Công thức để viết một bài nhạc nổi tiếng

Đó là một phần tựa đề của chương 5 ("The Recipe for a Hit: Expect the Unexpected") của quyển sách "The Billboard Guide to writing and producing songs that sell" của ông Eric Beall. Cái hay đầu tiên của quyển sách này là ngoài cái khóa nhạc (được gán nghĩa mới là đồng dollar sign) mà tôi chưa bao giờ dùng cùng hai nốt nhạc ở bìa quyển sách, tuyệt nhiên cả quyển sách không có một ký hiệu nhạc nào khác!

Tôi tà tà xem trọn chương 5 này, và hiểu được thêm rất nhiều về sự quan trọng của cái bất thường trong một loạt những bình thường. Cái hay của ông Beall nằm trong cách giải thích cùng những thí dụ đời thường của ông. Trước tiên ông mô tả cùng lý giải những sinh hoạt ngày thường trong đời sống, rằng chúng ta cần những thói quen này như dậy, uống cafe sáng, đi làm, v.v. Khi ta nghe nhạc cũng vậy. Theo ông, ta chờ đợi những lặp đi lặp lại trong nhạc, những cấu trúc nhạc, những tiết tấu quen thuộc, những chords và những biến chuyển giai điệu theo các cung quen thuộc, v.v. và v.v. Nhưng theo ông, dùng nhiều một cái gì quá thì hóa nhàm. Một bài nhạc phải cần có một cái twist. Ông nhắc đến công thức đã được Mozart chỉ ra là hai câu đầu giống nhau, rồi sang câu thứ ba phải hơi khác đi một chút. Phải tạo cho người nghe một sự ngạc nhiên.

Đây là đoạn mà tôi thích nhất. Ông chỉ ra rằng sự tạo ra một ngạc nhiên (surprise) này chẳng cần phải kinh thiên động địa (earth-shattering innovation) hay mới mẻ gì cho lắm. Nhiều khi chỉ cần đưa ra một sự vật hay ý tưởng nào đó ngoài cái không gian sống (dịch thoát từ chữ context) thường ngày là đủ. Ông lấy thí dụ là nếu ta gặp bạn bè ở sở làm hằng ngày, thì đó là chuyện bình thường. Nhưng khi ta bất thình lình gặp đầy đủ họ trong một buổi hẹn riêng ăn trưa với ông chú ở một nhà hàng để tìm chút tĩnh lặng, thì đây quả thật là một cái "twist", một bất ngờ không đoán trước được. Cũng những người bạn ấy, mà nay với cái "out of context" là gặp ở chỗ hoàn toàn bất ngờ, thì nó trở thành mới.

Khi nghĩ nhiều về điều này, tôi nghĩ nhiều về bài viết "Suy Nghĩ Về Trịnh Công Sơn" của MusicHunger cách đây vài năm trên trang Dactrung: http://dactrung.net/baiviet/noidung.aspx?BaiID=3mgEQvc4CCpmamTw3LDdig%3d%3d, trong đó có đoạn:

"TCS có những cái hay trong lời nhạc, nhưng đối với tôi lời nhạc cũng cho thấy sự giới hạn của TCS. Những từ ngữ, hình ảnh, ngay cả hình ảnh sáng tạo, đặc trưng của ông đã được sử dụng lập đi lập lại quá nhiều. Đó chính là giới hạn của TCS - sự sáng tạo bị ngừng lại, và ông chỉ loay hoay với những ý tưởng, hình ảnh cũ trong không biết bao nhiêu bài hát của ông."

Khi đọc bài viết này, tôi đã phản ứng gay gắt và không đồng ý với anh ấy, nhưng càng về sau, tôi càng cảm thấy anh đã nói đúng.

Tôi không có ý định chê bai nhạc sĩ TCS, vì tôi chưa viết nổi một bài nhạc, và tôi biết viết một bài nhạc khó khăn ra sao. Nhưng tôi thà không viết một bài nhạc nào hết, còn hơn viết thật nhiều bài rồi tung lên trang mạng mà chả bài nào ra hồn.

Dù sao, khi đọc đoạn văn của ông Beall nói về chuyện để một vật "out of its context" tôi mới vỡ lẽ ra thật nhiều, vì đây là cách mà nhạc sĩ Trịnh Công Sơn dùng khá nhiều. Tôi lấy thí dụ ở một bài viết nào đó vể TCS đã chỉ ra, tôi xin nhắc lại theo trí nhớ sau đây. "Tình yêu như trái phá, con tim mù lòa". Tình yêu như một trái phá nổ tung làm con tim mù lòa. Trái phá thì khá phổ biến thời kỳ chiến tranh Quốc-Cộng, nhưng hình ảnh "tình yêu như trái phá" đã để tình yêu vào cái "context" chiến tranh, làm cho có ý nghĩa khác đi.

Còn nhiều các công thức khác nữa trong quyển sách, tôi hy vọng bạn đọc ở Mỹ nếu thích tìm hiểu về nhạc như tôi sẽ tìm mua quyển sách này. Tôi mua nó tuần trước khi nhà sách Borders gửi cho cái coupon 30% off. Tôi cũng không có tham vọng trở thành nhạc sĩ, nhưng tôi hy vọng với sự tìm hiểu lâu nay sẽ có thể định danh được ai là nhạc sĩ và ai không là nhạc sĩ.

Hoctro.
1-02-2010