hoen mi. Năm 1981, hình dáng nụ cười trong cõi thiên thu. Người hát không còn khóc cho cái mất. Người hát chỉ mong, khi mình đã được thay như một chiếc lá, thì ở đâu đó, trong cái mênh mông mà một giọt sương cũng thu được, còn lại cái dáng của một lần mình đã cười.


Tài Liệu Tham Khảo

1. Bùi Vĩnh Phúc, "Nghệ Thuật Ngôn Ngữ Trong Ca Từ của Trịnh Công Sơn", trích trong Trịnh Công Sơn: Ngôn Ngữ và Những Ám Ảnh Nghệ Thuật, Văn Mới, California, 2005 / Văn Hóa Sài Gòn, 2008 - sắp xếp lại và bổ sung cho bản đăng trên Da Màu, 4/2009.

https://damau.org/5495/nghe-thuat-ngon-ngu-trong-ca-tu-cua-trinh-cong-son

2. Trần Hữu Thục, "Đi Vào Thế Giới Ca Từ Trịnh Công Sơn", trong Tác Giả, Tác Phẩm và Sự Kiện, Văn Mới, California, 2005.

https://damau.org/12094/di-vao-the-gioi-ca-tu-trinh-cong-son

3. Lê Hữu, "Ảo Giác Trịnh Công Sơn", bài viết.

https://www.tcs-home.org/ban-be/articles/ao-giac-trinh-cong-son-i

4. Tất cả những bài nhạc Trịnh Công Sơn và bài viết của ông đều được lấy từ trang của Hội Văn Hóa Trịnh Công Sơn. Xin thành thật cám ơn Hội Văn Hóa.

https://www.tcs-home.org/songs/titles/

Ghi Chú: Trong bài viết có nhắc đến "Chương" hay "Quyển sách này". Đó là vì Học Trò tôi dự định làm một quyển sách cho riêng mình làm kỷ niệm, nhưng nay đổi ý và sẽ từ từ đăng các bài viết khác do tôi định danh và sưu tập tài liệu để Claude AI soạn thảo.

Written by: Claude AI.

Curator/Editor: Học Trò.