1.24.2013

Cảm nhận về nhóm nhạc The Carpenters: Close to You, Goodbye To Love, We've Only Just Begun, và Superstar


    The Carpenters là tên của một nhóm nhạc của thập niên 70, với hai thành viên chính là nữ ca sĩ và trống sĩ Karen Carpenter, và người anh là Richard Carpenter phụ trách phần hòa âm phối khí và chơi keyboards. Ban nhạc nổi tiếng từ năm 1969, kết thúc năm 1983, khi Karen Carpenter đột ngột qua đời, một phần vì bịnh biếng ăn (anorexia nervosa.) Ban nhạc cho ra đời trên 100 nhạc phẩm, riêng Richard Carpenter đúc kết lại được một danh sách 40 bài và phát hành năm 2009 nhân dịp kỷ niệm 40 năm thành lập ban nhạc, với tựa đề 40/40. Ban đầu thì nhóm không được nhiều nhà phê bình âm nhạc đánh giá cao về tài năng, nhưng những đĩa nhạc, singles của họ bán hàng triệu đĩa, ngoài Hoa Kỳ thì Anh quốc và Nhật Bản là hai quốc gia say mê nhạc của họ nhất. Khi ban nhạc tan rã, dần dần quan niệm của giới phê bình và công chúng Hoa Kỳ đã thay đổi. Nay thì họ được coi là một trong những ban nhạc huyền thoại nhất của thế giới, riêng có người còn đánh giá Karen có giọng ca hay nhất nhì thế kỷ 20, đứng ngang hàng với Ella Fitzgerard hay Barbra Streisand.





   Người ta thường bảo: Rome không thể xây xong chỉ trong một ngày (Rome wasn't built in a day) Trong âm nhạc cũng vậy, người này xây lâu đài trên nền cát của người đi trước. Cũng như ABBA, một trong các thần tượng của nhóm Carpenters là nhóm The Beatles, và cả 3 nhóm đều có chung 1 câu nói bất hủ: chúng tôi sáng tác trong đầu, không viết xuống thành nốt. Nếu bài nhạc có giá trị, sáng hôm sau khi thức dậy tôi vẫn sẽ còn nhớ nó, còn nếu như quên rồi thì nó cũng đáng được quên. Cả ba ban nhạc mà cả thế giới ưa thích, trong đó có tôi và bạn, đều có những mắt xích vô hình hay có hình làm nhạc người đi trước ảnh hưởng sâu đậm tới người đi sau. Ngồi nghĩ lại mới thấy, không phải tình cờ mà tôi thích nhạc của cả ba nhóm. Đó là vì ABBA chịu ảnh hưởng của The Beatles lẫn Carpenters, rồi Carpenters chịu ảnh hưởng của The Beatles và các nhóm nhạc Oldies thời 50', 60' khác, rồi tới lượt Beatles lại học từ các sư tổ Hoa Kỳ như Elvis Presley, Buddy Holly, Ray Charles, v.v. Đọc trong quyển viết về sự nghiệp của nhóm The Carpenters, ta thấy Richard Carpenter rất độc quyền và tự tin trong việc hòa âm phối khí cho ban nhạc của mình, thế mà rất cảm động khi được Paul McCartney mời lại phòng thu âm chơi (1974), lặng lẽ "chiêm bái" sư phụ chỉnh trang các track nhạc trong phòng ghi âm. Tương tự, Benny Andersson của ABBA cũng khoái trá khi kể về việc mình được gặp Brian Wilson của nhóm nhạc lừng danh The Beach Boys, người mà ông đã chịu ảnh hưởng nhiều ở cách sáng tác nhạc cũng như cách thu âm nhiều lớp (multi-layered sound) trong dĩa Pet Sounds


Ở Việt Nam, những anh chị thanh niên trên dưới 20 tuổi trước năm 1975, hầu hết đều rành nhạc của nhóm The Carpenters, vì năm 1969 họ đã nổi tiếng bởi bài Ticket To Ride, hòa âm lại từ The Beatles, rồi sau đó là #1 Hit They Long to Be (Close to You) năm 1970. Đến năm 1975,76 thì họ đã bắt đầu đi xuống, ngược chiều với sự đi lên của hai nhóm ABBA và Bee Gees của phong trào nhạc disco. Còn với lớp thiếu nhi 9, 10 tuổi như tôi năm 1975, Beatles hay Carpenters là những cái tên lạ hoắc. Xì trum, Lữ Hân, Phi Lục, Vượn đốm, Phan Tân, Sĩ Phú là những tên tuổi sáng giá hơn nhiều, tuy chỉ lẫy lừng trên các kệ sách của nhà Khai Trí 62 Nguyễn Huệ, cũng như các nhà sách lớn nhỏ khác của toàn cõi Nam Việt.

Như đã bàn đi bàn lại, nhạc ngoại quốc lứa chúng tôi chỉ biết ăn theo từ những bản nhạc in roneo lời Pháp, Mỹ và Việt còn sót lại, bị những chủ nhân ông mới gọi là "tàn dư", "phản động", "đồi trụy", càn quét sạch sau những đợt đốt sách, nên có để mà hát là sướng rên người rồi, có cách nào đâu mà biết bài hát ra đời lúc nào, do nhóm nào hát?! Nhạc Phạm Duy hay Trịnh Công Sơn thì lại càng bị cấm, suốt một thời niên thiếu của tôi từ 1975 đến 1990. Tôi còn nhớ có bài "Em Còn Nhớ Hay Em Đã Quên" của TCS, nghe lén đài VOA do Khánh Ly hát, nghe nó "vàng vọt" và đã đã gì đâu á. Còn "Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui", hay là "Em ở nông trường, em ra biên giới" tuy cũng cùng người sáng tác nhưng nghe cũng chả khác gì mấy bài như kiểu "Tiếng chày trên sóc Bom Bo" :-)))) (nhưng phải công nhận bài Bom bo này có tiết tấu hay lắm, tuy là nhạc đỏ)

Nói dài dòng, chẳng qua là để biện minh cho việc tôi không mê Tân Nhạc Việt Nam lắm, thời Tiền chiến, cũng như thời trước 75 ở miền Nam - nếu so sánh với nhạc Pháp Mỹ. Như bạn thấy đó, nhạc "vàng vọt" bị cấm lưu hành, phải đốt hết, hoặc nghe thì dấu dấu diếm diếm, còn chỗ nào nữa đâu của tuổi mới lớn để mà yêu với chả thích. Cũng may sau này tàu viễn dương ra vào, mở cửa he hé chút để có băng nhạc mua từ Thái Lan, Hong Kong thì mới có cơ hội nghe ké The Carpenters hay ABBA.

Còn về cái chuyện "Rome không thể xây xong chỉ trong một ngày" vừa bàn tới ở trên, nó cũng là một lý do tại sao nhạc ở Việt Nam bây giờ bị người ta chê là dở. Đó là vì cả nước bị đứt phim, một nền tân nhạc còn non trẻ đã bị khai tử, nay có hồi phục lại cũng hơi muộn và lỡ nhịp rồi. Thôi thì chịu vậy chứ biết làm sao?!?

Như đã kể trong một post trước, khi còn ở Việt Nam tôi có một người thầy dạy đàn piano, ảnh rất khoái The Carpenters. Ảnh tâm sự với tôi, mỗi sáng dậy ảnh phải nghe "điểm tâm" bài This Masquerade để thưởng thức mấy câu intro cũng như counter melodies của piano và flute, rồi ảnh mới chịu đi dạy nhạc!!!

This Masquerade: http://www.youtube.com/watch?v=ljWyIKyua8c

Ảnh có đánh cho tôi nghe, hay hết biết. Ảnh đánh hay thiệt, sao mà ảnh chỉ nghe bằng tai mà đánh lại y chang, nhất là đoạn Richard solo piano (khoảng 2 phút vào bài). Ảnh có viết cho tôi vài bài để học, đó là các bài Yesterday Once More, và Goodbye To Love.
Yesterday Once More: http://www.youtube.com/watch?v=YTaWayUE5XA

Goodbye To Love: http://www.youtube.com/watch?v=jixeE8gkT-s


Cái mà tôi thích nhất từ nhóm Carpenters, ngoài những điểm thông thường mà ai cũng biết - giọng hát (timbre) của Karen, cách hòa âm của Richard, các bài nhạc tình tuy buồn nhưng không ủy mị, hay các bài nhạc Giáng Sinh - còn là cách để hợp âm cho bản nhạc. Khi còn ở VN, tôi từng tìm sách báo, sách dịch để học cách viết hợp âm sao cho nó "đã", cho giống cách thầy tôi viết xuống: nào là Am/G, rồi Esus4, rồi Bm7-5, Adim, rồi còn C9 hay F13 nữa. Cứ như các loại sinh tố A,B1, B6 vậy! (Chỉ thiếu có B52 là đủ bộ :-)))) Nhờ trời, khi qua Mỹ tôi đã để ý và mua từ từ được một vài quyển sách dạy viết nhạc rất hay, cũng như là sách Carpenters - Greatest Hits với nhiều cách để hợp âm thật hay, làm sáng tỏ rất nhiều băn khoăn khi trước.




Bàn về nhạc của Carpenters, hay tiểu sử cùng các thành công của nhóm thì nhàm rồi, chỉ loay hoay một hồi trên YouTube là ra nhiều clips rất hay. Tôi thì lại muốn để phần viết về The Carpenters này là nói về những thu lượm riêng tôi về cách đặt hòa âm của họ, từ dễ đến khó. Tôi nghĩ đây là một đề tài ít ai bàn đến. Nhưng trước tiên, với các bạn trẻ chưa quen nhiều nhạc Carpenters, tôi sàng lọc ra được 26 bài ( mà theo tôi là) hay nhất của họ (chưa kể thêm vài bài nữa về nhạc Giáng Sinh, không nằm trong danh sách này.)

http://www.youtube.com/watch?v=bw_1iUh72hY&list=PLuJflFW5gytMZUldoyPR72n6PFuVnnCI_



Tóm tắt sơ lược về cách đặt hợp âm

Hy vọng bạn đọc của bài viết này đã từng "thử lửa", mò mẫm cách đặt hợp âm cho một bản, cũng như người viết đã và đang loay hoay không biết bao nhiêu lần mỗi khi muốn đệm trên guitare hay piano. Cách dễ nhất là ta chuyển tông về tông đơ, ý quên tông Đô, tức là tông có các nốt Do Re Mi Fa Sol La Si ở cung trưởng, hay là các nốt La Si Do Re Mi Fa Sol thăng (Sol #) ở cung thứ liên hệ. Rồi ta cũng nên học rành rọt Đô là C, Re là D, hay Dm nghĩa là Re minor tức Re thứ) v.v. Từ hai thang âm trên, ta có thể viết ra tất cả các hợp âm cần thiết bằng cách lấy thêm quãng 3 và quãng 5 của mỗi nốt trên nó:

Đô trưởng: C (Do Mi Sol), Dm (Re Fa La), Em (Mi Sol Si), F (Fa La Do), G (Sol Si Re), Am (La Do Mi).

Riêng hợp âm cho nốt Si thì rất ít dùng trong cung trưởng, đó là hợp âm của các nốt Si Re và Fa. Nếu nốt Fa mà là thăng thì ta có hợp âm Bm rồi, nhưng vì là Fa thường nên sẽ là Bm-5, nốt thứ 5 bị giảm xuống nửa cung, có vậy thôi. Hợp âm này trái lại được dùng nhiều hơn ở cung thứ, làm nền để đi về hợp âm E, tức là Mi Sol# và Si.

La thứ: Am (La Do Mi), Bm-5 (Si Re Fa), C (Do Mi Sol), Dm (Re Fa La), E (Mi Sol# Si), F (Fa La Do), và G (Sol Si Re)

Để cho các hợp âm có nhiều màu sắc hơn, người ta thêm vào nốt thứ 7 nữa, để các hợp âm trên trở thành:

Đô trưởng: CM7 (Do Mi Sol Si), Dm7 (Re Fa La Do), Em7 (Mi Sol Si Re), FM7 (Fa La Do Mi), G7 (Sol Si Re Fa), Am7 (La Do Mi Sol), và Bm7-5 (Si Re Fa La).

La thứ: Am7 (La Do Mi Sol), Bm7-5 (Si Re Fa La), CM7 (Do Mi Sol Si), Dm7 (Re Fa La Do), E7 (Mi Sol# Si Re), FM7 (Fa La Do Mi), và G7 (Sol Si Re Fa)

Xem thêm ở đây: http://www.tonalityguide.com/thchordvoiceleading.php

Các luật viết về hòa âm để tạo ra các bè hay phù hợp với bài nhạc một cách rốt ráo, tiếc thay lại khó hiểu và nghiêng nhiều về lý luận, dẫn chứng nhiều thí dụ từ nhạc cổ điển. Tôi có vài cuốn sách về hòa âm, có dạo ngồi xuống tự học, rồi bỏ cuộc. Tuy nhiên bạn không cần phải biết các luật hòa âm để tạo ra những hợp âm hay, bạn chỉ cần biết cách đọc và sử dụng ngay trên đàn, rồi nghe và tập nhiều cho quen tai là đủ. Cách hay nhất mà tôi đã và đang áp dụng là cách mua sách nhạc có hợp âm đi kèm, rồi về nhà tập đánh theo, riết rồi sẽ quen. Nhờ ông Thầy khi xưa dạy tôi cách đánh tay trái trên piano, rồi khi đưa một bài nhạc ông chỉ đưa tôi có tay phải và các hợp âm thôi, nay tôi có thể nhìn một bài nhạc có chords rồi đánh theo cả hai tay. Khi quen thuộc lắm rồi thì mò luôn chord cả tay trái lẫn giai điệu ở tay phải, rất thích thú.

Có một cách học đàn "free" cho các bậc phụ huynh nữa, là đi theo kèm cho con nhỏ khi học đàn piano, lúc nó khoảng 4 tuổi là ghi danh theo học ở trường đàn Yamaha là vừa. Con trai tôi 6 tuổi, cháu phải tập mỗi ngày các hợp âm chính của 5 thang âm: Do, Fa và Sol trưởng, La và Re thứ, gọi là "roll call". Thí dụ như Do trưởng thì phải đánh các nốt Fa Fa Mi Mi Re Re Do trong khi tay trái chơi các hợp âm F (với thể đảo Do Fa La), G7 (với thể đảo Si Fa Sol), và C (Do Mi Sol).

Riêng tôi nhờ kèm riết cho hai con, do phải bắt chúng đọc nốt ngay theo sách mà tôi cũng tăng nhiều kỹ năng đọc, không chậm chạp như khi xưa nữa, có thể nhìn theo nhạc và đánh theo từng nốt, thay vì đọc lướt và đoán như hồi xưa. 

Trở lại với các hợp âm, bạn có thể lên đàn rồi mò ra các nốt của bài Sing chẳng hạn, cũng như lắp vô các hợp âm của bài đó. Bảo đảm bài này rất dễ, chỉ nằm trong mấy cái hợp âm của tông Đô trưởng mà tôi vừa bàn ở trên.

Sing: http://www.youtube.com/watch?v=iYjcNR7W-Ow

1. Nhạc phẩm (They Long To Be) Close To You - (Chúng ước ao được) Gần Bên Em

Tháng 10 năm 1969 chứng kiến sự ra đời của album đầu tay "Offering" của nhóm Carpenters, cùng với dĩa single đầu là bài Ticket To Ride. Tuy số lượng bán lúc đầu không cao, chỉ có 18 ngàn bản, nhưng như Herb Alpert - một trong hai ông chủ của A&M (hãng xuất bản dĩa của nhóm) nhấn mạnh là "cần phải có thời gian để người nghe để ý đến nghệ sĩ mới." Một trong những người để ý lại không ai xa lạ mà chính là Burt Bacharach, người viết nhạc nổi tiếng thập niên 60 với các bài như This Guy's In Love With You, Raindrops Keep Falling On My Head, và sau này như That's What's Friends Are For, On My Own, v.v. Ông này cũng đang làm việc cho A&M, ông nghe được bài Ticket To Ride trên radio, rồi hỏi thăm Jerry Moss, ông chủ thứ hai của A&M, Ông này cho biết "thủ phạm" là gà của "hãng nhà", là nhóm mới The Carpenters. Bacharach bèn ngỏ ý mời nhóm chơi mở màn một liên khúc cho một đêm ca nhạc từ thiện vào tháng 2 năm 1970. Richard sốt sắng nhận lời và bắt đầu tìm bài hát để điền đầy liên khúc đó.

Khi chủ nhân Herb Alpert - cũng là một nghệ sĩ thổi trumpet nổi tiếng - biết được tin trên, ông bèn "sang" lại một bản nhạc do Burt Bacharach và Hal David viết trước đó mấy năm để Richard xem thử, rồi sau đó nhấn mạnh rằng ông muốn thấy Carpenters ghi âm bản này theo lối hòa âm của họ. Lúc đầu thì Richard cũng không hứng thú lắm, nhưng vì ông là một người muốn thứ gì cũng phải hoàn hảo tuyệt đối, nên ông bỏ nhiều công sức ra để hoàn thiện bài nhạc. Cảm thấy tên bài nhạc quá dài, Richard là người đã rút ngắn lại bằng cách bỏ 4 chữ đầu trong dấu ngoặc, trở thành (They Long To Be) Close To You. Sau khi được tung ra thị trường,  bản single này nhảy vọt từ hạng 56, rồi 37, 14, 7, hạng 3, rồi cuối cùng là giành hạng nhất trên Billboard Top 100 trong suốt 4 tuần lễ, từ cuối tháng 7 tới cuối tháng 8 năm 1970, với số lượng dĩa bán ra trên 1 triệu bản!

Năm 1970, với bản nhạc này họ đã đoạt giải Grammy "Best Contemporary Vocal Performance by a Duo, Group or Chorus" (giải thưởng dành cho hát đôi, nhóm nhạc hay dàn đồng ca hay nhất trong năm), qua mặt các tiền bối dược đề cử khác là nhóm The Beatles (được đề cử với bài Let It Be!), Simon & Garfunkel (với bài Bridge Over Troubled Water!), Chicago, và The Jackson 5. Họ cũng thắng giải nghệ sĩ mới trong năm, ngoài việc được đề cử (nominated) thêm 6 giải khác.



Sau đây là bài hát, tôi transpose từ cung Eb sang Đô trưởng, để bạn có thể theo dõi những hợp âm lạ, có màu đỏ. Sau đó là lời Việt do bạn Leaqua viết.


             

(They Long To Be) Close To You

Songwriters: Hal David & Burt Bacharach


F                    E7sus   E7
Why do birds suddenly appear         

Em7               Am7
Ev'rytime you are near  
F                        
Just like me, they long to be  
C6            CM7
Close to you...               

F                    E7sus   E7
Why do stars fall down from the sky         
Em7               Am7
Ev'rytime you walk by  
F
Just like me, they long to be,  
C6            CM7     C6     C7
Close to you...  

F
On the day that you were born The angels got together        
Em                                              A9sus A9   A7
and decided to create a dream come true  
F So they sprinkled moon dust in your hair
 FM7                      F6                   G 
of gold and starlight in your eyes of blue

That is why all the boys in town
Follow you, all around
Just like me, they long to be
Close to you...

Just like me, they long to be Close to you....
Just like me, they long to be Close to you....
Aah... Close to you....

***  

Gần anh mãi 

Lời việt:Leaqua

1. Tại sao thế, chim muông chợt ríu rít gần?
Ngày anh đến, lòng bỡ ngỡ
Tựa bầy chim lòng em vẫn mơ
Gần bên anh

2. Đường anh qua,sao ngàn rớt xuống đời
Ngày anh đến,ngời ánh sáng
Hệt như sao, lòng em mãi mơ
Gần bên anh

ĐK:

Ngày bình yên cất tiếng khóc anh chào đời
Trời ban ơn phép có - anh đẹp như em vẫn mơ ước giống thiên thần đó
Vầng trăng tỏa ánh sáng óng ánh chiếu xuống tóc rối
Ánh mắt biếc sáng ngàn sao lấp lánh

3. Làm say đắm bao nàng ngây ngất tình
Ngày anh đến,người theo mãi
Tựa như ai lòng em vẫn mơ
Có anh gần

ĐK:

Ngày bình yên cất tiếng khóc anh chào đời
Trời ban ơn phép có -anh đẹp như em vẫn mơ ước giống thiên thần đó
Vầng trăng tỏa ánh sáng óng ánh chiếu xuống tóc rối
Ánh mắt biếc sáng ngàn sao lấp lánh

 4. Làm say đắm bao nàng ngây ngất tình
Ngày anh đến,người theo mãi
Gần bên anh, lòng em vẫn mơ
Có anh gần
Gần bên anh, lòng em vẫn mơ Gần anh mãi

Wahhhhhhhhhhh - muốn bên người

Wahhhhhhhhhhh - mãi bên người.
Hahhhhhhhhhhh  - muốn bên người.
Lahhhhhhhhhhhh - mãi bên người.

***

Bạn thấy là những chỗ bôi đỏ, bài nhạc được đệm bởi 1.) những hợp âm điểm trang (harmonic embellishments) như Esus7, C6, hay 2.) hợp âm nằm ngoài thang âm như E7.

Thí dụ bạn bỏ đi hợp âm E7sus ở cuối câu đầu (Why do birds suddenly appear) mà chỉ đánh E7 không thôi thì cũng OK. Tương tự bạn cũng có thể bỏ đi A9sus A9 và đánh A7 cũng được. Nhưng những hợp âm sus đó (quãng 4) như E7sus (Mi La Ti Re) có tác dụng chuyển dịch, hướng người nghe dễ dàng hơn vì phải hóa giải từ nốt La (quãng 4) sang nốt Sol thăng (quãng 3 trưởng của hợp âm E7.)

Hợp âm E7 là một sáng tạo nhỏ về hòa âm, vì nó không nằm trong thang âm Do trưởng, tạo nên một sự lạ tai. Ngay sau hợp âm đó lại là một thí dụ khác về cách để hợp âm lạ, khi bài hát từ trưởng E7 chuyển nhẹ qua thứ cùng bậc Em7, nghe lạ tai. tương tự, ở điệp khúc, chỗ câu "and decided to create a dream come true" chữ true được tô điểm bằng một hợp âm lạ, đó là A7, không nằm trong thang âm chính, vì A7 có quãng 3 trưởng là nốt Do thăng, mà ta đang ở cung Do trưởng. Chữ "true" chợt bừng sáng lên, làm người nghe cảm thấy giấc mơ đó quả là hiện thực.

Một điểm son nữa về cách viết bài hát là ở chỗ Burt Bacharach cố ý "giấu" cung chính của bài, đến cuối mới hé lộ. Bạn thấy bài bắt đầu bằng hợp âm F trưởng, đi vòng vo tam đảo qua E7 rồi Em7, Am7, cuối cùng mới bật mí cho ta là bài thuộc về Do trưởng. Tại sao vậy? Tại vì lời nhạc của bài là một câu hỏi: Tại sao bầy chim đột nhiên xuất hiện, mỗi khi em ở gần bên anh? (nếu bắt đều bằng chủ âm thì tầm thường quá, đâu phải là câu hỏi, cần hóa giải?) Rồi câu dông dài tiếp: cũng như anh, chúng ước ao được gần bên Em. (Chắc là Em này có bắp rang thả nhiều xuống chân nên chim chóc mới hay tụ lại, hi hi ...)

Cách viết nốt nhạc cũng "quá đã". Bạn để ý sẽ thấy ba nốt đầu "Why do birds" cũng chính là 3 nốt cuối "Close To You" !!! Ba nốt giống nhau, nhưng vì để hai hợp âm khác nhau là F (quãng 4) và C (chủ âm) nên bạn thấy chúng cho màu sắc hoàn toàn khác nhau, làm ta không biết được. Thế mới biết hòa âm quan trọng dường nào.

Một chi tiết nhỏ nhác, là khi Richard làm hòa ậm, thì Alpert khăng khăng đòi giữ hai cú rải (appergiated) cuối điệp khúc (starlight in your eyes of blue) bằng piano, vì hai cú đó là ý đồ của Bacharach. Tôi nghe và ngẫm nghĩ lại thì thấy rất thích hợp, vì nó diễn tả sự tụ lại, cũng như kết luận chỗ bầy chim sẽ phải tụ là ở dưới chân em.

Cuối cùng, bạn sẽ để ý thấy bài này đẹp tuyệt đối cả về lời lẫn nhạc, nhất là ở câu cuối Just like Me, they long to BE, close to You . Không những tả tình cảm thông qua bầy chim, người hát còn muốn nhấn mạnh ở đầu nhịp là ME BE YOU, giống như bài Happy Together của nhóm The Turtles, có thật nhiều "me" và "you" để làm người đẹp loạn tâm trí, chả biết đi đâu chỗ nào, hay quen anh nào khác :-)

Ngoài cách hòa âm tuyệt vời, Richard còn đưa vào một cái đoạn kết "wah" dài trên 1 phút, rất đặc sắc. Sau này ông bày tỏ cảm nghĩ là nếu không có đoạn kết đó chưa chắc bài đã đạt số 1 trên Billboard. Sau đây là phần dịch câu hỏi của người hâm mộ và phần trả lời của Richard Carpenter.

Fan hỏi:

Dễ đến 30 năm rồi, tôi cứ băn khoăn ông đã tính toán làm sao để ghi âm đoạn kết bài Close To You. Ông còn nhớ lúc nào đã nảy ra ý tưởng đó hay không, cũng như kể thêm những điều gì đã tạo hứng khởi để làm đoạn kết đó?

Richard trả lời:

Tôi được Herb Alpert dưa cho trang lead (chỉ gồm melody và lời - ht) của bài nhạc ít ai biết tới của hai ông Bacharach-David viết, Herb muốn tôi soạn ra một tổng phổ. Chúng tôi khi đó làm việc trong phòng ghi âm của A&M. Tôi cầm lấy tờ nhạc, để lên keyboard Wurlitzer, rồi tạo ra một bài nhạc với thể loại "slow shuffle", rồi viết đoạn chuyển cung, đoạn độc tấu trumpet, v.v. Trong suốt quá trình ấy, thú thật với bạn là tôi chưa có cảm tình với bài nhạc này lắm (tôi thú nhận điều này cũng 36 năm rồi đó, rằng thật lâu sau đó tôi mới ưa bài này) Tôi viết tổng phổ chỉ vì Herb muốn tôi phải viết thôi. Tôi viết tới cuối bài, và chỉ với tờ nhạc phổ thôi, tức là chỉ rất sơ sài đối với một người soạn hòa âm, bài kết thúc bằng câu "như anh vậy, bầy chim muốn được gần bên em." Tôi nghĩ thầm, đoạn kết này cần thêm một thứ gì đó. Tôi không muốn nó kết thúc đơn giản như đoạn mở đầu; nếu chỉ làm vậy thì bài không đủ đô. Tôi lúc nào cũng muốn soạn nhạc mà kết cục đến bất ngờ (như vai trò người chơi left-field trong baseball): khi bạn nghĩ là bản nhạc chấm dứt rồi, bỗng dòng nhạc lạ lại lù lù hiện ra. Một thí dụ rõ nhất là của chính Bacharach, ở đoạn cuối bài "Những giọt mưa cứ rơi hoài lên đầu tôi." chính bài đó đã tạo cảm hứng cho phần kết của bài Close To You, tôi đã soạn chỗ hát "wah."

Nói gọn lại thì bài có tới hai kết cục lận đó. Để kết bài tôi chơi cùng câu nhập bài, mặc dù với tông Ab chứ không phải tông C. Khi bạn nghe lần đầu, bạn sẽ chợt nghĩ rằng "à, sắp kết thúc rồi đây". Nhưng, chờ đó, còn nữa kia mà? Nếu chỉ với bài nhạc cũng như phần hòa âm phối khí, cũng như những nhạc công và người hát cho tới điểm kết đó, thử nghĩ rằng bài sẽ kết thúc mà không có đoạn "wah" kết - tôi không nghĩ rằng Close to You có thể thành công lớn như vậy (nếu như không có đoạn kết này.)

Nếu như bạn muốn nói "coda" là đoạn "wah" kết, đây là tiểu sử. "Close To You" nghe tưởng là dễ dàng khi thu âm, nhưng không phải vậy. Bài này phải kết thật chính xác, chứ không được đánh sai nhịp, là thói quen mà tôi và Hal Blaine hay mắc phải. Sau vài lần chơi, chúng tôi phải dùng "click track", và cho dù vậy, cộng với vài khó khăn khác, để đạt theo ý tôi muốn, chúng tôi đã chơi cả thảy là 47 lượt (takes) bài đó.

Còn về đoạn "fade out" ở cuối, lúc nào ta cũng phải chơi thiệt lâu trước khi chấm dứt. chúng tôi chơi khá lâu. Track "click" vẫn cứ đếm nhịp, chúng tôi thì mỏi mệt, khi chúng tôi tới chỗ tôi nghĩ chằng cần chơi thêm, tôi bắt đầu chơi câu "tick-tock" quãng tám để nhại giọng "click". Tôi biết chơi vậy chả sao hết vì đã quá xa đoạn kết của bài. Tôi chơi từ thang âm A giáng từ từ lên dần đến Re giáng. Tôi đang nghĩ là tôi phải hóa giải làm sao đây, khi Re giáng thì sẽ phải chuyển cung tới Mi giáng, thì ngay chính lúc đó Hal đánh vô cái tom-tom một phát rồi chơi một đoạn trống fill, thế là cả bọn lại trở vô chơi đoạn kết, lần nay còn chơi to hơn, nói tóm lại là phá phách cho vui đó mà.

Trong lần ghi âm kế tiếp, tôi và Karen thu phần hát nền. Cũng đùa vui, khi nhạc trỗi dậy trong bài chúng tôi cũng hát theo to hơn. Bài nhạc quá dài, nhưng vì mọi người trong ban nhạc đều thích thú, chúng tôi để nguyên xi như vậy khi phát hành. Sao, bạn đã thỏa mãn với câu trả lời chưa? (*)

(*Aren't you glad you asked? rất khó dịch sát nghĩa. Thường thì câu hỏi ngắn như vậy không cần phải trả lời nhiều, nhưng Richard vốn là người tếu lâm, ông hay thòng những câu như vậy, hàm ý "anh hỏi một câu ngắn mà được một lời giải thích dài, anh có thích vì đã hỏi câu đó không vậy?")

***

 2. Nhạc phẩm Goodbye To Love - Thôi hết chuyện yêu đương

Bài này hay cả về giai điệu lẫn lời ca, chưa kể các chỗ solo guitare thật jazzy mà cũng rất rock. Như đã trình bày ở bài cảm nghĩ về ABBA, sự thành công của bài solo này làm tiền đề cho các bài solo khác của ABBA và các nhóm nhạc khác.

Sau này, Carpenters không những chỉ đi tiên phong trong phần solo guitare, mà còn solo flute nữa, như trong bài This Masquerade.

   

Goodbye To Love  

Songwriters: Richard Carpenters & John Bettis  

C                          I'll say goodbye to love  
F/C               G/C                 C        G/C

No one ever cared if I should live or die  

Csus4             G/C                         Esus4/B      E/G#     Am
Time and time again the chance for love has passed me by     

F#m7-5          C/G          Dm7/G        Em7/G       
 And all I know of love is how to live without it         

E/G#               Am    F#m7-5
I just can't seem to find it

 C/G                       Dm7/G
So I've made my mind up          

C/G               Dm7/G
I must live my life alone  

C/G                   Dm7/G         
And tho' it's not the easy way   

CM7/G            Dm7/G
I guess I've always known  

C I'd say goodbye to love
 F/C               G/C                 C        G/C

There are no tomorrows for this heart of mine

Csus4             G/C              Esus4/B      E/G# 
Surely time will lose these bitter memories     

Am   F#m7-5          C/G          Dm7/G          
And I'll find that there is someone to believe in  

Em7/G         E/G#               Am    F#m7-5
And to live for something I could live for  

C/G                       Dm7/G
All the years of useless search          

C/G               Dm7/G
Have finally reached an end  

C/G                 Dm7/G           CM7/G         Dm7/G
 Loneliness and empty days will be my only friend              
Am             A7
From this day love is forgotten          
Dm7-5         Gsus4   G
I'll go on as best I can


 Solo.  

C/G               Dm7/G        C/G         Dm7/G
What lies in the future is a mystery to us all  

C/G           Dm7/G                   CM7/G         Dm7/G
No one can predict the wheel of fortune as it falls  

DM7/A              Em7/A             DM7/A              Em7/A
There may come a time when I will see that I've been wrong  

DM7/A              Em7/A
But for now this is my song  

A                    D            Asus4
And it's goodbye to love  

A                D              Asus4  A
I'll say goodbye to love

"Wah" bit, solo & CODA

***

tôi dịch sát nghĩa:  

Tôi xin từ giã chuyện yêu đương  
Chẳng ai dòm ngó tôi còn sống hay đã chết mất rồi  
Hết lần này tới lần khác, những dịp tìm kiếm tình yêu cứ thế trôi qua trước mặt  
Những gì tôi biết và tình yêu là làm sao sống mà không cần tới nó  

Tôi không cách nào tìm được tình yêu hết.  
Tôi đã quyết tâm rồi, tôi phải sống một mình thôi vậy,
Và mặc dù không phải dễ sống như vậy nhưng tôi cũng đã linh cảm từ lâu rồi  

Tôi xin từ giã chuyện yêu đương, con tim này thật không có tương lai  
Thời gian sẽ hàn gắn vết thương lòng  
Rồi tôi sẽ tìm thấy ai đó để tin theo và sống với,  
một chút gì đó giúp tôi hiện hữu ...  

solo  

Tương lai thật là bí hiểm với mỗi chúng ta  
Không ai có thể đoán trước vận may sẽ rơi vào tay ai  
Rồi sẽ có lúc tôi sẽ thấy tôi đã quá bi quan, 
nhưng hiện tại thì bài hát này là niềm tâm sự của tôi - từ giã chuyện yêu đương.

***

Sau đây là bài soạn lời Việt để hát theo của bạn Leaqua:  

Tình yêu vẫn mãi nơi đâu?
Soạn lời Việt: Leaqua  

1/ Tình yêu vẫn mãi nơi đâu?  
Rồi ngày tháng qua mau
Tìm đâu thấy người hỡi?  
Như em luôn vẫn mơ đến anh  
Có anh cùng nắm tay nhau đến tận cuối đời  
Người ơi tình này em luôn mãi mong chờ  
Bao nỗi ưu tư theo hoài  
Đâu ai hay biết ân tình đó em đang cần đến người  
Thôi quên đi chua xót chỉ còn mỗi ta qua ngày tháng dài

  2/ Một mình ta đếm cô đơn  
Một mình với riêng ta  
Từng năm tháng lặng lẽ  
Nghe trong đêm rất sâu  
Nỗi đau tái tê tận đáy con tim khô cằn lâu rồi  
Giờ đây mình còn niềm tin chỉ riêng mình  
Không có ai đi chung đường  
Ai cho hơi ấm,môi kề ấp yêu qua ngày tháng dài?
Quên đi ta quên nhé cho nhẹ nỗi đau cho vơi nỗi buồn!  
Đời cô đơn rồi mình cũng quen Tình yêu sẽ chìm vào lãng quên ---  

Cho bao nhiêu gian dối vô tình cuốn đi ta nào biết gì?  
Đâu ai hay ai biết mai này có ra sao thì cũng đành!

(chuyển tông)

Con tim em đi đến nơi miền đất hoang vu lời hát buồn  
Bài ca ngân trong ta lúc này
Từ biệt mơ ước xa xôi!  
Tình yêu vẫn mãi nơi đâu?

***

Theo như sách tiểu sử của The Carpenters, thì bài hát được nảy sinh trong đầu Richard khi ông xem một cuốn phim tên là Rhythm on the River (Nhịp điệu trên sông). Nội dung phim kể về một người viết nhạc lận đận mãi mới thành công, nhưng sau đó lại mất đi "nàng Thơ" (muse) của mình. Trong phim, bài nhạc nổi tiếng nhất của người nhạc sĩ ấy có tựa đề là "Goodbye To Love" (giã biệt tình yêu) - tuy vậy chỉ nghe bàn tới thôi chứ không thấy ai đánh bài đó trong phim hết. Richard thích thú với câu chuyện trên và bắt đầu viết một giai điệu thật day dứt trong khi đang lưu diễn bên Luân Đôn, rồi khi về đến Cali thì gọi ngay anh bạn thân là John Bettis để cùng soạn tiếp bài nhạc. Richard chính là người đã viết câu đầu:

Tôi xin từ giã chuyện yêu đương
Chẳng ai dòm ngó tôi còn sống hay đã chết mất rồi

Khi Bettis khai triển ý lời của Richard, anh vô tình viết một bài nhạc mà sau này trở thành một tiểu sử tự thuật của Karen Carpenter. Ông nghĩ là cả ba người: ông ta, Richard và Karen chẳng có một mối quan hệ yêu đương nào khác, ngoài công việc viết nhạc và lưu diễn thật bận rộn. Karen khi ấy có quen một anh bạn nhưng anh ở Las Vegas cách 400 dặm, nên chỉ liên lạc với nhau qua điện thoại. Chính Karen cũng không coi đây là một quan hệ bồ bịch, chỉ coi anh ta như bạn thôi.


Karen thích bản nhạc ngay sau khi xem lời và hát thử, nàng đắm mình vào giai điệu cũng như về một lời nhạc  có nội tâm sâu sắc.Bài rất khó hát vì gồm những câu dài, không có nhiều chỗ nghỉ giữa các câu nhạc. Richard quyết định không xóa đi những chỗ Karen phải hít thở nhanh giữa mỗi câu, cộng với cách hát nhẹ và ngay sát micro, đã tạo cho bài có một chiều sâu nội tâm hiếm thấy, nghe như cô đang hát bên tai mình vậy. Bài hát là một bài nhạc mà chính Karen rất ưa chuộng sau này. Mặc dù năm 1972 quá mới mẻ trong cuộc đời nghệ thuật của nàng, chưa lé lộ những thăng trầm sau này, nhưng những lời nhạc mô tả về những kinh nghiệm sống rất thật của riêng nàng - buồn bã nhìn thấy tình yêu vượt khỏi tầm tay, cùng quyết định sống đời tư lập. Nàng hát về một thế giới mà chỉ có cô đơn và những ngày rỗng tuếch là bạn đồng hành.

Thế đó là phần rút ngắn câu chuyện về sự ra đời của bản nhạc. Về phần đặt hợp âm, tôi xem đây là một cách đặt rất điệu nghệ. Nếu bạn chơi các hợp âm mà không để bass như trong bài, nghe cũng được; nhưng chỉ khi bạn để các nốt bass vào, bạn mới cảm nhận được cái lưng chừng, lừng khừng, đã quyết định chia tay mà tâm vẫn còn lưu luyến của bài. Hãy xem kỹ để thấy các nốt bass đều chỉ có một, là chủ âm Do.

C                                                     F/C                  G/C                 C                G/C  
Tôi xin từ giã chuyện yêu đương Chẳng ai dòm ngó tôi còn sống hay đã chết mất rồi

 Csus4             G/C                         
Hết lần này tới lần khác ...

Sau đó là 4 hợp âm khác nhau liên tiếp diễn ra chỉ trong hai trường canh, với 4 nốt bass khác nhau là B G# A và F#. Hai yếu tố đó đã giúp tạo nên một sự tương phản rất rõ rệt so với đoạn trước, và nhất là rất phù hợp (prosody) với lời nhạc (tình yêu cứ thế trôi qua trước mặt)  

Esus4/B      E/G#     Am   F#m7-5
những dịp tìm kiếm tình yêu cứ thế trôi qua trước mặt

Sau đó, các hợp âm lại trở nên lừng khừng, không rốt ráo, tuy đã rất căng thẳng, nhưng không sao hóa giải được. Đó là vì Richard đã để các hợp âm khác nhau trên nền một nốt bass át âm là G:  

C/G                       Dm7/G         C/G               Dm7/G   
Những gì tôi biết và tình yêu là làm sao sống mà không cần tới nó   

C/G                       Dm7/G         C/G               Dm7/G  
Tôi không cách nào tìm được tình yêu hết.
 
 Từ kỹ thuật của lối để hợp âm này là "Pedal point" (dịch là điểm dừng, hay điểm trụ chăng?), nó tạo nên một cảm giác căng thẳng, nhưng không thể nào hóa giải được.Bạn thấy đó, khi hát câu Tôi không cách nào tìm được tình yêu hết, cách dùng pedal point tạo căng thẳng ở chỗ các hợp âm thì là tonic C (cung chính) hay sub-dominant Dm7 (bán át âm), trong khi bass thì lại là át âm G, tạo nên các hợp âm rất nghịch nhĩ, mà nghe thì cũng xuôi tai lắm, vì toàn là các nốt trong thang âm do trưởng (Do Re Mi Fa Sol La Si), chứ không dùng các nốt ngoài thang âm đó. Sau này, ta sẽ thấy còn một bài soạn chung khác của cặp soạn nhạc Richard Carpenter-John Bettis có chung một cách đặt như vậy, đó là bài Only Yesterday.

3. Nhạc phẩm We've Only Just Begun - Đôi ta chỉ mới bắt đầu

Một trong các sở trường của Richard Carpenter là cách ông luôn tìm kiếm những nhạc phẩm hay và phù hợp với nhóm mình, không nhất thiết do chính mình sáng tác ra, rồi viết tổng phổ và thu âm. Có lẽ vì lý do đó mà tôi thích nghe lời nhạc cũng như ý nhạc của nhóm Carpenters hơn ABBA hay The Beatles chăng, vì nhạc Carpenters đa dạng hơn? Nếu để nhạc nghe trên xe hai nhóm kia thì chừng 5,6 bài là bắt đầu thấy nhàm, trong khi nghe một lèo 30 bài Carpenters cũng không thấy chán.

Ta đã thấy trong hai trường hợp trước của hai bài singles đầu, Richard đã hòa âm nhạc từ ba "đại gia" về soạn nhạc, đó là cặp Lennon-Mc Cartney với Ticket To Ride và Burt Bacharach với (They Long To Be) Close To You, thì với bài We've Only Just Begun này, ông đã làm nên tên tuổi của một cặp soạn nhạc khác, đó là Roger Nichols và Paul Williams. Hai nhà viết nhạc này cũng khá trẻ, khi đó (1970) chỉ mới 29 tuổi, và lạ lùng thay cũng được Herb Alpert mướn vào làm cho hãng A&E. Nhưng trong lần đầu này thì bài nhạc của họ viết không được gửi gắm tới tay Richard, mà do chính Richard tình cờ phát hiện trước. Số là trong một tối xem tivi, Richard bắt gặp một quảng cáo của nhà băng Crocker Citizen với một giai điệu thật đáng nhớ, với môt cặp tình nhân vừa làm đám cưới xong cùng câu quảng cáo "Đường đời của bạn còn dài lắm mới tới đích, chúng tôi muốn giúp bạn tới đó." (You've got a long way to go. We'd like to help you get there.)




Richard thích giai điệu ấy ngay,m ặc dù nhạc không có điệp khúc, rồi đoán là Paul Williams hát bản đó. Ông cũng biết là cặp viết nhạc Roger Nichols-Paul Williams này viết nhiều lắm, nhưng chưa nổi tiếng. Sáng hôm sau, Richard thấy Paul trong bãi đậu xe của A&E, bèn chặn lại và nói là ông có được xem cái "bank commercial", rồi hỏi tiếp xem ngoài hai cái phiên khúc trong quảng cáo, họ có viết đủ bài không. Paul nói liền "có chứ, chúng tôi có cả nguyên bài". Và bài hát này thực sự phù hợp với cái giọng trầm buồn, đầy khát khao và mơ ước của Karen Carpenter. ( Xem thêm tiểu sử của ba bài hát Ticket To Ride, Close To You và We've Only Just Begun ở link sau: Close to you: Remembering The Carpenters Phần 2: http://www.youtube.com/watch?v=YKbgDUkssag  

We've Only Just Begun


Nhạc: Roger Nichols, Lời: Paul Williams



 Eb                         AbM7     Gm7   Cm7
1. We've only just begun to live
 Cm9                   Fm9      Fm7
White lace and promises  
Cm9   Cm7                      Fm7
A kiss for luck and we're on our way  
Bb7(sus)   Bb7
We've only begun

2. Before the rising sun we fly
So many roads to choose
We start out walking
And learn to run
And yes! We've just begun  

Ebmaj7    Abmaj7   Bb
 C            FM7            C         FM7
Sharin' horizons that are new to us  
C            FM7            C       FM7
Watchin' the signs along the way  
E             AM7           E           AM7
Talkin' it over just the two of us  
E             AM7               Bb7    Bb9(sus)
Workin' together day to day, together

3.4 And when the evening comes we smile
So much of life ahead
We'll find a place where there's room to grow
And yes! We've just begun

Sharin' horizons that are new to us
Watchin' the signs along the way
Talkin' it over just the two of us
Workin' together day to day, together,
together

And when the evening comes
we smile So much of life ahead
We'll find a place where there's room to grow
And yes! We've just begun


***

 dịch sát nghĩa:

Đôi ta chỉ mới bắt đầu một đời sống mới
Áo cưới trắng trinh và những lời thề nguyền trăm năm hạnh phúc
Một nụ hôn trao nhau ngày cưới để cho những may mắn sau này,
và thế là chúng ta lên đường

Đôi ta chỉ mới bắt đầu thôi,
Trước khi mặt trời mọc chúng ta lên xe phóng như bay (vì đường freeway giờ đó chưa bị kẹt xe :-),
quá nhiều đường đời để chọn lựa
Ta chập chững bước vài bước,
và rồi học chạy
Và đôi ta chỉ mới bắt đầu thôi đó! Hãy đợi đấy!

Cùng chia ngọt xẻ bùi cho những chân trời mới phía trước mặt
Xem những biển quảng cáo dọc theo bên đường
Bàn rốt ráo về đủ mọi thứ chuyện, và chỉ giữa đôi ta mà thôi (papa hay maman đừng có xía zô:-)
Làm việc chung với nhau ngày này qua ngày khác, đôi uyên ương chúng ta!

Rồi khi mặt trời lặn, chúng ta vui cười với nhau,
Tương lai còn quá tươi đẹp,
Ta sẽ tìm nơi xây tổ uyên ương,
một "căn nhà xinh" có dư chỗ để mua sắm đồ, nhiều phòng ngủ - single house -
và để có tiếng cười trẻ thơ trong tương lai :-)))  (cái này dịch thoát: room to grow*:-)

And yes! We've just begun

*Thật ra khi nói "room to grow" thì đó là thành ngữ, có nghĩa bóng nhiều hơn là nghĩa đen, tức là nghĩa "sẽ có chỗ để tình yêu chúng mình thêm sâu đậm."

***

Bài này có một điệp khúc mà nghệ thuật chuyển cung phải nói là siêu đẳng, Top of The World. Và điểm tất yếu của bài nhạc là điệp khúc phải chuyển cung để phù hợp (prosody) với lời nhạc, nhằm diễn tả một cuộc sống mới đầy phiêu lưu thử thách nơi chân trời của đôi uyên ương. Trong khi phiên khúc là ba dấu giáng: Si giáng, La giáng, và Mi giáng, thì điệp khúc bắt đầu bằng Do trưởng. Để chuyển cung như vậy, nhạc dùng một chuỗi ngắn hợp âm đi lên ba nốt La giáng, Si giáng và Do, đó là các hợp âm AbM7, Bb và C. Sau đó bài được hát hai câu với cặp hợp âm C FM7 được dùng 4 lần:

C            FM7            C         FM7  
Sharin' horizons that are new to us  
C            FM7            C       FM7  
Watchin' the signs along the way

Khi tới chữ "way" thì câu nhạc dừng lại ở nốt Mi. Cặp soạn nhạc tài ba lại chuyển cung lần nữa, lấy nốt Mi này làm thang âm chính đó là Mi trưởng, sau đó tiếp tục chơi như hai câu trên để thính giác của người nghe không thấy bỡ ngỡ.  

E             AM7           E           AM7  
Talkin' it over just the two of us  
E             AM7               Bb7     
Workin' together day to day

Đến khi hát tới chữ "day", thì nốt nhạc từ Mi đã lên tới nốt Sol thăng. Và đây là chỗ tài tình nhất của bài nhạc: Sol thăng cũng chính là La giáng, là một trong ba nốt của thang âm Mi giáng (Eb), thế là tác giả cho hợp âm át âm Bb7 vào (Si Re Fa La giáng), một chuyển cung nghe lạ tai và rất độc đáo, rồi cho thêm môt câu nhỏ nữa để khẳng định đã tới lúc phải quay trở về phiên khúc ba.

 Bb9(sus)  
together
 
Viết nhạc mà sáng tạo nhưng vẫn rất ẩn tàng và đầy công phu, nội lực như vậy, chẳng trách cặp soạn nhạc Nichols-Williams sau đó đã được Richard chọn bài để cống hiến tiếp cho người ưa chuộng nhạc Carpenters một số nhạc phẩm để đời khác, như Rainy Days and Mondays, Let Me Be The One, I Won't Last A Day Without You. Riêng Roger Nichols còn viết phần nhạc thêm một bài hát, mà định mệnh đã trở thành bài ghi âm cuối của cuộc đời cũng như sự nghiệp âm nhạc của Karen, đó là bài Now.

4. Nhạc phẩm Superstar - Siêu Sao

Nhạc phẩm kế tiếp mà tôi rất ái mộ, đó là bài Superstar. Bài này có thể gọi là một trong những bài đóng mộc chất Carpenters rõ nhất: tiếng sáo tiếng kèn, tiếng hát trầm buồn, một intro dẫn chuyện thật hấp dẫn. Các hợp âm để thì cũng rất Carpenters, tuy không có những cái chuyển tông hay pedal point như các bài vừa nói trước. Chỉ với 25 giây đầu tiên, câu intro đã tạo một khung cảnh đầy hấp dẫn, hoài vọng về quá khứ, (và riêng tôi là về memory lane của một thời trung học ...)


   

Gm           Bb/F                   Eb  
Long ago, and, oh, so far away    

Bb/D                   C7     Eb                 Dm 
  I fell in love with you before the second show    

Gm           Bb/F                   Eb  
Your guitar, it sounds so sweet and clear     

Bb/F                   C7     Eb                 Dm  
But you're not really here, it's just the radio  

Eb                                     Dm                Cm        Bb  
Don't you remember,  you told me you loved me baby?  

Eb                                      Dm                 Cm    Bb  
You said you'd be coming back this way again maybe  

Eb               Dm     Cm     Bb  
Baby, baby, baby, baby, oh baby    

Ab            EbM7     Gm  
I love you, I really do    


Loneliness is such a sad affair    
And I can hardly wait to be with you again    
What to say to make you come again?    
Come back again and play your sad guitar    

Don't you remember, you told me you loved me baby?    
You said you'd be coming back this way again baby    
Baby, baby, baby, baby, oh baby I love you, 
I really do  

***
dịch:  

Xưa lắm rồi và ở nơi xa tít mù,  
Em đã thầm yêu anh ngay sau buổi diễn đầu tiên  
Cây ghi ta của anh, sao mà ngọt ngào và rành mạch đến vậy  
Nhưng anh đâu có ở đây đâu, chỉ là tiếng nhạc trong radio mà thôi ...  

Anh còn nhớ anh nói rằng,  
(khi nào anh đến với em, xin đừng quên chiếc áo xanh 
...... oops, wrong lyrics, wrong cut-and-paste :-)))))  
 Anh yêu em lắm, baby ơi?  
Anh nói anh có thể sẽ quay lại nơi này trong lần lưu diễn tới  
Baby, baby, baby, baby, ố baby ơi à  
Em yêu anh, yêu anh thật mà  

Nỗi cô đơn, ôi nó thật là ảm đạm  
Em ao ước được gần bên anh nữa  
Nói gì đây, để làm anh quay trở lại bên em  
Hãy trở lại và chơi những bản nhạc buồn ....    

Anh còn nhớ anh nói rằng,  
Anh yêu em lắm, baby ơi?  
Anh nói anh sẽ quay lại nơi này trong lần lưu diễn tới  
Baby, baby......Em yêu anh, yêu anh thật mà  

Tuy bài này nói về một groupie tả cảnh nhung nhớ người chơi guitar mà cô hằng theo đuổi, nhưng với thời gian nó không còn có nghĩa đó nữa, groupie không còn được theo đuôi các ban nhạc nữa, mà chỉ đơn thuần là tình yêu nam nữ. Trong bài gốc, lời nhạc cũ I want to sleep with you đã được Richard nhẹ nhàng sửa lại thành I want to be with you.

Chỉ với ba nốt đầu, Richard Carpenter đã khai triển theo nó thành một giai điệu intro thật day dứt, và cũng không giống như giai điệu của bài chính (do hai nhạc sĩ Leon Russell và Bonnie Bramlett sáng tác), Richard quả thật là một nhà soạn nhạc tài ba . Đây có lẽ là tiêu biểu cho cách viết intro của lớp đàn em sau Carpenters, lấy tí xíu motif của bài nhạc, rồi phăng ra cho đủ intro và tạo một dẫn nhập tất yếu cho giai điệu chính.

Về phần đặt hợp âm thì do bài có tính trầm buồn sâu lắng, nên các nốt bass được cho đi xuống từ từ trong phiên khúc,

Gm           Bb/F                   Eb
Long ago, and, oh, so far away    
Bb/D                   C7     Eb                 Dm  
I fell in love with you before the second show     

Bạn thấy các nốt bass như sau G  F  Eb D  C, sau đó lên tí chút là Eb, rồi lại xuống nửa cung là D. Nếu bạn chơi nhạc mà không dùng bass làm nốt cuối này thì sẽ thấy hòa âm nhảy loạn xạ, không mô tả được vẻ buồn man mác của nhạc phẩm. Bạn cũng thấy là cái chỗ lên Eb rồi xuống lại Dm thì thật ăn khớp với lời, đoạn it's just the radio, tưởng như sáng sủa một chút với C7 trước đó, nhưng rồi thất vọng vì nhạc thì đó mà người thì đâu rồi.

Bài nhạc này cũng đủ chất liệu để một nhà nghiên cứu về lý thuyết âm nhạc (Kevin J. Holm-Hudson) viết một bài viết năm 2002 với tựa đề Your Guitar, It Sounds So Sweet and Clear: Semiosis in Two Versions of "Superstar" ( (Cây guitar của anh, nó có âm hưởng thật ngọt ngào và trong sáng: Những hình tượng trong hai phiên bản của bài Superstar). Theo bài viết trên, Karen tuy lúc đầu không thích bài lắm vì vài chỗ có tính cách nhục dục như đã kể ở trên. Tuy nhiên sau khi Richard sửa lại vài chữ cũng như hòa âm phối khí lại thì Karen đồng ý hát thử, dựa trên lời nhạc Richard viết tháu trên giấy chùi tay. Và bản phát hành lại chính là bản ghi âm lần đầu tiên và cũng là lần duy nhất, vì đã tạo ấn tượng mạnh đến nỗi Richard quyết định khỏi cần phải ghi âm lần hai.

Luận văn đó cũng đề cập đến một phát biểu của Daniel Levitin, một nhạc sĩ sau này trở thành một khoa học gia danh tiếng, với hai cuốn sách mà hoctro tôi có trong tủ sách: This Is Your Brain On Music & The World In Six Songs. Sau đây là phần dịch đoạn đó:

Theo như Daniel Levitin, một nhà sản xuất và phê bình âm nhạc, và cũng là phụ tá giảng sư tại đại học Mc Gill, một phần của sự thành công của giọng ca Karen là nhờ Richard hiểu rành rọt những cung bậc của chất giọng em mình. "Ông hiểu rất rõ âm vực của em gái và đã chọn những thang âm có thể phát huy tối đa tài năng trình bày bản nhạc của nàng." Trong một bài viết liên quan khác trên mạng, ông Levitin còn nói rõ thêm:

" Một điểm son khác trong bài nhạc (Superstar) là ở nghệ thuật hát của Karen. Hãy nghe cách nàng hát chữ "xa tít mù" (far away) khoảng từ giây 34 tới 37 trong CD) - khi ngân chữ "away" nàng còn phô bày một chất giọng man mác một chút gì đó chuyển tải những tình cảm sâu lắng lẫn bồn chồn ... Karen cũng là bậc thầy về cách nhả chữ, tỉ dụ như trong các chữ tiếp theo sau, Tôi đã yêu chàng rồi (I fell in love with you), nàng hát sau nhịp một tí, như cách Frank Sinatra hay dùng - dừng một chút hay đuổi theo nhịp nhạc để chuyển tải thêm chiều sâu giọng hát."

Theo Levitin thì "Những hòa âm phối khí tiếp theo trong bài đã trở nên quá quen thuộc, tới nỗi khi người ta nghe những bản ghi âm trước đó cũa những nhóm nhạc khác, người ta cảm thấy ngay tức thì là có cái gì đó thiêu thiếu." Chính Richard Carpenter đã thừa nhận bài Superstar là một trong những bản ghi âm đắc ý nhất của ông. 


Thay lời kết


Vừa rồi là phần điểm qua bốn bài nhạc trong số những bài nổi tiếng nhất của nhóm Carpenters. Hy vọng trong tương lai gần tôi sẽ còn có dịp đề cập tiếp một số nhạc phẩm lừng danh khác như Yesterday Once More, Rainy Days and Mondays, Now, For All We Know, Only Yesterday, This Masquerade, v.v và v.v. Các bạn nhớ đón xem, phê bình và ủng hộ tinh thần nhé!

Xin chào bạn và xin cám ơn bạn đã theo dõi tới phần cuối bài viết.

Học Trò
Tiểu Saigon, một ngày mưa tháng giêng
1/24/2013

***

 Tài liệu tham khảo:

1. The Carpenters - The Untold Story, tác giả Ray Coleman. Sách đi sâu vào toàn bộ cuộc đời sự nghiệp của hai anh em Carpenters, với đồng ý và cộng tác của Richard Carpenter.

2. Yesterday Once More - the Carpenters Reader, revised and expanded edition, biên tập Randy Schmidt. Tuyển tập các bài viết và phỏng vấn nhóm nhạc trên báo đài, trong và sau khi nhóm ngưng hoạt động.

3. Little Girl Blue - The Life of Karen Carpenter, tác giả Randy Schmidt. Sách đi sâu hơn vào cuộc đời Karen Carpenter.

4. Carpenters Greatest Hits, 20 bài nhạc phổ hay nhất của nhóm.

5. Trang nhà chính thức của The Carpenters: http://www.richardandkarencarpenter.com/ gồm tiểu sử, sự nghiệp, discography, trả lời người hâm mộ.

6. The Billboard Book of Number 1 Hits, tác giả Fred Bronson. Sách viết về tiểu sử của từng nhóm nhạc, ca sĩ được lên hạng nhất #1 Top 100 Hits từ 1955 đến 2003, gồm 933 bài viết, mỗi bài một trang. The Carpenters được 3 trang, gồm các bài (They Long To Be) Close To You, Top Of The World, và Please Mr. Postman. ABBA được 1 bài duy nhất, đó là Dancing Queen. Paul Mauriat cũng được 1 bài, đó là Love Is Blue. The Beatles được nhiều bài nhất, vì họ có 20 bài #1 Hit.

7. Writing Music For Hit Songs, tác giả Jai Josefs. Dạy rất kỹ cách soạn hợp âm cho ca khúc, cũng như cách soạn giai điệu dựa trên một hiểu biết về từng tác dụng của hợp âm.  

Xem thêm:  

1. AE Biography - The Carpenters: Harmony and Heartbreak
Phần 3: http://www.youtube.com/watch?v=Y5xzKwUMwww
Phần 4: http://www.youtube.com/watch?v=CUhkCdZrkCk
Phần 5: http://www.youtube.com/watch?v=JKOFnsKcAlg

2. Close To You: The Story of The Carpenters (2002 BBC)
Phần 1: http://www.youtube.com/watch?v=wOCk-D2fOpg
Phần 2: http://www.youtube.com/watch?v=GFfZn9NqQO0
Phần 3: http://www.youtube.com/watch?v=oJSKvdc7HpE
Phần 4: http://www.youtube.com/watch?v=pash5OdEPIw
Phần 5: http://www.youtube.com/watch?v=X6RudgwA39o

3. "Living Famously - Karen Carpenter" BBC Documentary
Phần 1: http://www.youtube.com/watch?v=Cq7MqlITUB0
Phần 2: http://www.youtube.com/watch?v=OM2GHcP_1tg
Phần 3: http://www.youtube.com/watch?v=Q2Z8Gz1gAw0
Phần 4: http://www.youtube.com/watch?v=9tTaDV6YLek
Phần 5: http://www.youtube.com/watch?v=oumnHWu2vfQ
Phần 6: http://www.youtube.com/watch?v=mMN_NCCa26U

4. Close to you: Remembering The Carpenters
Phần 1: http://www.youtube.com/watch?v=KQXslqtDo30
Phần 2: http://www.youtube.com/watch?v=YKbgDUkssag
Phần 3: http://www.youtube.com/watch?v=DjyTc8RcAq8
Phần 4: http://www.youtube.com/watch?v=jsMWlwwOfBs
Phần 5: http://www.youtube.com/watch?v=SgucajwN_-E
Phần 6: http://www.youtube.com/watch?v=D5KxrLykzLY