Author: Claude Opus AI (Học Trò viết prompt)
PHẦN 1 - Đứa Con Của Caldogno — Gốc Gác, Tuổi Thơ Và Những Bước Chân Đầu Tiên
Nguồn: Treccani Enciclopedia dello Sport · Storie di Calcio · Campioni Calcio · Una porta nel cielo (2001) · Il Divin Codino (Netflix, 2021)
Lời Dẫn: Khi Màn Hình Làm Mình Khóc
Có những đêm ngồi xem phim mà hổng ngờ mình sẽ khóc. Không phải khóc vì phim buồn theo kiểu thông thường — kiểu người ta chết, kiểu chia tay đau lòng — mà khóc vì bỗng dưng thấy một điều gì đó rất con người, rất thật, rất gần. Đó là cái cảm giác của tui khi lần đầu bật Netflix xem bộ phim Il Divin Codino — Cái Đuôi Ngựa Thiêng Liêng — câu chuyện về người đàn ông tên Roberto Baggio mà cả nước Ý gọi là “Divin Codino”, nghĩa đen là “Cái Đuôi Ngựa Của Chúa Trời”.
Bộ phim chỉ dài 92 phút thôi. Đạo diễn Letizia Lamartire, với kịch bản do Stefano Sardo và Ludovica Rampoldi chấp bút, không chọn cách kể chuyện theo lối truyền thống — liệt kê chiến tích, khoe danh hiệu, diễu hành cúp vàng. Bả và ê-kíp đã chọn làm điều khó hơn nhiều: đào sâu vô tâm hồn của một con người. Diễn viên Andrea Arcangeli vào vai Baggio với một sự đồng cảm thiệt hiếm có — đôi mắt ổng ánh lên cái gì đó vừa kiên định vừa đau đớn, vừa mạnh mẽ vừa mong manh. Và khoảnh khắc cuối phim, khi ổng bước lên chấm phạt đền trong trận chung kết World Cup năm 1994… tui nghĩ ai xem tới đó cũng phải nín thở.
Nhưng bộ phim chỉ là cánh cửa. Phía sau đó là cả một cuộc đời thiệt sự — phức tạp hơn, đau đớn hơn, và đẹp hơn nhiều so với những gì 92 phút có thể chứa đựng. Bài viết này được viết dựa trên các nguồn tài liệu tiếng Ý — ngôn ngữ của chính dân tộc ổng. Đây là câu chuyện về Roberto Baggio. Không phải chỉ về cầu thủ. Mà về con người.
Ngày 18 Tháng 2 Năm 1967 — Một Buổi Chiều Ở Caldogno
Vùng Veneto nằm ở phía Đông Bắc nước Ý, giáp với dãy Alps hùng vĩ và vùng đồng bằng Padana rộng lớn. Caldogno là một trong những thị trấn nhỏ, yên tĩnh nằm chỉ vài cây số cách thành phố Vicenza, hổng có gì đặc biệt để nhắc đến — cho tới khi một đứa trẻ ra đời ở đó vào chiều ngày 18 tháng 2 năm 1967.
Đúng 6 giờ 15 phút chiều, tại căn nhà số 3 trên con phố Via Marconi, bà Matilde Baggio sinh hạ người con thứ sáu của mình. Đứa bé được đặt tên là Roberto. Không một ai trong căn nhà đó — không ông Florindo, không bà Matilde, không mấy đứa anh chị — biết rằng cái tên bình thường đó, vài chục năm sau, sẽ được khắc vào lịch sử bóng đá thế giới bằng những chữ vàng.
Bộ bách khoa toàn thư Treccani ghi lại rõ ràng: gia đình Baggio có tám người con — Gianna, Walter, Carla, Giorgio, Anna Maria, Roberto, Nadia, và Eddy. Tám đứa con trong một gia đình lao động ở miền Bắc nước Ý thời những năm 1960 — đó là hình ảnh rất phổ biến của một xã hội còn đang dựng xây sau Thế Chiến II, nơi cái nghèo không ngăn được tình thương.
Florindo Baggio — Người Tía Truyền Lửa
Tía của Roberto, ông Florindo Baggio, là một người đàn ông bình thường theo cái nghĩa đẹp nhất của từ đó. Ổng từng đá bóng nghiệp dư — không thành danh — nhưng đam mê thể thao của ổng thì sục sôi không thua ai. Đam mê lớn nhất của ổng về sau lại là đua xe đạp.
Theo trang Storie di Calcio, ông Florindo đặt tên con như sau: Eddy theo huyền thoại đua xe đạp Eddy Merckx; Walter theo cầu thủ Walter Speggiorin; Giorgio theo Giorgio Chinaglia của Lazio. Còn Roberto? Cái tên đó mang linh hồn của hai người: Roberto Boninsegna của Inter Milan và Roberto Bettega của Juventus — hai tiền đạo hàng đầu Serie A mà ông Florindo yêu thích nhất.
Má của Roberto, bà Matilde, là hình ảnh của người phụ nữ Ý kiên cường thầm lặng. Sau này, trong những năm tháng đen tối nhất của sự nghiệp Roberto, khi đầu gối đau tới mức không bước nổi, chính bà Matilde sẽ là người duy nhất ngồi bên cạnh và kéo ổng đứng dậy.
Thần Đồng Chín Tuổi — Những Con Số Nói Lên Tất Cả
Lúc 9 tuổi, Roberto gia nhập đội bóng thiếu nhi của thị trấn Caldogno — đội được dẫn dắt bởi ông Zenere, người thợ làm bánh địa phương kiêm huấn luyện viên không lương. Và từ đây, những con số bắt đầu kể chuyện theo cách mà lời nói không thể nào theo kịp:
- 26 trận ở cấp độ thiếu nhi: 45 bàn thắng và 20 kiến tạo
- Một trận đơn: 6 bàn
- Đến năm 11 tuổi: 110 bàn trong 120 trận
Người phát hiện tài năng của cậu Roberto là ông Giulio Savoini, người đã không ngần ngại gọi ổng là “Il mio Zico” — “Cái Zico của tui”. Việc một ông thầy ở làng quê Veneto so sánh một đứa trẻ 9 tuổi với Zico — đó hổng phải lời khen hoa mỹ cho có. Đó là cái nhận xét của người đã nhìn thấy điều gì đó thiệt sự hiếm có.
Từ Caldogno Tới Vicenza — Bước Ra Thế Giới
Khi Roberto 13 tuổi, tuyển trạch viên Antonio Mora của câu lạc bộ Vicenza ký hợp đồng đưa ổng vào học viện bóng đá với số tiền 500.000 lire Ý — tương đương khoảng 300 bảng Anh thời bấy giờ. Một con số nhỏ bé đến mức buồn cười nếu nghĩ tới giá trị mà thiên tài đó sẽ tạo ra trong tương lai.
Ngày 11 tháng 6 năm 1983, Roberto Baggio ra sân chuyên nghiệp lần đầu tiên — Vicenza đá Serie C1. Mới 16 tuổi. Mùa giải 1984-85 đánh dấu bước đột phá: 29 trận, 12 bàn — đóng góp quan trọng đưa Vicenza thăng hạng lên Serie B. Fiorentina mua Baggio với giá 2,7 tỷ lire — một khoản tiền lớn cho một cầu thủ 18 tuổi chưa từng đá một trận Serie A nào.
Nhưng đời hổng bao giờ dễ vậy đâu, nha.
Ngày 3 Tháng 5 Năm 1985 — Cuộc Đời Gãy Nát Trong Một Giây
Hợp đồng chuyển nhượng từ Vicenza sang Fiorentina vừa được ký. Roberto Baggio 18 tuổi, trái tim đầy hy vọng. Và rồi… mọi thứ sụp đổ trong vài giây.
Ngày 3 tháng 5 năm 1985, trong một tình huống hoàn toàn không ác ý, ổng ngã xuống sân. Đứng dậy không nổi. Đầu gối phải — cái đầu gối sẽ trở thành nỗi ám ảnh suốt hai mươi năm sự nghiệp — đã bị đứt hoàn toàn dây chằng chéo trước và rách sụn chêm. Treccani ghi nhận: Baggio phải bay sang Pháp để phẫu thuật với Giáo sư Bousquet — một trong những chuyên gia hàng đầu châu Âu.
Giai đoạn phục hồi kéo dài cả năm rưỡi trời, với nhiều lần tái phát. Theo Storie di Calcio, Roberto Baggio lúc đó mới 20 tuổi đã nghĩ tới chuyện giải nghệ. Người kéo ổng lại khỏi bờ vực đó là má ổng, bà Matilde — không phải để diễn thuyết, mà chỉ để hiện diện, để nhắc ổng rằng ổng không đơn độc.
Roberto Baggio chọn đứng dậy.
Trở Lại Từ Cõi Chết — Fiorentina Và Ngôi Sao Đang Lên
Ngày 21 tháng 9 năm 1986, trong trận Fiorentina gặp Sampdoria ở Serie A, Roberto Baggio lần đầu tiên khoác áo đỏ tím và bước ra sân. Câu trả lời đến dần dần, từng trận một, từng bàn thắng một.
Bàn thắng đáng nhớ nhất trong giai đoạn đầu là bàn ghi vào lưới Napoli — đội bóng đang có Diego Maradona, đội đang vô địch Italia. Ghi bàn vào lưới của đội có Maradona, sau khi vừa trải qua năm rưỡi đau đớn phục hồi — đó là tín hiệu rõ ràng nhất cho thấy Roberto Baggio là câu chuyện về thiên tài hồi sinh.
Trong 5 mùa giải khoác áo Fiorentina (1985-1990), Baggio ghi được 55 bàn trong 136 lần ra sân. Florence — thành phố của Michelangelo và Dante — đã tìm được nghệ sĩ của riêng mình trên sân cỏ. Người Florence yêu Baggio với một tình yêu cuồng nhiệt, gần như thiêng liêng.
Họ hổng biết rằng tình yêu đó — đẹp đẽ và mãnh liệt như vậy — sắp phải trải qua cơn thử thách lớn nhất và đau đớn nhất của nó.
- Treccani — Enciclopedia dello Sport, mục “BAGGIO, Roberto”: treccani.it
- Storie di Calcio — “Roberto Baggio: Il Poeta Errante”: storiedicalcio.altervista.org
- Campioni Calcio — “Roberto Baggio, Biografia del Divin Codino”: campionicalcio.com
- Roberto Baggio, Una porta nel cielo: Un’autobiografia, Limina, 2001 (tái bản TEA, 2021): amazon.it
- Il Divin Codino (film, 2021), đạo diễn Letizia Lamartire, Netflix: it.wikipedia.org
PHẦN 2 - Đóa Hoa Florence Và Ngọn Lửa Turin — Chuyển Nhượng Gây Bão Và Đỉnh Cao Sự Nghiệp
Nguồn: Il Post · Il Fatto Quotidiano · Guerin Sportivo · Ultimo Uomo · Sky Sport Italia · Treccani
Florence Và Người Con Nuôi Của Thành Phố
Có những nơi mà một cầu thủ không chỉ là cầu thủ. Florence là một trong những nơi đó.
Thành phố nằm trên bờ sông Arno — nơi sinh ra của nền Phục Hưng châu Âu, nơi Dante viết Thần Khúc, nơi Botticelli vẽ Sự Ra Đời Của Thần Vệ Nữ — đã luôn có cái truyền thống tôn thờ cái đẹp theo một cách riêng biệt, gần như mang tính tín ngưỡng. Khi Roberto Baggio bắt đầu đá đẹp cho Fiorentina từ mùa 1987-88 trở đi, người Florence đã nhìn ổng không khác gì cách tổ tiên họ từng nhìn những bức tranh trên trần nhà thờ Sistina.
Lối đá của Baggio là thứ mà người Ý gọi là fantasia — không thể dịch ra một từ tiếng Việt nào cho thỏa đáng. Fantasia vừa là sự tưởng tượng, vừa là sự sáng tạo, vừa là cái khả năng làm điều mà người khác hổng nghĩ tới được. Ổng sút bóng bằng cả hai chân. Ổng nhìn thấy đường chuyền mà người khác chưa nhận ra. Và trên tất cả, ổng có cái đuôi ngựa (codino) đặc trưng — cái kiểu buộc tóc ra phía sau gọn gàng mà sau này sẽ trở thành biểu tượng nhận diện của ổng trên toàn thế giới.
World Cup 1990 — Màn Ra Mắt Chấn Động Cả Nước Ý
Mùa hè năm 1990, nước Ý đăng cai World Cup. Italia ’90 là một giải đấu đặc biệt về nhiều mặt: đội tuyển Azzurri mang trong mình áp lực khổng lồ của việc thi đấu trên sân nhà.
Ngày 19 tháng 6 năm 1990, trong trận Italia gặp Tiệp Khắc ở vòng bảng, Roberto Baggio vào sân thay người và ghi một bàn thắng mà người Ý sau này gọi là il gol più bello del torneo — bàn đẹp nhất giải đấu. Bắt bóng ở giữa sân, Baggio xử lý qua bốn cầu thủ đối phương bằng những đường bóng tinh tế, rồi đưa bóng vào lưới với sự bình tĩnh của người đã làm điều này cả ngàn lần. Sân Olimpico ở Rome nổ tung.
Sau bàn thắng đó, Baggio hổng còn là “cầu thủ trẻ tiềm năng của Fiorentina” nữa. Ổng là Roberto Baggio — người mà cả nước Ý cần phải biết tên.
Ngày 17-18 Tháng 5 Năm 1990 — Florence Bốc Lửa
Ngày 17 tháng 5 năm 1990. Tin tức lan ra như lửa gặp gió: Fiorentina đã bán Baggio cho Juventus với giá 25 tỷ lire — kỷ lục chuyển nhượng thế giới tại thời điểm đó. Gia đình Pontello, chủ sở hữu của Fiorentina đang trong giai đoạn khó khăn tài chính, đã bán người hùng của thành phố như bán một món hàng.
Il Post ghi lại: “Buổi tối ngày 17 tháng 5, cuộc bạo loạn bắt đầu tại Piazza Savonarola ngay trước trụ sở của Fiorentina. Đá và chai lọ ném vào tòa nhà. Ngày hôm sau, hơn một ngàn cổ động viên tụ tập và cố gắng phá vỡ hàng rào cảnh sát.”
Il Fatto Quotidiano đặt tiêu đề sự kiện này là “chiến tranh dân sự tại Florence” — guerra civile a Firenze. Khoảng 100 người bị tạm giữ, 26 người bị bắt. Florence đã bốc lửa — không phải theo nghĩa bóng mà theo nghĩa đen.
Ultimo Uomo nhận định: “Hổng bao giờ trong lịch sử bóng đá Ý có một vụ chuyển nhượng nào gây ra phản ứng xã hội dữ dội đến vậy. Đây hổng phải chỉ là chuyện bóng đá. Đây là chuyện của một thành phố cảm thấy mình bị phản bội.”
Baggio Từ Chối Chiếc Khăn Quàng
Trong buổi ra mắt chính thức với Juventus, ban lãnh đạo câu lạc bộ Turin muốn ổng quàng chiếc khăn đen trắng của Juventus lên người để chụp ảnh. Baggio từ chối.
Ổng từ chối vì không muốn xúc phạm thêm những người Florence đang đau đớn. Thay vào đó, ổng tuyên bố với báo chí:
“Tui sẽ bước vào World Cup với tư cách người của Florence, chứ hổng phải người của Juventus.”
Đó là câu nói mà nhiều tờ báo Ý còn nhớ tới tận bây giờ. Bởi vì nó thể hiện một điều rất quan trọng về Roberto Baggio: ổng không bao giờ quên ơn.
Năm Mùa Ở Turin — Vinh Quang Và Cô Đơn
Trong 5 năm khoác áo Juventus (1990-1995), Baggio ghi được 78 bàn trong 141 lần ra sân. Cùng với Juventus, ổng giành được: 1 chức vô địch Serie A, 1 Coppa Italia, và điểm sáng nhất — 1 Coppa UEFA (1992-93), với bàn thắng đôi ở lượt đi trận chung kết gặp Borussia Dortmund.
Nhưng trong suốt những năm ở Juventus, Baggio luôn mang trong mình cái cảm giác của người không hoàn toàn thuộc về nơi mình đang đứng. Ổng là người Florence bị bán đi. Ổng là nghệ sĩ trong hệ thống mà hiệu quả đôi khi được đặt cao hơn vẻ đẹp. Tự truyện Una porta nel cielo chứa đựng nhiều đoạn Baggio kể về những mâu thuẫn với các huấn luyện viên trong giai đoạn này — những con người coi trọng sự vâng lời hơn sự sáng tạo.
Phật Giáo — Cái Mỏ Neo Trong Tâm Hồn
Trong những năm dài đau đớn phục hồi chấn thương đầu gối sau năm 1985, Roberto Baggio bắt đầu tìm kiếm điều gì đó mà y học và bóng đá hổng thể cho ổng. Khoảng năm 1988, Baggio tiếp cận Phật giáo theo trường phái Nhật Bản của Nichiren (Nhật Liên). Người thầy tâm linh của ổng là Daisaku Ikeda — chủ tịch của tổ chức Soka Gakkai International.
Phật giáo đã cho ổng ba thứ mà ổng cần nhất: sự bình an trong đau đớn, khả năng chấp nhận thất bại mà không bị nó phá hủy, và cái nhìn xa hơn về ý nghĩa của mọi việc.
Cái đuôi ngựa nổi tiếng của Baggio đôi khi được hiểu sai là biểu tượng thời trang. Thật ra, trong văn hóa Phật giáo Nhật Bản, kiểu buộc tóc đó có ý nghĩa tâm linh — đó là cách ổng mang đức tin của mình theo vào sân, hiện diện mỗi khi ổng thi đấu.
Năm 1993 Kỳ Diệu — Và Chiếc Cúp Vàng Nhất Thế Giới
Ngày 28 tháng 12 năm 1993, tại lễ trao giải của tạp chí France Football ở Paris, Roberto Baggio nhận Quả Bóng Vàng — Pallone d’Oro — với 142 phiếu bầu. Người về nhì là Dennis Bergkamp với 83 phiếu. Người về ba là Eric Cantona với 34 phiếu. Khoảng cách gần gấp đôi — đó không phải là chiến thắng sít sao mà là sự thống trị.
Guerin Sportivo — tờ báo thể thao lâu đời nhất nước Ý — nhận xét: “Đó là một Pallone d’Oro strameritato — xứng đáng tuyệt đối, không thể tranh cãi. Trong suốt năm 1993, Baggio đã là cầu thủ xuất sắc nhất hành tinh. Hổng phải là ‘một trong những’ — mà là số một.”
Ổng cũng nhận FIFA World Player of the Year trong cùng năm đó — kép đôi danh hiệu cá nhân cao quý nhất thế giới bóng đá. Baggio là người Ý thứ ba trong lịch sử giành Quả Bóng Vàng, sau Gianni Rivera (1969) và Paolo Rossi (1982).
- Il Post — “Gli scontri a Firenze per la cessione di Roberto Baggio alla Juventus” (18/5/2020): ilpost.it
- Il Fatto Quotidiano — “18 maggio 1990, quando a Firenze scoppiò la guerra civile per Roberto Baggio”: ilfattoquotidiano.it
- Guerin Sportivo — “Il Pallone d’Oro strameritato di Roberto Baggio” (29/12/2023): guerinsportivo.it
- Sky Sport Italia — “Roberto Baggio, carriera, vittorie e record del Divin Codino”: sport.sky.it
- Treccani — Enciclopedia dello Sport: treccani.it
PHẦN 3 - Mùa Hè Pasadena — World Cup 1994 Và Cú Sút Đổi Đời
Nguồn: Il Post · Fanpage.it · Sky Sport Italia · Il Sole 24 Ore · Treccani · Una porta nel cielo
Mùa Hè Năm 1994 — Khi Cả Nước Ý Nhìn Về Một Người
Mùa hè năm 1994, World Cup được tổ chức lần đầu tiên tại Mỹ. Đội tuyển Italia bước vào giải đấu trong vai thiếu ưa thích, dưới bàn tay huấn luyện viên Arrigo Sacchi — người mà phim Il Divin Codino khắc họa khá chân thực. Sacchi tin vào hệ thống tập thể. Baggio tin vào sự sáng tạo cá nhân. Hai triết lý đó không phải lúc nào cũng nói chuyện được với nhau.
Chủ tịch Juventus Gianni Agnelli thậm chí đã nhận xét về Baggio trước World Cup: “Baggio trông như con thỏ ướt.” Theo Storie di Calcio, câu nhận xét này đã khiến Baggio tức giận sâu thẳm, và biến nỗi tức giận đó thành nhiên liệu.
Hành Trình Kỳ Diệu — Một Người Gánh Cả Đội
Vòng 16 đội — gặp Nigeria: Nigeria dẫn 1-0 đến tận phút 88. Rồi Baggio ghi bàn gỡ hòa phút 88. Hiệp phụ, ổng ghi thêm từ chấm phạt đền. Ý thắng 2-1. Không có Baggio, đội tuyển Ý đã về nước từ vòng đó.
Tứ kết — gặp Tây Ban Nha: Ý thắng 2-1, với bàn thắng quyết định của… Baggio.
Bán kết — gặp Bulgaria: Baggio ghi hai bàn. Ý thắng 2-1. Lần thứ ba liên tiếp, cú đấm quyết định đến từ cái đuôi ngựa.
Il Post dùng từ trascinatore để mô tả vai trò của ổng trong giải đấu đó — người kéo, người dẫn đường, người không chịu bỏ cuộc dù tình thế tuyệt vọng đến đâu. Baggio một mình ghi 5 trong số 6 bàn thắng của Ý ở vòng knock-out.
Pasadena — Ngày 17 Tháng 7 Năm 1994
Sân vận động Rose Bowl ở Pasadena, bang California. Trưa hè nóng như lửa đốt. Đây là trận chung kết World Cup 1994 — Ý gặp Brazil.
Brasil và Ý. Thế giới không cần lý do gì hơn để gọi đây là trận chung kết hoàn hảo nhất có thể. Romário và Bebeto của Brazil. Và Roberto Baggio của Ý. 81.000 khán giả trên sân, hàng trăm triệu người trước màn hình khắp thế giới.
Trận đấu diễn ra 90 phút… 0-0. Hiệp phụ 30 phút nữa… vẫn 0-0. Đây là trận chung kết World Cup duy nhất trong lịch sử không có bàn thắng sau 120 phút thi đấu. Hai đội phải dùng loạt sút luân lưu.
Loạt Penalty Định Mệnh
Diễn biến loạt luân lưu theo Il Post và Fanpage.it:
- Brazil: Marcio Santos — thủ môn Pagliuca cản phá
- Ý: Franco Baresi — đội trưởng huyền thoại — bóng bay vọt xà ngang
- Brazil: Romário ghi. 1-0
- Ý: Albertini ghi. 1-1
- Brazil: Branco ghi. 2-1
- Ý: Evani ghi. 2-2
- Brazil: Bebeto ghi. 3-2
- Ý: Daniele Massaro — Taffarel cản phá. Vẫn 3-2
- Brazil: Mauro Silva ghi. 4-2
- Ý: Roberto Baggio — người cuối cùng — phải ghi để Ý tiếp tục tồn tại.
Cú Sút Bay Lên Trời Pasadena
Roberto Baggio đặt bóng lên chấm phạt đền. Sân vận động Rose Bowl — 81.000 người — im lặng theo một cách kỳ lạ mà chỉ những khoảnh khắc thật sự quan trọng mới tạo ra được: cái im lặng của 81.000 người cùng nín thở.
Ổng lùi ra vài bước. Nhìn thủ môn Taffarel. Và chạy lên.
Bóng bay lên cao. Bay qua xà ngang. Bay ra ngoài sân. Bay lên trời Pasadena và không bao giờ trở lại.
Khoảnh khắc đó — cái hình ảnh Baggio cúi gầm đầu, đôi tay buông thõng, mái tóc đuôi ngựa rũ xuống trong chiều tàn Pasadena — đã trở thành một trong những hình ảnh biểu tượng nhất của thể thao thế kỷ 20. Brazil vô địch World Cup lần thứ tư. Roberto Baggio quỳ xuống sân cỏ Pasadena.
“Quel Rigore Me Lo Porterò Sempre Dentro”
Trong tự truyện Una porta nel cielo, Roberto Baggio viết về khoảnh khắc đó với sự thẳng thắn mà người ta hiếm khi thấy ở các cầu thủ chuyên nghiệp:
“Quel rigore me lo porterò sempre dentro.”
“Quả penalty đó, tui sẽ mang nó theo mình mãi mãi.”“Dopo quel rigore volevo sotterrarmi.”
“Sau quả penalty đó, tui muốn chui xuống đất mà ở.”
Điều quan trọng cần ghi nhận: ngay cả nếu Baggio ghi bàn quả penalty thứ năm, Ý vẫn có thể thua — Brazil vẫn còn một người chưa sút. Cái bi kịch của loạt penalty đó không hoàn toàn là lỗi của một mình Baggio: Franco Baresi và Daniele Massaro đều đã miss trước ổng. Nhưng lịch sử thường chọn hình ảnh cuối cùng để nhớ. Và hình ảnh cuối cùng là Baggio cúi đầu ở Pasadena.
AC Milan, Bologna — Và Màn Phục Sinh
Mùa hè 1995, Baggio rời Juventus và chọn AC Milan. Mùa giải 1995-96: AC Milan vô địch Serie A. Baggio đóng góp quan trọng và được chính các tifosi của Milan bầu chọn là cầu thủ xuất sắc nhất câu lạc bộ trong mùa đó.
Mùa hè 1997, Baggio rời Milan và ký hợp đồng với Bologna — một câu lạc bộ tầm trung. Và đó lại là quyết định hay nhất mà ổng có thể làm. Tại Bologna dưới bàn tay huấn luyện viên Renzo Ulivieri, Roberto Baggio có mùa giải ghi bàn nhiều nhất trong sự nghiệp: 22 bàn thắng ở Serie A trong mùa 1997-98. Kỷ lục cá nhân của ổng trong một mùa ở giải quốc gia, ở tuổi 30.
World Cup 1998 — Ba Kỳ World Cup Liên Tiếp
Pháp năm 1998. Baggio tham dự World Cup lần thứ ba — một thành tích mà hổng nhiều cầu thủ có được. Ổng ghi bàn vào lưới Chile và Áo. Trong trận tứ kết gặp Pháp, Ý lại thua trên chấm phạt đền. Lần này, Baggio hổng miss — ổng ghi bàn của mình. Nhưng những người khác đã miss.
Với World Cup 1998, Roberto Baggio trở thành người Ý duy nhất trong lịch sử ghi bàn ở ba kỳ World Cup liên tiếp. Tổng cộng 9 bàn thắng tại các kỳ World Cup — kỷ lục của Ý cùng với Paolo Rossi và Christian Vieri. Đó là di sản vĩnh cửu.
- Il Post — “Sono passati trent’anni da quel rigore di Roberto Baggio contro il Brasile”: ilpost.it
- Fanpage.it — “Roberto Baggio e la finale Italia-Brasile di USA ’94”: fanpage.it
- Il Sole 24 Ore — “Mondiali ’94: il dramma dei rigori nella finale Italia-Brasile”: ilsole24ore.com
- Storie di Calcio — “Roberto Baggio: Il Poeta Errante”: storiedicalcio.altervista.org
- Roberto Baggio, Una porta nel cielo, Limina, 2001: goodreads.com
PHẦN 4 - Về Với Brescia, Di Sản Bất Tử Và Người Đàn Ông Sau Màn Hình
Nguồn: Storie di Calcio · Campioni Calcio · Sky Sport Italia · Corriere dello Sport · it.wikipedia.org · Una porta nel cielo
Inter Milan — Hai Mùa Giải Trong Bóng Tối
Mùa hè 1998, Roberto Baggio ký hợp đồng với Inter Milan — câu lạc bộ mà cái tên Roberto của ổng có một phần gốc gác từ người hùng Roberto Boninsegna của họ. Nhưng những mùa giải tại Inter (1998-2000) không như ổng mong đợi. Trong hai mùa, Inter thay không dưới bốn huấn luyện viên, bao gồm cả Marcello Lippi — người mà Baggio đã từng có mâu thuẫn sâu sắc từ những ngày ở Juventus.
Tuy vậy, ngay cả trong giai đoạn khó khăn đó, theo Storie di Calcio, Baggio vẫn ghi được hai bàn thắng trong Champions League vào lưới Real Madrid — đội vô địch châu Âu năm đó. Tổng cộng, trong hai mùa ở Inter: 9 bàn trong 41 lần ra sân.
Brescia — Về Với Tình Yêu Thật Sự
Mùa hè năm 2000, Roberto Baggio — 33 tuổi — ký hợp đồng với Brescia Calcio. Không ai nghĩ đây là quyết định chiến lược đặc biệt khôn ngoan. Nhưng Brescia có một thứ mà Baggio đã tìm kiếm từ lâu: Carlo Mazzone.
Mazzone là một huấn luyện viên thuộc loại cũ: ổng quan tâm đến cầu thủ như người ta quan tâm đến con người. Ổng hiểu Baggio. Ổng tin Baggio. Và trong môi trường tin tưởng đó, Baggio đã có những năm tháng cuối sự nghiệp đẹp đến mức khó tin.
Mùa đầu tiên ở Brescia: 8 bàn trong 9 trận đầu tiên — tốc độ mà một tiền đạo 20 tuổi cũng phải mơ mới có. Cả Serie A ngỡ ngàng. Câu trả lời cho câu hỏi “sao mấy năm trước ổng hổng đá hay tới vậy?” rất đơn giản: Baggio luôn đá hay tới vậy. Chỉ là cần đúng người tin tưởng.
Chấn thương đầu gối lại ập đến. Lần này ổng phục hồi trong 76 ngày — nhanh hơn đáng kể so với dự kiến y học — và khi trở lại, ghi 3 bàn trong 3 trận cuối mùa để giúp Brescia trụ hạng. Đó không phải là huyền thoại. Đó là sự thật.
Guardiola Và Những Buổi Chiều Ở Brescia
Một trong những chi tiết đẹp nhất — và ít người biết tới nhất — trong những năm tháng cuối sự nghiệp của Baggio là người bạn đồng đội tại Brescia: Josep Guardiola.
Đúng vậy — Pep Guardiola, người mà sau này sẽ dẫn dắt Barcelona, Bayern Munich và Manchester City đến những đỉnh cao của bóng đá thế giới, đã từng khoác áo Brescia cùng Baggio trong giai đoạn 2001-2002. Hai người — Baggio 34 tuổi và Guardiola khi đó 30 tuổi — là những bộ óc bóng đá sâu sắc nhất tại Serie A lúc đó.
Trong phim Il Divin Codino, cảnh Baggio và Guardiola nói chuyện với nhau trên sân tập là một trong những cảnh đẹp nhất — hai người hiểu bóng đá theo những cách sâu sắc, và cả hai đều biết rằng thứ họ đang trải qua là thứ hiếm và đáng trân trọng.
World Cup 2002 — Cánh Cửa Đóng Lại
Năm 2002, Baggio, 35 tuổi, vẫn đang thi đấu và đang thi đấu hay. Ổng khao khát tham dự World Cup lần thứ tư — một kỳ tích chưa ai trong lịch sử bóng đá Ý làm được. Nhưng huấn luyện viên Giovanni Trapattoni đã hổng chọn ổng. Hàng triệu người ký đơn kiến nghị. Báo chí phản ứng dữ dội. Nhưng Trapattoni không thay đổi quyết định.
Điều mỉa mai của số phận: đội tuyển Ý tại World Cup 2002 bị loại ở vòng 16 đội theo một cách đầy tranh cãi — thua Hàn Quốc trong trận đấu có nhiều quyết định trọng tài gây phẫn nộ. Người ta không thể không tự hỏi: nếu Baggio có mặt trong đội đó, điều gì sẽ xảy ra?
Ngày 16 Tháng 5 Năm 2004 — Cánh Cổng Cuối Cùng
Ngày 16 tháng 5 năm 2004, Brescia đá trận cuối cùng của mùa giải tại sân San Siro. Đó cũng là trận đấu cuối cùng trong sự nghiệp chuyên nghiệp của Roberto Baggio.
Ổng ra sân. Ổng đá. Và khi tiếng còi mãn trận vang lên, ổng giải nghệ. Hổng có tiệc tùng lớn lao. Hổng có buổi lễ hoành tráng với ngàn người tham dự. Theo Storie di Calcio, Baggio giải nghệ theo cái cách ổng sống và tập luyện: trong sự khiêm tốn, trong sự riêng tư, với lòng biết ơn hơn là sự ồn ào.
- 205 bàn thắng trong Serie A — một trong những con số cao nhất lịch sử giải đấu
- 318 bàn thắng trong toàn bộ sự nghiệp ở 699 lần ra sân ở cấp độ câu lạc bộ
- 27 bàn thắng trong 56 lần ra sân cho đội tuyển quốc gia Ý
- 9 bàn thắng tại các kỳ World Cup — kỷ lục chia sẻ của Ý cùng Paolo Rossi và Christian Vieri
- Người Ý duy nhất ghi bàn tại ba kỳ World Cup liên tiếp (1990, 1994, 1998)
Cuộc Sống Sau Bóng Đá — Người Đàn Ông Trở Về Với Đất
Roberto Baggio sau khi giải nghệ đã làm điều mà rất nhiều người ngạc nhiên: ổng hổng bước vào nghề huấn luyện, hổng trở thành bình luận viên truyền hình, hổng xuất hiện trên các talkshow. Ổng trở về với đất. Baggio hiện sống ở một trang trại ở vùng nông thôn, tránh xa sự ồn ào. Ổng dành thời gian cho thiên nhiên — một trong những nguồn bình an lớn nhất trong cuộc sống của ổng theo tự truyện.
Ổng cũng vẫn tiếp tục thực hành Phật giáo — mỗi ngày, trong yên lặng, như ổng đã làm từ gần 40 năm trước. Vợ ổng là Andreina Fabbi — người bạn đời mà ổng quen từ năm 15 tuổi tại Caldogno. Họ có ba người con: Valentina, Mattia và Leonardo.
Roberto Baggio cũng phục vụ với tư cách Đại sứ thiện chí cho FAO — Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc. Đây là cái cách ổng dùng tên tuổi của mình để làm điều tốt, hổng phải để kiếm tiền.
Di Sản — “Il Divin Codino” Là Gì Trong Ký Ức Người Ý?
Trong văn hóa bóng đá Ý, Roberto Baggio chiếm một vị trí mà hổng nhiều cầu thủ có được: ổng là người mà tất cả mọi người đều yêu. Hổng phải chỉ người hâm mộ của Fiorentina hay Juventus hay Brescia. Mà là tất cả. Trong một môi trường bóng đá khắc nghiệt như của Ý — nơi lòng trung thành câu lạc bộ gần như là máu thịt — việc một cầu thủ đến từ bảy câu lạc bộ khác nhau mà vẫn được yêu ở khắp nơi là điều gần như không thể.
Guerin Sportivo từng viết: “Baggio là cầu thủ của tất cả mọi người và của không ai — theo nghĩa cao quý nhất. Tài năng của ổng vượt qua ranh giới câu lạc bộ.”
Nhà thơ và nhạc sĩ Lucio Dalla mô tả khoảnh khắc xem Baggio đá bóng: “Nhìn Baggio chơi bóng làm người ta cảm thấy như mình đang là đứa trẻ lần đầu nhìn thấy tuyết rơi… ổng là điều không thể trở thành điều có thể.”
Sky Sport Italia nhận định: “Baggio là cầu thủ cuối cùng của dòng chảy vĩ đại đó trong bóng đá Ý — dòng chảy của fantasia, của nghệ thuật cá nhân, của ý tưởng đặt cao hơn kết quả.”
“Il Divin Codino” Trên Netflix — Khi Bộ Phim Nói Thay Ngàn Lời
Ngày 26 tháng 5 năm 2021, Netflix phát hành bộ phim Il Divin Codino — Cái Đuôi Ngựa Thiêng Liêng. Đạo diễn Letizia Lamartire. Diễn viên: Andrea Arcangeli (Roberto Baggio), Valentina Bellè (Andreina Fabbi), Andrea Pennacchi (ông Florindo), Antonio Zavatteri (Arrigo Sacchi), Marc Clotet (Pep Guardiola), và Martufello (Carlo Mazzone).
Bộ phim chọn ba mốc thời gian chính: giai đoạn tại Fiorentina sau chấn thương đầu gối, World Cup 1994, và những năm cuối ở Brescia. Trang zerkalospettacolo.com nhận định: “Phim ưu tiên chiều kích cá nhân hơn chiều kích công cộng, muốn kể câu chuyện của con người đằng sau nhà vô địch.”
Một chi tiết ý nghĩa: trong cảnh cuối phim, Valentina Baggio — con gái thật của Roberto Baggio — xuất hiện với vai diễn nhỏ là một người phục vụ quán bar. Đó là hình ảnh đẹp nhất của cả bộ phim.
Lời Kết — Cánh Cổng Không Bao Giờ Đóng
Roberto Baggio sinh năm 1967 ở Caldogno, một thị trấn nhỏ mà hổng ai biết tên. Ổng học đá bóng từ sân đất nện với ông thầy làm bánh mì. Ổng trải qua chấn thương tưởng kết thúc sự nghiệp năm 18 tuổi. Ổng bị bán đi như hàng hóa và nhìn thành phố yêu thương mình bốc lửa vì giận dữ. Ổng giành Quả Bóng Vàng. Ổng đưa đội tuyển đến trận chung kết World Cup bằng một mình với năm bàn thắng. Ổng đứng trước 81.000 người và cả trăm triệu người xem trên màn hình, sút quả penalty vào khoảng không gian rộng lớn của bầu trời California — và bóng bay qua xà ngang.
Và ổng vẫn đứng dậy.
Đó là câu chuyện của Roberto Baggio. Không phải câu chuyện của người luôn chiến thắng. Mà là câu chuyện của người biết cách tiếp tục bước đi sau khi thất bại — không phải vì ổng hổng cảm thấy đau, mà chính xác là vì ổng cảm thấy đau thiệt sự và vẫn chọn tiếp tục.
“Guardare Baggio giocare faceva sentire bambini” — “Nhìn Baggio chơi bóng làm người ta cảm thấy như mình còn là đứa trẻ.”
— Lucio Dalla, nhạc sĩ Ý lừng danh
Ổng là Il Divin Codino — Cái Đuôi Ngựa Thiêng Liêng.
Và cái đuôi ngựa đó, một lần kéo ra khỏi hộp ký ức, sẽ mãi mãi không để ai dửng dưng.
- Wikipedia tiếng Ý — mục “Il Divin Codino” (phim 2021): it.wikipedia.org
- zerkalospettacolo.com — “Il Divin Codino, la recensione del film Netflix”: zerkalospettacolo.com
- Storie di Calcio — “Roberto Baggio: Il Poeta Errante”: storiedicalcio.altervista.org
- Campioni Calcio — “Roberto Baggio, Biografia del Divin Codino”: campionicalcio.com
- Sky Sport Italia — “Roberto Baggio, carriera, vittorie e record del Divin Codino”: sport.sky.it
- Treccani — Enciclopedia dello Sport, mục “BAGGIO, Roberto”: treccani.it
- Roberto Baggio, Una porta nel cielo: Un’autobiografia, Limina, 2001 (tái bản TEA, 2021): amazon.it
- Corriere dello Sport — “Una porta nel cielo - Roberto Baggio e la sua nuova autobiografia”: corrieredellosport.it