Nhạc Sĩ Nguyễn Xuân Khoát và Tân Nhạc

Biển Nhớ

Nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát cùng với các nhạc sĩ khác như Nguyễn Văn Tuyên, Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước, Lê Thương, v.v... là những người đã có công khai phá và dựng nên nền Tân Nhạc Việt Nam trước sự lạnh nhạt, hững hờ của quần chúng và sự chống đối của những nhà thí trức bảo thủ trong thập niên 30.

Cụ NXK đã đóng góp cho nhạc cải cách (bây giờ chúng ta gọi là tân nhạc) bằng một số bài hát mang nhiều âm hưởng Việt Nam như "Bình Minh" (1938 - thơ Thế Lữ) (nhạc ngũ cung mang âm hưởng miền Bắc), "Hồn Xuân" (khoảng cuối thập niên 30), "Mây Cao Bay" (1944 - lời Thế Lữ) (mang âm hưởng hát chèo).

Điều thú vị và cũng là điều để chúng ta kính mến cụ hơn là ở chỗ này. Trong giai đoạn đầu của sự nghiệp, cụ sáng tác mang nhiều âm hưởng Việt Nam nhưng cụ là người được giáo dục trong môi trường âm nhạc Tây Phương từ lúc còn rất trẻ.

Cụ học đại hồ cầm tại Conservatoire de Musique Française d'Extreme Orient, một nhạc viện do người Pháp lập ra tại Hà Nội từ năm 1930. Cu còn là một trong những nhạc sĩ VN đầu tiên trình diễn chung với nhạc sĩ ngoại quốc như Pháp, Nga, Phi Luật Tân tại những buổi hòa nhạc nhạc Tây Phương.

Trong khi những nhạc sĩ khác chạy theo thời trang tranh đua đặt lời Việt cho những bản nhạc foxtrot, valse hoặc tango của Pháp thì cụ lại hướng lòng về những tinh hoa tiềm ẩn trong âm nhạc truyền thống Việt Nam. Cải cách nhưng cụ vẫn muốn bảo tồn tinh tuý dân tộc.

Cho nên ngoài việc chơi nhạc Tây Phương thính phòng hoặc tại những vũ trường dành cho người Pháp ở Hà Nội để mưu sinh, cụ còn đem sở học của mình từ một nhạc viện Tây Phương để nghiên cứu nhạc truyền thống dân tộc.

Cụ sưu tập, ký âm và phổ biến những điệu hát như hát chèo, hát ả đào (lúc ấy đang suy tàn) theo nhạc ngữ Tây Phương. Để làm công việc này, cụ đến gặp những thầy dạy hát chèo để tầm sư học đạo. Thậm chí cụ còn mở một "nhà cô đầu" để dễ quen biết với giới hát ả đào, giúp cho công việc nghiên cứu và ký âm của cụ.

Trong hai năm 1944 - 45, cụ làm một việc rất ngộ nghĩnh là đem những câu ca dao quen thuộc vốn đã có chất thơ của nhi đồng Việt Nam vào âm nhạc. Một lần nữa, cụ là người tiên phong mở đường dẫn lối. Sau này theo bước cụ là NS Lê Thương, Hùng Lân, Phạm Duy, Phạm Đình Chương, Hoàng Thi Thơ, Văn Phụng, v.v...

Xin mời các bạn thưởng thức một trong những bài hát đó để thấy tài phóng tác của cụ từ những câu ca dao ngắn ngủi, bình dị nay trở thành những bài hát có điệu bộ, xúc tích, sống động lạ thường.

Xin dâng lên cụ những lời thô thiển trên đây của kẻ hậu sinh này với tất cả tấm lòng kính mến và biết ơn.

Nguồn: Dactrung