Trịnh Công Sơn — "Từ đôi": khảo sát từ láy / từ ghép song tiết trong lời ca

Ý tưởng: tiếp nối cách khảo sát đã làm cho Lê Uyên Phương

(`_LeUyenPhuong_TuGhep_Analysis.md`), bài này áp cùng phương pháp — đếm

cặp âm tiết liền kề (bigram) và đo độ "dính" bằng PMI (pointwise

mutual information) — cho toàn bộ lời ca Trịnh Công Sơn trong file

`TCS_Corpus.txt`. Mục tiêu vẫn là tìm ra những "từ đôi" thật sự — cặp hai

âm tiết chỉ có nghĩa (hoặc mang nghĩa cụ thể hơn hẳn) khi đứng chung, so

với những cặp chỉ tình cờ đứng cạnh nhau vì lý do ngữ pháp. Cách tính PMI

cụ thể, cùng toàn bộ quy trình dựng kho ngữ liệu và các lỗi dữ liệu phát

hiện được trong lúc làm, nằm ở file `TCS_TuGhep_Process.md` đi kèm — ở đây

chỉ trình bày kết quả dưới dạng bảng đếm, không dựng lại nguyên văn câu

hát nào ngoài các cụm 2 âm tiết cần thiết để lập bảng.

Khác biệt về quy mô so với bài Lê Uyên Phương: kho ngữ liệu Lê Uyên

Phương gồm 21 bài, ~3.950 âm tiết. Kho Trịnh Công Sơn ở đây gồm 240 bài

(toàn bộ `TCS_Corpus.txt`), ~38.700 âm tiết — lớn hơn khoảng 11 lần.

Vì vậy một số ngưỡng lọc (số lần xuất hiện tối thiểu, ngưỡng PMI tối

thiểu để đưa vào bảng chính) đã được nới hoặc siết lại cho phù hợp với

quy mô mới; lý do cụ thể nằm ở file Process. Việc rà lỗi dữ liệu — kể cả

một lỗi khiến một bài hát ("Bằng lòng") từng bị gộp nhầm vào lời bài

trước — cũng nằm ở file Process, mục 2.

0. Kho ngữ liệu

240 bài hát, toàn bộ `TCS_Corpus.txt` (không chọn lọc theo chủ đề hay

giai đoạn — khác với bài Lê Uyên Phương vốn giới hạn ở hai tập nhạc cụ

thể). Vì đây là một sự nghiệp sáng tác trải dài hơn 40 năm (bài sớm nhất

đề năm 1958, muộn nhất năm 2001) và nhiều chủ đề — tình ca, phản chiến

("da vàng"), quê hương/dân tộc, thiền ca — bảng dưới đây phản ánh **toàn

bộ phổ chủ đề** đó cộng lại, không riêng mảng tình ca như bài Lê Uyên

Phương. Điều này thể hiện rõ trong mục 6 (nhận xét): tỷ trọng từ Hán-Việt

cao hơn hẳn so với bài Lê Uyên Phương, phần lớn đến từ mảng ca khúc phản

chiến/quê hương (xiềng xích, tật nguyền, hoả châu, đại bác, ngục tù, đô

hộ, diệt vong, giặc tây/giặc tàu…) vốn không có trong kho ngữ liệu Lê

Uyên Phương.

1. Tổng quan

• Tổng số âm tiết lời ca đã trích: 38.709
• Tổng số cặp âm tiết liền kề (bigram) hình thành: 38.469
• Số cặp khác nhau: 20.200, trong đó 72,0% (14.547 cặp) chỉ xuất

hiện đúng 1 lần — tỷ lệ gần giống bài Lê Uyên Phương (khoảng 80%), cho

thấy Trịnh Công Sơn cũng không lặp lại cụm từ máy móc trên diện rộng,

dù kho ngữ liệu lớn hơn nhiều.

2. Các "từ đôi" nổi bật nhất theo PMI (349 cặp, PMI ≥ 9,0 và xuất hiện ≥2 lần)

Vì kho ngữ liệu lớn hơn bài Lê Uyên Phương khoảng 11 lần (5.653 cặp đạt

ngưỡng "xuất hiện ≥2 lần" — quá nhiều để rà tay từng cặp một như bài

trước), bảng này dùng thêm một ngưỡng lọc thứ hai: PMI ≥ 9,0. Ngưỡng

9,0 được chọn vì đó là mức "dính" mà ở kho Lê Uyên Phương từng tương ứng

với những từ ghép/láy chắc chắn nhất (bài đó xếp hạng toàn bộ 58 cặp mà

không cần ngưỡng PMI riêng vì kho nhỏ hơn nhiều). Áp ngưỡng này cho kho

Trịnh Công Sơn thu hẹp diện rà tay xuống còn 446 cặp thô — vẫn được đọc

và phân loại thủ công toàn bộ, không lấy mẫu. Sau khi loại các cụm

ngữ pháp thuần túy (như "tưởng rằng", "bây giờ", "gì nữa"), các cụm hô

ngữ/vocalise (như "Ơ bai i à a á" — tương đương "la la" ở bài Lê Uyên

Phương), tên riêng (Sài Gòn, Hà Nội, Huế, chiến khu Đ, cư xá Thanh Quan…),

và một loại lỗi ranh giới mới phát hiện ở kho này — **mảnh vỡ do một từ

ghép thật bị một từ liền kề "cắt ngang"** (ví dụ "hội ngộ tan": từ ghép

thật là "hội ngộ", chữ "tan" đứng sau chỉ tình cờ liền kề; hay "công viên

dời": từ ghép thật là "công viên", "dời" chỉ là động từ theo sau) — còn

lại 349 cặp được giữ trong bảng chính dưới đây. Chi tiết cách phân

loại 3 nhóm trên, và toàn bộ danh sách loại trừ, nằm ở file Process mục 4.

Trong lúc rà bảng, một vài cặp ban đầu bị bỏ sót vì nằm sát ngưỡng PMI

9,0 nhưng là từ điển thật hiển nhiên (ví dụ "mênh mông" — từ láy rất

phổ biến, PMI 10,02 nhưng đứng ở dòng thứ 283 trong danh sách thô nên dễ

lướt qua) đã được rà lại bằng một bước đối chiếu chéo giữa danh sách đã

chọn và danh sách thô đầy đủ (xem Process mục 4.3) trước khi chốt bảng.

Cột "Nghĩa" là định nghĩa từ điển thông thường, không trích từ bài hát

nào.

Từ đôi	Loại	Nghĩa (từ điển)	Số lần	PMI
lê thê	từ láy	kéo dài lê thê, dằng dặc	2	14.25
hoạn nạn	Hán-Việt	tai họa, khó khăn hoạn nạn	2	14.25
thí dụ	Hán-Việt	ví dụ, nêu ra để minh họa	2	14.25
thong dong	từ láy	thong thả, nhàn nhã	3	13.66
tả tơi	từ láy	rách nát, tơi tả	3	13.66
cong queo	từ láy	cong vẹo không thẳng	2	13.66
miệt mài	từ láy	chăm chỉ, chuyên cần không ngừng	4	13.25
hấp hối	Hán-Việt	hấp hối, sắp chết	3	13.25
lẻ loi	từ láy	cô đơn, một mình	3	13.25
tật nguyền	từ ghép Hán-Nôm	khuyết tật, thương tật	3	13.25
bồi hồi	từ láy	xao xuyến, bồn chồn	2	13.25
vừng trán	từ ghép thuần Việt	vầng trán (biến âm)	2	13.25
hẹp hòi	từ láy	nhỏ nhen, ích kỷ	2	13.25
vời vợi	từ láy	xa xăm, cao vợi	2	13.25
tung tăng	từ láy	nhảy nhót vui vẻ	2	13.25
quyến luyến	từ ghép Hán-Nôm	lưu luyến, vấn vương	2	13.25
heo may	từ ghép thuần Việt	gió heo may, gió mùa thu	2	13.08
phôi pha	từ láy	phai nhạt dần	2	13.08
luân phiên	Hán-Việt	thay phiên nhau theo thứ tự	2	13.08
vấn vương	từ láy	vướng bận tình cảm, khó dứt	2	13.08
biếng lười	từ ghép đồng nghĩa	lười biếng (đảo)	2	13.08
thảnh thơi	từ láy	nhàn nhã, thư thái	5	12.93
thống nhất	Hán-Việt	hợp nhất, đồng nhất	4	12.93
trói buộc	từ ghép đồng nghĩa	ràng buộc, giam hãm	4	12.93
loã lồ	từ láy	trần truồng, hở hang, phô bày lộ liễu	4	12.93
nhấp nhô	từ láy	cao thấp không đều	3	12.93
nhiệm mầu	từ ghép Hán-Nôm	huyền diệu, thiêng liêng	3	12.93
điệp khúc	Hán-Việt	đoạn nhạc lặp lại	3	12.93
bối rối	từ láy	lúng túng, không biết xử trí	3	12.93
bạo cường	Hán-Việt	hung bạo và cường quyền	2	12.93
lô nhô	từ láy	cao thấp lồi lõm	2	12.93
phú cường	Hán-Việt	giàu và mạnh	2	12.93
hàm oan	Hán-Việt	chịu oan ức, bị buộc oan	2	12.93
dịu dàng	từ láy	êm ái, nhẹ nhàng	6	12.66
hoả châu	Hán-Việt	đạn chiếu sáng ban đêm (từ chiến tranh)	4	12.66
xiềng xích	từ ghép đồng nghĩa	gông cùm, trói buộc	4	12.66
trị an	Hán-Việt	giữ gìn trật tự, an ninh	3	12.66
khát khao	từ láy	mong muốn mãnh liệt	2	12.66
trinh nguyên	Hán-Việt	còn nguyên vẹn, trong trắng	2	12.66
chập chùng	từ láy	trập trùng, nhấp nhô liên tiếp	3	12.51
hạnh phúc	Hán-Việt	niềm vui trọn vẹn trong đời sống	7	12.44
thiết tha	từ láy	tha thiết, nồng nhiệt	5	12.44
lấp lánh	từ láy	sáng lóe liên tục	4	12.44
êm đềm	từ láy	nhẹ nhàng, yên ả	3	12.44
nguôi ngoai	từ láy	dịu bớt, quên dần	2	12.44
kiến thiết	Hán-Việt	xây dựng	2	12.44
ý chí	Hán-Việt	quyết tâm, nghị lực	2	12.34
bó đuốc	từ ghép thuần Việt	bó lửa cầm tay soi đường	2	12.34
lận đận	từ láy	gian truân, trắc trở	8	12.25
co ro	từ láy	thu mình lại vì lạnh/sợ	5	12.25
vũ khí	Hán-Việt	khí giới để chiến đấu	4	12.25
cùm xiềng	từ ghép đồng nghĩa	gông cùm (đảo)	4	12.25
ăn năn	từ láy	hối hận	8	12.08
cách mạng	Hán-Việt	thay đổi lớn về chính trị-xã hội	6	12.08
miên man	từ láy	kéo dài không dứt	6	12.03
cô đơn	Hán-Việt	một mình, không ai bên cạnh	5	11.99
tiến thoái	Hán-Việt	tiến và lùi (thường đi với lưỡng nan)	6	11.93
mệt nhoài	từ láy	mệt lử, kiệt sức	4	11.93
não nề	từ láy	nặng nề, đau buồn	4	11.93
nòi giống	từ ghép đồng nghĩa	dòng dõi, chủng tộc	4	11.93
giặc tây	từ ghép Hán-Nôm	quân xâm lược phương Tây	4	11.93
cư xá	Hán-Việt	khu nhà ở tập thể	4	11.93
tắm gội	từ ghép đồng nghĩa	tắm rửa (đảo)	2	11.93
nôn nao	từ láy	xao xuyến, bồn chồn	2	11.93
thiêng liêng	từ láy	cao quý, đáng tôn kính	2	11.93
trầm ngâm	từ ghép Hán-Nôm	yên lặng suy nghĩ	2	11.93
thần thoại	Hán-Việt	chuyện huyền thoại	2	11.86
bâng khuâng	từ láy	xao xuyến mơ hồ, buồn nhẹ	11	11.79
hân hoan	Hán-Việt	vui mừng	9	11.79
gia tài	Hán-Việt	của cải để lại	8	11.79
long lanh	từ láy	sáng lấp lánh (thường tả nước mắt)	7	11.79
gập ghềnh	từ láy	gồ ghề, khó đi	6	11.79
nương náu	từ ghép đồng nghĩa	ẩn náu, nương tựa	2	11.79
cửu long	Hán-Việt	tên sông Cửu Long (được giữ vì mang nghĩa 'chín rồng')	2	11.79
nghẹn ngào	từ láy	xúc động đến mức khó nói	2	11.79
hoan hô	Hán-Việt	reo mừng, cổ vũ	2	11.79
chông gai	từ ghép thuần Việt	gian khổ, khó khăn	3	11.71
gông cùm	từ ghép đồng nghĩa	xiềng xích giam hãm	4	11.66
đô hộ	Hán-Việt	cai trị bởi ngoại bang	4	11.66
mộ bia	từ ghép thuần Việt	bia đá trên mộ	3	11.66
khai phá	Hán-Việt	mở mang, khám phá đất mới	2	11.66
buốt cóng	từ ghép đồng nghĩa	lạnh cóng, rét buốt	2	11.66
huy hoàng	Hán-Việt	rực rỡ, tráng lệ	2	11.66
lương tâm	Hán-Việt	ý thức đạo đức trong lòng	2	11.66
mật đắng	từ ghép thuần Việt	đắng như mật (thường: mật đắng của số phận)	2	11.66
ngược xuôi	từ ghép đồng nghĩa	hai chiều trái nhau, khắp nơi	2	11.66
mồ hôi	từ ghép thuần Việt	chất lỏng tiết ra khi lao động/nóng	2	11.66
gạch ngói	từ ghép thuần Việt	vật liệu xây nhà — hoán dụ cho nhà cửa/quê hương	2	11.66
chén rượu	từ ghép thuần Việt	ly rượu nhỏ	4	11.61
nằng nặng	từ láy	hơi nặng (láy giảm nhẹ của 'nặng')	2	11.55
khăn gói	từ ghép thuần Việt	đồ đạc gói trong khăn — hoán dụ việc lên đường	2	11.49
đại bác	Hán-Việt	súng lớn	11	11.42
ngập ngừng	từ láy	do dự, chưa quyết	5	11.40
nhọc nhằn	từ láy	vất vả, cực nhọc	7	11.36
lênh đênh	từ láy	trôi nổi không chốn nương thân	15	11.34
vinh quang	Hán-Việt	vẻ vang, được tôn vinh	15	11.34
rộn ràng	từ láy	náo nức, tưng bừng	11	11.34
hội ngộ	Hán-Việt	gặp lại nhau	8	11.34
diệt vong	Hán-Việt	bị tiêu diệt, mất hẳn	2	11.34
nhục nhằn	từ láy	tủi nhục và cực nhọc	6	11.33
phù du	Hán-Việt	ngắn ngủi, chóng tàn	5	11.29
ngẩn ngơ	từ láy	thẫn thờ	10	11.25
ngu ngơ	từ láy	ngơ ngác, khờ khạo	4	11.25
giặc tàu	từ ghép Hán-Nôm	quân xâm lược Trung Hoa	4	11.25
bàng hoàng	từ láy	sững sờ, choáng váng	3	11.25
lầm than	từ ghép Hán-Nôm	khổ cực, lầm lũi trong gian khó	3	11.25
chủ nhật	Hán-Việt	ngày cuối tuần	3	11.25
ngơ ngác	từ láy	hoang mang, không hiểu chuyện gì	2	11.25
kêu gào	từ ghép đồng nghĩa	kêu la lớn tiếng	2	11.25
lộng lẫy	từ láy	rực rỡ, đẹp nổi bật	2	11.20
trổ bông	từ ghép thuần Việt	ra hoa	2	11.20
giữ gìn	từ ghép đồng nghĩa	bảo vệ, gìn giữ	2	11.20
héo hon	từ láy	héo úa, tàn tạ	5	11.16
ngại ngùng	từ láy	e dè, ngần ngại	3	11.16
trang giấy	từ ghép thuần Việt	tờ giấy trong một cuốn sách	2	11.12
thoát thai	Hán-Việt	sinh ra từ, bắt nguồn từ	2	11.12
ướt mi	từ ghép thuần Việt	hàng mi ướt (nước mắt)	2	11.12
hình hài	từ ghép Hán-Nôm	hình dáng, thân thể	5	11.11
địa đàng	Hán-Việt	thiên đường nơi hạ giới (Địa Đàng — Eden)	5	11.11
mịt mùng	từ láy	mờ mịt, không rõ	9	11.08
chuyến đò	từ ghép thuần Việt	một lượt đò chở khách qua sông	5	11.08
cuồng điên	từ ghép đồng nghĩa	điên cuồng (đảo)	5	11.08
mộng mị	Hán-Việt	chiêm bao, mơ màng	4	11.08
tiêu điều	Hán-Việt	hoang vắng, tàn tạ	3	11.08
bốn bề	từ ghép thuần Việt	khắp bốn phía	3	11.08
hững hờ	từ láy	thờ ơ, lạnh nhạt	6	11.03
nấm mồ	từ ghép thuần Việt	ngôi mộ	3	11.03
bạn bè	từ ghép đồng nghĩa	bè bạn	17	11.00
lưỡng nan	Hán-Việt	khó xử cả hai đường	6	11.00
đam mê	Hán-Việt	say mê	5	11.00
giận hờn	từ ghép đồng nghĩa	giận dỗi	4	11.00
bất ngờ	Hán-Việt	không lường trước	3	11.00
gặp gỡ	từ láy/ghép	gặp nhau	2	11.00
rực rỡ	từ láy	sáng chói, đẹp nổi bật	4	10.96
ngất ngây	từ láy	say sưa, mê mẩn	2	10.96
bơ vơ	từ láy	lạc lõng, không nơi nương tựa	9	10.93
đìu hiu	từ láy	vắng vẻ, hiu quạnh	5	10.93
muộn màng	từ láy	chậm trễ	3	10.93
nhạt nhòa	từ ghép đồng nghĩa	phai mờ	2	10.93
chiếu chăn	từ ghép thuần Việt	chăn và chiếu (đời sống gia đình)	2	10.93
phu quét	Hán-Nôm ghép chỉ nghề	người quét đường	7	10.89
giang hồ	Hán-Việt	cuộc đời phiêu bạt	2	10.86
khôn nguôi	từ ghép thuần Việt	không thể nguôi ngoai	2	10.86
bạc mệnh	Hán-Việt	số phận không may	3	10.83
chúa nhật	Hán-Việt	ngày chủ nhật (cách gọi miền Nam)	5	10.82
tự do	Hán-Việt	không bị ràng buộc	14	10.79
gia đình	Hán-Việt	gia đình	2	10.79
lửa bếp	từ ghép thuần Việt	lửa trong bếp, hơi ấm gia đình	2	10.79
bềnh bồng	từ láy	trôi nổi nhẹ nhàng	2	10.76
bể dâu	Hán-Việt	biển hóa nương dâu — cuộc đời đổi thay (thành ngữ)	2	10.76
bồng bế	từ ghép đồng nghĩa	ẵm bồng	2	10.76
chua xót	từ ghép đồng nghĩa	đau đớn, cay đắng	2	10.76
xé nát	từ ghép đồng nghĩa	xé cho tan nát	3	10.75
nghi ngại	từ láy	e ngại, nghi ngờ	3	10.75
ngục tù	từ ghép đồng nghĩa	nhà tù	9	10.71
tiên rồng	Hán-Việt	tổ tiên huyền thoại (con Rồng cháu Tiên)	3	10.71
tạ ơn	Hán-Việt	cảm ơn	15	10.70
khăn tang	từ ghép thuần Việt	khăn để tang	3	10.66
vạn dặm	Hán-Việt	đường xa vạn dặm	3	10.66
hy sinh	Hán-Việt	chết vì nghĩa lớn	3	10.66
cùm xích	từ ghép đồng nghĩa	xiềng xích (đảo)	2	10.66
cùm gông	từ ghép đồng nghĩa	gông cùm (đảo)	2	10.66
vỉa hè	từ ghép thuần Việt	lề đường	2	10.66
than van	từ ghép đồng nghĩa	than thở, than vãn	2	10.66
ngậm ngùi	từ láy	buồn thương, nuối tiếc	19	10.65
ngọt ngào	từ láy	dịu dàng, êm ái	9	10.64
thần tiên	Hán-Việt	cõi siêu nhiên, tốt đẹp	4	10.63
báo tin	từ ghép thuần Việt	đưa tin	2	10.61
loan tin	Hán-Việt	truyền tin đi khắp nơi	2	10.61
bão tố	từ ghép đồng nghĩa	bão lớn	10	10.61
chiếc nạng	từ ghép thuần Việt	gậy chống cho người què	3	10.61
rượu cay	từ ghép thuần Việt	rượu mạnh, vị cay nồng	2	10.61
nặng nề	từ láy	trầm trọng, khó chịu	4	10.55
lưu vong	Hán-Việt	sống xa quê hương vì biến cố	3	10.55
ngây ngô	từ láy	khờ khạo, ngây thơ	2	10.55
líu lo	từ láy	tiếng chim hót ríu rít	2	10.55
lưu luyến	Hán-Việt	quyến luyến không nỡ rời	2	10.55
hố hầm	từ ghép đồng nghĩa	hố sâu (thường từ bom đạn)	3	10.51
ân cần	Hán-Việt	chăm sóc chu đáo	3	10.51
căn gác	từ ghép thuần Việt	phòng trên gác	3	10.51
tương lai	Hán-Việt	thời gian sắp tới	25	10.49
nồng nàn	từ láy	đậm đà, tha thiết	11	10.49
mặn nồng	từ ghép đồng nghĩa	đậm đà tình cảm	5	10.49
lung linh	từ láy	sáng mờ ảo, lay động	7	10.49
quạnh hiu	từ láy	vắng vẻ, cô quạnh	8	10.47
đốm lửa	từ ghép thuần Việt	ngọn lửa nhỏ	4	10.47
ở đậu	cụm động từ cố định	ở nhờ, ở tạm	5	10.46
thấp thoáng	từ láy	hiện ra mờ nhạt, không liên tục	3	10.44
thanh niên	Hán-Việt	người trẻ tuổi	2	10.44
rong rêu	từ ghép thuần Việt	rêu mọc	2	10.44
phút giây	từ ghép đồng nghĩa	khoảnh khắc ngắn ngủi	6	10.42
hóa kiếp	Hán-Việt	chuyển sang kiếp khác — uyển ngữ chỉ cái chết	2	10.42
ơ hờ	từ láy	thờ ơ, dửng dưng (biến âm cổ)	7	10.36
ưu phiền	Hán-Việt	lo âu, phiền muộn	11	10.34
ưu tư	Hán-Việt	suy nghĩ lo âu	2	10.34
dành lấy	từ ghép đồng nghĩa	giành lấy, giữ lại cho mình	2	10.34
vơi cạn	từ ghép đồng nghĩa	giảm bớt dần đến hết	2	10.34
thênh thang	từ láy	rộng rãi, thoáng đãng	19	10.32
công viên	Hán-Việt	nơi công cộng có cây xanh để dạo chơi	12	10.29
rêu phong	Hán-Nôm ghép	phủ rêu do lâu năm — cổ kính	2	10.27
nấm mộ	từ ghép thuần Việt	mộ đất (đồng nghĩa với nấm mồ)	2	10.27
hành trang	Hán-Việt	đồ mang theo khi lên đường	2	10.27
nhịp điệu	Hán-Việt	tiết tấu	6	10.26
nguy nan	Hán-Việt	nguy hiểm	3	10.26
xôn xao	từ láy	náo động, xao xuyến	17	10.25
xao xuyến	từ láy	rung động trong lòng	4	10.25
rã rời	từ láy	mệt mỏi rã rượi	3	10.25
lưu đày	Hán-Việt	bị đày đi xa	4	10.23
phiêu du	Hán-Việt	đi chơi khắp nơi tự do	2	10.23
dã tràng	từ ghép thuần Việt	con dã tràng — biểu tượng công sức vô ích (thành ngữ)	29	10.20
nương dâu	từ ghép thuần Việt	ruộng trồng dâu	3	10.20
bãi dâu	từ ghép thuần Việt	bãi đất trồng dâu	3	10.20
làng mạc	từ ghép đồng nghĩa	làng xóm	2	10.20
rạng rỡ	từ láy	tươi sáng, vui vẻ lộ rõ	2	10.20
hiu hắt	từ láy	buồn tẻ, thưa thớt	3	10.19
vòng nôi	từ ghép thuần Việt	cái nôi cho trẻ nhỏ	4	10.17
nhè nhẹ	từ láy	nhẹ nhàng	7	10.16
thác đổ	từ ghép thuần Việt	nước đổ từ trên cao (thác nước)	2	10.16
thơ ấu	Hán-Việt	tuổi nhỏ	2	10.16
lạ kỳ	từ ghép đồng nghĩa	kỳ lạ (đảo)	2	10.16
nô lệ	Hán-Việt	người bị áp bức, mất tự do	11	10.15
biên giới	Hán-Việt	ranh giới giữa hai nước	6	10.14
nông trường	Hán-Việt	khu đất nông nghiệp quy mô lớn	2	10.14
lang thang	từ láy	đi vơ vẩn không định hướng	10	10.13
ca dao	Hán-Việt	thơ ca dân gian truyền miệng	6	10.08
đưa võng	từ ghép thuần Việt	đưa (đẩy) chiếc võng	4	10.08
lạnh lẽo	từ láy	lạnh và vắng vẻ	2	10.08
đô thị	Hán-Việt	thành phố	2	10.08
lớp học	từ ghép thuần Việt	phòng dạy học	2	10.08
bùi ngùi	từ láy	buồn nhẹ, cảm động	3	10.05
nhân loại	Hán-Việt	loài người	11	10.04
mênh mông	từ láy	rộng lớn không bờ bến	30	10.02
nhân danh	Hán-Việt	lấy danh nghĩa của	9	10.01
vẫy chào	từ ghép thuần Việt	vẫy tay chào	3	10.00
gõ nhịp	từ ghép thuần Việt	gõ theo nhịp điệu	2	10.00
tiền kiếp	Hán-Việt	kiếp sống trước	2	10.00
ở trọ	cụm động từ cố định	ở thuê, ở tạm nơi khác	6	9.99
chong đèn	từ ghép thuần Việt	thắp đèn để đó	3	9.98
lo sợ	từ ghép đồng nghĩa	lo lắng và sợ hãi	2	9.96
ngần ngại	từ láy	do dự, e dè	3	9.94
thức dậy	từ ghép thuần Việt	tỉnh giấc	12	9.93
đổi thay	từ ghép đồng nghĩa	thay đổi (đảo)	2	9.93
mật ngọt	từ ghép thuần Việt	chất ngọt của mật ong	2	9.93
hầm hố	từ ghép thuần Việt	hầm và hố (do bom đạn) — nơi trú ẩn/đổ nát	2	9.93
rạng ngời	từ láy	sáng tươi, rực rỡ	3	9.92
lớp lớp	điệp từ	từng lớp nối tiếp nhau	2	9.91
tường trắng	từ ghép thuần Việt	bức tường màu trắng	2	9.91
cò trắng	từ ghép thuần Việt	con cò lông trắng	2	9.91
gầm cầu	từ ghép thuần Việt	khoảng trống dưới gầm cây cầu	2	9.91
thằng bé	từ ghép thuần Việt	đứa trẻ trai nhỏ	10	9.89
thơm tho	từ láy	có mùi thơm dễ chịu	5	9.89
thật thà	từ láy	chân thật, không dối trá	5	9.89
lạnh lùng	từ láy	thờ ơ, lạnh nhạt	13	9.87
tuyệt vọng	Hán-Việt	mất hết hy vọng	25	9.87
im lìm	từ láy	im lặng tuyệt đối	7	9.86
chia ly	Hán-Việt	xa cách nhau	2	9.86
cành tre	từ ghép thuần Việt	nhánh cây tre	2	9.86
quay tròn	từ ghép thuần Việt	xoay vòng	4	9.84
vó ngựa	từ ghép thuần Việt	chân ngựa (thường chỉ tiếng vó ngựa)	2	9.84
điêu tàn	Hán-Việt	đổ nát, tan hoang	3	9.83
đá cuội	từ ghép thuần Việt	đá nhỏ tròn nhẵn	3	9.82
gỗ đá	từ ghép đồng nghĩa	vô tri vô giác (nghĩa bóng: chai lì cảm xúc)	3	9.82
chìm đắm	từ ghép đồng nghĩa	chìm sâu vào	2	9.82
vách đá	từ ghép thuần Việt	tường đá dựng đứng	2	9.82
tự hào	Hán-Việt	hãnh diện	2	9.79
cuồng phong	Hán-Việt	gió lớn dữ dội	2	9.76
đoàn quân	từ ghép Hán-Nôm	một toán quân đội	2	9.76
xóm thôn	từ ghép đồng nghĩa	thôn xóm (đảo)	2	9.76
thôn xóm	từ ghép đồng nghĩa	xóm làng	2	9.76
âu lo	từ ghép đồng nghĩa	lo lắng, bất an	8	9.74
nhịp nhàng	từ láy	đều đặn theo tiết tấu	5	9.74
hoàng hôn	Hán-Việt	lúc mặt trời lặn	6	9.73
khí giới	Hán-Việt	vũ khí	4	9.73
trường học	Hán-Nôm ghép	nơi dạy học	4	9.73
đong đưa	từ láy	đưa qua đưa lại nhẹ nhàng	7	9.72
trả nợ	từ ghép động từ	hoàn trả món nợ	9	9.71
muộn phiền	từ ghép đồng nghĩa	buồn phiền	7	9.69
lặng lẽ	từ láy	âm thầm, không ồn ào	9	9.66
tịch lặng	Hán-Nôm ghép	yên tĩnh tuyệt đối	4	9.66
xua tan	từ ghép động từ	làm cho tan biến	2	9.66
buốt giá	từ ghép đồng nghĩa	lạnh buốt	2	9.66
hiên ngang	từ láy/ghép	đứng thẳng, không khuất phục	4	9.64
tiếp nối	từ ghép đồng nghĩa	nối tiếp	3	9.62
căm hờn	từ ghép đồng nghĩa	căm giận, oán hờn	5	9.62
long đong	từ láy	lận đận, vất vả	2	9.62
hẹn hò	từ ghép thuần Việt	ước hẹn gặp nhau	11	9.61
ngọt bùi	từ ghép đồng nghĩa	ngọt ngào và bùi — chia sẻ vui buồn	2	9.61
xe tang	từ ghép thuần Việt	xe chở quan tài	4	9.55
lãng du	Hán-Việt	đi chơi lang thang tự do	2	9.55
cội nguồn	từ ghép đồng nghĩa	gốc gác, nguồn gốc	5	9.54
hỏi thăm	từ ghép động từ	hỏi han sức khỏe/tình hình	11	9.54
ấm êm	từ ghép đồng nghĩa	ấm áp và êm đềm	2	9.54
lao xao	từ láy	rì rào, xào xạc	6	9.51
hoang phế	Hán-Việt	bỏ hoang, đổ nát	2	9.49
hiền lành	từ ghép đồng nghĩa	hiền hậu, tốt bụng	2	9.49
chuyến xe	từ ghép thuần Việt	một lượt xe chở khách	7	9.45
chinh chiến	từ ghép đồng nghĩa	chiến tranh	6	9.44
trùng dương	Hán-Việt	biển cả mênh mông	19	9.42
tủi hờn	từ ghép đồng nghĩa	tủi thân và hờn dỗi	2	9.42
chết trận	từ ghép thuần Việt	tử trận	5	9.40
đổ nát	từ ghép đồng nghĩa	sụp đổ, hư hại	5	9.40
nhẹ nhàng	từ láy	êm ái, không nặng nề	7	9.38
chiến tranh	Hán-Việt	xung đột vũ trang	23	9.38
xác xơ	từ láy	tiều tụy, khô héo	2	9.37
dân tộc	Hán-Việt	cộng đồng người cùng nguồn gốc	2	9.37
ngại ngần	từ láy	do dự	2	9.35
ướt mềm	từ ghép thuần Việt	ướt và mềm (poetic)	2	9.35
vu vơ	từ láy	mơ hồ, không rõ mục đích	9	9.34
vực sâu	từ ghép thuần Việt	hố sâu thăm thẳm	7	9.34
bầy thú	từ ghép thuần Việt	đàn thú vật	3	9.34
ngọt đắng	từ ghép đồng nghĩa	vừa ngọt vừa đắng — hạnh phúc lẫn khổ đau	2	9.34
hao gầy	từ ghép đồng nghĩa	gầy yếu đi	2	9.34
cánh nhạn	từ ghép thuần Việt	cánh chim nhạn	2	9.34
tà dương	Hán-Việt	ánh nắng chiều tà	2	9.34
mong manh	từ láy	yếu ớt, dễ vỡ	15	9.32
rong chơi	từ ghép động từ	đi chơi thong thả	3	9.31
thơm ngát	từ ghép đồng nghĩa	thơm nồng	2	9.31
sóng triều	từ ghép thuần Việt	sóng theo con nước triều	6	9.30
nhỏ nhoi	từ láy	bé nhỏ, không đáng kể	3	9.30
ao tù	từ ghép thuần Việt	ao nước đọng, tù túng	2	9.27
hy vọng	Hán-Việt	mong chờ điều tốt	5	9.25
sỏi đá	từ ghép thuần Việt	đá nhỏ và đá lớn — đất đai cằn cỗi	2	9.24
nối liền	từ ghép đồng nghĩa	kết nối liên tục	4	9.23
đám đông	từ ghép thuần Việt	nhiều người tụ tập	6	9.22
oán thù	từ ghép đồng nghĩa	hờn oán và thù hận	3	9.19
mịt mù	từ láy	mờ mịt không thấy rõ	7	9.19
ngọn đuốc	từ ghép thuần Việt	cây đuốc	2	9.17
mơ ước	từ ghép đồng nghĩa	ước mơ (đảo)	7	9.17
thế giới	Hán-Việt	toàn bộ trái đất và loài người	12	9.14
nói năng	từ ghép đồng nghĩa	cách nói chuyện	2	9.14
chơi vơi	từ láy	lơ lửng, hụt hẫng cảm xúc	2	9.14
hư hao	từ ghép đồng nghĩa	hao mòn, hư hỏng	4	9.12
đấu tranh	Hán-Việt	chiến đấu vì mục tiêu	4	9.12
âm u	Hán-Nôm ghép	tối tăm, u ám	14	9.09
chìm khuất	từ ghép đồng nghĩa	mất hút, khuất dạng	3	9.09
tà áo	từ ghép thuần Việt	vạt áo dài	3	9.09
đập tan	từ ghép động từ	phá vỡ hoàn toàn	4	9.08
câu thề	từ ghép thuần Việt	lời thề nguyện	3	9.08
hơi thở	từ ghép thuần Việt	luồng khí thở ra vào	2	9.08
lệ nhòa	từ ghép thuần Việt	nước mắt làm nhòe đi	2	9.07
thiên nhiên	Hán-Việt	tự nhiên, tạo hóa	5	9.07
đỉnh cao	từ ghép thuần Việt	điểm cao nhất	2	9.05
đàn bướm	từ ghép thuần Việt	nhiều con bướm	2	9.04
hạt bụi	từ ghép thuần Việt	hạt cát bụi nhỏ (ẩn dụ kiếp người)	5	9.02
ghế đá	từ ghép thuần Việt	ghế làm bằng đá (ghế công viên)	4	9.02
nhạt phai	từ ghép đồng nghĩa	phai nhạt dần	4	9.00
khôn lớn	từ ghép đồng nghĩa	trưởng thành, lớn lên khôn ngoan	3	9.00
măng non	từ ghép thuần Việt	mầm tre non — biểu tượng tuổi trẻ	2	8.99
búp non	từ ghép thuần Việt	chồi non mới nhú	2	8.99

3. Những "từ đôi" lặp lại nhiều nhất bất kể PMI (tần suất thô, ≥18 lần)

Khác với mục 2 (đo độ "dính" thống kê), mục này chỉ đơn thuần xếp theo

số lần xuất hiện tuyệt đối, không quan tâm PMI — nhiều từ ở đây rất

phổ biến trong tiếng Việt nói chung (nên PMI của chúng không cao, vì cả

hai vế đều là từ tần suất cao) nhưng lại là từ vựng ruột mà Trịnh

Công Sơn dùng đi dùng lại xuyên suốt sự nghiệp. Ngưỡng ≥18 lần được chọn

theo kinh nghiệm (không phải suy ra tỷ lệ thuần túy từ ngưỡng ≥5 của bài

Lê Uyên Phương, vì kho 240 bài trải rộng nhiều chủ đề hơn hẳn 21 bài cùng

2 tập nhạc — quy mô tỷ lệ thuần túy sẽ cho ngưỡng quá cao, loại mất nhiều

từ đáng chú ý) để giữ lại một danh sách có kích thước và độ thú vị tương

đương bài trước. Danh sách thô đầy đủ (mọi cặp ≥17 lần, kể cả cụm ngữ

pháp) nằm ở file Process mục 5; ở đây chỉ giữ những cặp là từ ghép/từ láy

thật.

"Quê hương" đứng đầu bảng với 125 lần — không có gì bất ngờ đây là

cặp từ được dùng nhiều nhất trong toàn bộ kho ngữ liệu, đúng với hình

ảnh Trịnh Công Sơn như một nhạc sĩ ám ảnh với chủ đề quê hương/dân tộc

xuyên suốt sự nghiệp, không riêng gì mảng ca khúc phản chiến.

Từ đôi	Loại	Nghĩa (từ điển)	Số lần
quê hương	Hán-Nôm ghép	nơi mình sinh ra và lớn lên	125
bàn tay	từ ghép thuần Việt	bàn tay con người	49
mặt trời	từ ghép thuần Việt	mặt trời	48
mùa xuân	từ ghép thuần Việt	mùa xuân	47
trái tim	từ ghép thuần Việt	quả tim, biểu tượng tình cảm	45
cuộc đời	Hán-Nôm ghép	đời sống, kiếp người	39
ngày mai	từ ghép thuần Việt	ngày sắp tới, tương lai gần	38
ngàn năm	từ ghép thuần Việt	số năm rất lớn — ý nói vĩnh cửu	37
nụ cười	từ ghép thuần Việt	hình ảnh miệng cười	36
tình yêu	Hán-Nôm ghép	tình cảm yêu đương	36
con đường	từ ghép thuần Việt	đường đi	36
hòa bình	Hán-Việt	không có chiến tranh	35
nước mắt	từ ghép thuần Việt	chất lỏng chảy ra khi khóc	32
thành phố	Hán-Việt	đô thị	31
bàn chân	từ ghép thuần Việt	bàn chân	31
mênh mông	từ láy	rộng lớn không bờ bến	30
cơn mưa	từ ghép thuần Việt	một trận mưa	30
dòng sông	từ ghép thuần Việt	con sông	28
trăm năm	từ ghép thuần Việt	trăm năm — ý nói trọn một đời người	28
mùa thu	từ ghép thuần Việt	mùa thu	28
bước chân	từ ghép thuần Việt	bước đi	28
bao la	từ láy	rộng lớn mênh mông	28
đường phố	từ ghép đồng nghĩa	phố xá	28
con người	từ ghép thuần Việt	con người	26
ru con	từ ghép thuần Việt	hát ru đứa trẻ	26
cuộc tình	Hán-Nôm ghép	mối tình	27
tương lai	Hán-Việt	thời gian sắp tới	25
tuyệt vọng	Hán-Việt	mất hết hy vọng	25
đất nước	từ ghép đồng nghĩa	quốc gia, tổ quốc	25
tiếng cười	từ ghép thuần Việt	âm thanh của tiếng cười	24
da vàng	từ ghép thuần Việt	màu da — TCS dùng chỉ người Việt (Ca Khúc Da Vàng)	24
chiến tranh	Hán-Việt	xung đột vũ trang	23
đời sống	Hán-Nôm ghép	cuộc sống	22
âm thầm	Hán-Nôm ghép	lặng lẽ, không phô bày	21
mùa đông	từ ghép thuần Việt	mùa đông	21
hoang vu	Hán-Nôm ghép	vắng vẻ, hoang vắng	20
tiếng nói	từ ghép thuần Việt	lời nói, giọng nói	20
cơn đau	từ ghép thuần Việt	một cơn đau	20
yêu thương	từ ghép đồng nghĩa	yêu mến và thương xót	20
ngậm ngùi	từ láy	buồn thương, nuối tiếc	19
trùng dương	Hán-Việt	biển cả mênh mông	19
thênh thang	từ láy	rộng rãi, thoáng đãng	19
thanh bình	Hán-Việt	yên ổn, không loạn lạc	19
chờ đợi	từ ghép đồng nghĩa	mong chờ	18
lắng nghe	từ ghép thuần Việt	nghe chăm chú	18
vết thương	từ ghép thuần Việt	dấu tích của thương tích	18
người tình	Hán-Nôm ghép	người yêu	18
yêu dấu	từ ghép đồng nghĩa	yêu quý, trân trọng	18
im lặng	Hán-Nôm ghép	yên lặng, không nói	18

4. "Từ đôi" đặc trưng riêng theo từng bài (240 bài)

Cũng dùng công thức tỷ trọng-so-với-nền (log-ratio) như bài Lê Uyên

Phương mục 4: mỗi bài, những cặp âm tiết nào có tỷ trọng trong bài đó cao

vượt hẳn mức nền toàn kho (chỉ xét cặp xuất hiện ≥2 lần trong chính bài

đó), lấy tối đa 3 cặp điểm cao nhất mỗi bài.

Khác biệt về độ tin cậy so với mục 2: vì đọc tay 240 dòng × nhiều ứng

viên mỗi dòng là không khả thi ở quy mô này, bảng dưới đây được lọc bằng

một bộ lọc từ ngữ pháp tự động (loại các cặp có một vế là đại từ,

liên từ, giới từ, trợ từ thường gặp — "và, là, có, của, đã, sẽ, này,

những, một, cho, với, trong, tôi, ta, em, anh…") thay vì được một người

đọc và phân loại từng dòng như mục 2. Vì vậy bảng này **kém chính xác

hơn** mục 2 một cách có chủ ý — vẫn còn lẫn một số mảnh vỡ ranh giới câu

(ví dụ "ngoài cánh" cạnh "cánh cửa" ở bài đầu tiên) và cụm không phải từ

ghép thật. Đây là đánh đổi được ghi nhận rõ ở Process mục 6, không phải

sơ suất — bảng này giữ vai trò minh họa/khảo sát, không phải bằng

chứng khẳng định như mục 2. 24/240 bài không có cặp nào lặp lại ≥2 lần

trong nội bộ bài đó (thường là bài ngắn hoặc lời biến hoá liên tục, không

lặp cụm) — các bài này để trống trong cột thứ hai.

Đúng như nhận xét đã có ở bài Lê Uyên Phương, phần lớn "từ đôi đặc trưng

riêng bài" ở đây không phải từ ghép có sẵn trong từ điển mà là

cụm-khóa/điệp ngữ do chính bài đó tạo ra — ví dụ "hãy ngồi/ngồi

xuống" ở Lê Uyên Phương có đối ứng rõ ở đây là "dừng chổi" (Người phu

quét đường), "quét cả" (một bài về gió bốn mùa), hay điệp danh xưng

"quê hương" ở nhiều bài quê hương/dân tộc.

Bài hát	Cặp âm tiết đặc trưng (số lần)
Ai ngoài cánh cửa	ngoài cánh (3), cánh cửa (3)
Bay đi thầm lặng	(không có cặp lặp lại trong bài)
Biết đâu nguồn cội	qua chuyến (5), chuyến đò (5), chơi giữa (2)
Biển nghìn thu ở lại	biển đánh (2), đánh bờ (2), bờ xôn (2)
Biển nhớ	biển nhớ (3), sang ngày (2), phố mắt (2)
Biển sáng	yêu biển (2), biển khơi (2)
Buồn từng phút giây	ngày sống (4), ngày chết (3)
Bài ca dành cho những xác người	đây xác (2), mai đây (2), ngày mai (3)
Bên đời hiu quạnh	lòng thật (2), thật bình (2)
Bằng lòng	bằng lòng (8)
Bến sông	(không có cặp lặp lại trong bài)
Bốn mùa thay lá	bốn mùa (3)
Bống bồng ơi	vội bống (6), vội nắng (2), vàng nắng (2)
Bống không là bống	tìm tình (6), bống bống (2), hay tìm (2)
Ca dao mẹ	con đong (3), ngồi ru (8), đưa võng (4)
Chiếc lá thu phai	(không có cặp lặp lại trong bài)
Chiều một mình qua phố	phố âm (5), thầm nhớ (5), nhớ tên (6)
Chiều trên quê hương tôi	quê hương (7)
Cho một người nằm xuống	(không có cặp lặp lại trong bài)
Cho quê hương mỉm cười	tay chúng (2), đấm tan (2), lòng tin (2)
Cho đời chút ơn	thiên đường (2), tìm thấy (2)
Chuyện đoá quỳnh hương	tấm lòng (2)
Chìm dưới cơn mưa	hạt cát (3), nằm chìm (4), khuya trời (2)
Chính chúng ta phải nói	chính chúng (6), phải nói (4), nói hoà (4)
Chưa mòn giấc mơ	dấu yêu (5), bước bước (10), bước hoài (5)
Chưa mất niềm tin	dù hôm (6), nội dù (3), gòn nhưng (3)
Chỉ có ta trong một đời	đời vẽ (6), vẽ thêm (2)
Chờ nhìn quê hương sáng chói	chờ tiếng (2), tin mừng (2), ngồi chờ (3)
Con mắt còn lại	mắt khóc (3), con khóc (3)
Con đường mùa xuân	nhiêu con (2)
Cuối cùng cho một tình yêu	mưa giông (2), giông tới (2)
Cánh chim cô đơn	(không có cặp lặp lại trong bài)
Cánh đồng hoà bình	đồng hoà (2), ngày việt (2), cánh đồng (2)
Cát bụi	ôi cát (3), cát bụi (4), hóa kiếp (2)
Còn ai với ai	cơn gió (2)
Còn có bao ngày	dù nhớ (2), nhớ thương (3)
Còn mãi tìm nhau	(không có cặp lặp lại trong bài)
Còn thấy mặt người	trời mặt (4)
Còn tuổi nào cho em	xin tuổi (2)
Có duyên không nợ	duyên nợ (2)
Có một dòng sông đã qua đời	mười năm (4), dòng sông (2), bàn chân (2)
Có một ngày như thế	bạc đầu (3)
Có nghe đời nghiêng	thềm đá (2), tạ ơn (2)
Có những con đường	phố buồn (3), dài đường (2), hồng đường (2)
Cúi xuống thật gần	nước sông (2), bóng mát (2)
Cũng sẽ chìm trôi	nhật nguyệt (2)
Cỏ xót xa đưa	(không có cặp lặp lại trong bài)
Diễm xưa	vẫn hay (3), mưa vẫn (4), đời biển (2)
Du mục	thấy buồn (4), buồn bỗng (2), đàn bò (5)
Dân ta vẫn sống	nhìn trái (2), nhiêu năm (3)
Dã tràng ca	sóng triều (6), cát biển (3), biển đông (3)
Dấu chân địa đàng	loài sâu (3), nửa đêm (3), tiếng ca (2)
Dựng lại người dựng lại nhà	nhà mới (2), nung lòng (2), dựng nhà (3)
Em còn nhớ hay em đã quên	nhớ sài (3), nhớ hay (8), quên nhớ (4)
Em hãy ngủ đi	(không có cặp lặp lại trong bài)
Em là hoa hồng nhỏ	(không có cặp lặp lại trong bài)
Em đi bỏ lại con đường	bỏ mặc (18)
Em đi trong chiều	qua cầu (6)
Em đã cho tôi bầu trời	ngày từ (2), từ chiều (2), từ đây (3)
Em đến cùng mùa xuân	cùng mùa (4), tay cuộc (2), xuân ồ (2)
Em đến từ nghìn xưa	vẫn nhìn (4), đông xa (4), giữa đám (4)
Em ở nông trường em ra biên giới	nông trường (2), biên giới (2)
Gia tài của mẹ	gia tài (8), năm nô (4), lệ giặc (4)
Giọt lệ thiên thu	lanh giọt (2), xanh bạc (2), nói đôi (3)
Góp lá mùa xuân	quét lá (3), đường quét (3), hoa tím (2)
Gần như niềm tuyệt vọng	niềm tuyệt (4)
Gọi tên bốn mùa	đêm mưa (3), trẻ thơ (2)
Gọi đời lên mau	lá ru (2)
Hai mươi mùa nắng lạ	gòn nắng (2), mươi tuổi (5), nắng mưa (2)
Hoa vàng mấy độ	đời hoa (2), hoa vàng (3), bên đời (2)
Hoa xuân ca	(không có cặp lặp lại trong bài)
Huyền thoại mẹ	tứng câu (2), mưa che (2), mưa mẹ (2)
Huế Sài Gòn Hà nội	huế sài (4), gòn hà (4), triệu chân (2)
Hành ca	nam đoàn (2), lớp sóng (2)
Hành hương trên đồi cao	hành hương (6), vẫn âm (2), thầm gõ (2)
Hát trên những xác người	mẹ vỗ (3), cao hát (2), con mẹ (2)
Hãy cố như	(không có cặp lặp lại trong bài)
Hãy cứ vui như mọi ngày	chơi cuộc (3), cứ vui (6), vui chơi (3)
Hãy khóc đi em	cuối cuộc (2)
Hãy nhìn lại	chờ đợi (4)
Hãy nói giùm tôi	sống giùm (4), nói giùm (4), thở giùm (4)
Hãy yêu nhau đi	quên ngày (2)
Hãy đi cùng nhau	nhà hỏi (2)
Hòa bình là cơm áo	bình hòa (6), mươi triệu (5), ngọn giáo (2)
Hôm nay tôi nghe	giữa đời (2), hôm nay (2)
Hạ trắng	gọi nắng (3), cơn mê (3)
Hạt điều khăn điều	lụa đỏ (3), đỏ thênh (2), thang bay (2)
Khói trời mênh mông	tháng năm (2)
Khăn quàng thắp sáng bình minh	kìa các (2)
Lại gần với nhau	gần gần (2), ngồi gần (2), hơn ngồi (2)
Lặng lẽ nơi này	yêu mật (2), mật ngọt (2), mật đắng (2)
Lời buồn thánh	chiều chúa (5), chúa nhật (5), căn gác (3)
Lời của dòng sông	tay hư (2)
Lời mẹ ru	ngủ giấc (3), đổ ngoài (3), lời mẹ (4)
Lời ru đêm	đêm mẹ (4), ngồi cầu (2), hoài ru (2)
Lời thiên thu gọi	đêm muốn (2)
Lời ở phố về	đêm xưa (2)
Muôn trùng biển ơi	lặng biển (3), cát mòn (2)
Mênh mông Đồng Tháp	mùa nước (3), nước năm (2), đồng tháp (2)
Môi hồng đào	tuổi mười (2), mười sáu (2), ngày vui (2)
Mùa hè đến	mùa hè (3)
Mùa phục hồi	đêm xin (2), xuân xanh (2), đêm đêm (2)
Mùa áo quan	phố đứng (2), nghe mùa (2)
Mưa hồng	(không có cặp lặp lại trong bài)
Mưa mùa hạ	qua mưa (2), mưa nghe (2), tiếng mưa (2)
Mỗi ngày tôi chọn một niềm vui	mỗi ngày (5)
Một buổi sáng mùa xuân	buổi sáng (4), sáng mùa (4), đứa bé (4)
Một cõi đi về	tàn mùa (2)
Một lần thoáng có	lần thấy (2), cùng giòng (2), hoa lan (2)
Một ngày như mọi ngày	(không có cặp lặp lại trong bài)
Một ngày vinh quang một ngày tuyệt vọng	ngày tuyệt (6), đời tuyệt (2), nhìn mặt (2)
Nghe những tàn phai	thấy đời (4), đêm tới (4)
Nghe tiếng muôn trùng	đêm nghe (7), nghe gió (3), nghe tiếng (2)
Nguyệt ca	vườn năm (3)
Ngày dài trên quê hương	ngày dài (3), năm xương (2), da mềm (2)
Ngày mai đây bình yên	đây bình (3), hoang ngày (2), đây việt (2)
Ngày nay không còn bé	ngày nay (3), nhưng hôm (2)
Ngày về	đất nước (2)
Người con gái Việt Nam	gái việt (5), nam da (5), vàng yêu (4)
Người già em bé	già co (5), co ro (5), ghế đá (4)
Người mẹ Ô Lý	trái bí (4), mẹ già (2)
Người về bỗng nhớ	đồi núi (2)
Ngẫu nhiên	hòn đá (2), cái chết (2), biết riêng (2)
Ngậm ngùi riêng ta	ngây dại (2), ngoài hiên (2), tiếng cười (2)
Ngọn lửa	nay qua (2), qua công (2), ô hay (2)
Ngụ ngôn của mùa Đông	ngày mùa (6), nguồn nhớ (2), đồi non (2)
Ngủ đi con	con đứa (2), năm đàn (2), con da (2)
Nhân danh Việt nam	chống chiến (6), tranh nhân (5), đòi hòa (2)
Nhìn những mùa thu đi	lần thu (2), mùa thu (2)
Như chim ưu phiền	con chim (6)
Như cánh vạc bay	bằng đôi (2)
Như hòn bi xanh	hòn bi (4), bi xanh (4), xanh trái (4)
Như một lời chia tay	(không có cặp lặp lại trong bài)
Như một vết thương	cuối hôn (3), nao hôn (2), đầu đời (2)
Như tiếng thở dài	đêm mơ (2), mơ thấy (2), đường hôm (2)
Nhưng hôm nay	nay quê (8), nam quê (2), đứa trẻ (2)
Nhớ mùa thu Hà Nội	thu mùa (2), trả lời (2), nội mùa (5)
Những ai còn là Việt nam	mở mắt (4)
Những con mắt trần gian	con mắt (7)
Những giọt máu trổ bông	năm máu (2), máu mẹ (2), nở trăm (2)
Những giọt mưa khuya	mưa khuya (11), khuya nhìn (2), giọt mưa (11)
Này em có nhớ	bỏ loài (6), xin cứ (2), cứ phụ (2)
Níu tay nghìn trùng	chiều kia (4), kia mất (2)
Nước mắt cho Quê hương	mắt thương (11), ôi giòng (2), giọt nước (13)
Nắng thuỷ tinh	màu nắng (2), qua công (2), công viên (2)
Nối vòng tay lớn	tay nối (2), nối liền (3), nắm tay (2)
Phôi pha	(không có cặp lặp lại trong bài)
Phúc âm buồn	ngựa xa (3), nằm co (2), loài thú (2)
Quê hương	tâm hồn (2), câu chuyện (2), quê hương (3)
Quê hương nặng đau	quê hương (2)
Quỳnh hương	(không có cặp lặp lại trong bài)
Ra đồng giữa ngọ	cùng diều (6), ngọ ngờ (6), ngộ tan (6)
Ru em	mê ru (2)
Ru em từng ngón xuân nồng	mãi ru (2), ru thêm (2), thêm ngàn (2)
Ru ta ngậm ngùi	lặng câm (2), xin ngủ (2), rạng đông (2)
Ru tình	ngồi mãi (2), mãi cùng (2), sen hồng (2)
Ru đời đi nhé	ru đời (2)
Ru đời đã mất	đêm đòi (2)
Rơi lệ ru người	thí dụ (2), dụ bây (2), dấu ngồi (2)
Rồi như đá ngây ngô	nhớ đôi (3)
Rừng xanh xanh mãi	rừng xanh (6), xanh rừng (2), cây non (2)
Rừng xưa đã khép	tiền kiếp (2), vẫn mong (2), rừng xưa (3)
Sao mắt mẹ chưa vui	nay hòa (10), nhìn phố (2), phố ngợp (2)
Sóng về đâu	biển sóng (17), sóng đừng (9), đừng xô (9)
Sẽ còn ai	bên dòng (5), sau mãi (2), sông nhớ (4)
Ta phải thấy mặt trời	thấy hoà (3), phải thấy (7), hoà bình (5)
Ta quyết phải sống	cách mạng (2), máu xương (2)
Ta thấy gì đêm nay	trăm ngọn (3), nay cờ (2), bay trăm (2)
Ta đi dựng cờ	dựng cờ (3), áo cơm (2)
Thanh quan ca	cư xá (4), xá thanh (4), thanh quan (4)
Thuở bống là người	làm chi (3), xưa ngần (2), buồn gió (2)
Thành phố mùa xuân	xuân thay (4), hót chuyện (4), sàigòn mùa (2)
Thương một người	ngõ tối (3), rơi thương (2), đôi vai (2)
Tiến thoái lưỡng nan	tiến thoái (6), thoái lưỡng (6), lưỡng nan (6)
Tiếng ve gọi hè	tiếng ve (5), hè hè (4), ve kêu (2)
Trong mỗi đời riêng	xưa nhớ (2)
Trong nỗi đau tình cờ	mưa yêu (2)
Tuổi trẻ Việt Nam	trẻ việt (6), tuổi trẻ (6), đứa con (2)
Tuổi đá buồn	ngày chủ (3), chủ nhật (3), dài lời (3)
Tuổi đời mênh mông	(không có cặp lặp lại trong bài)
Tình ca của người mất trí	chết trận (5), yêu chết (4), chết ngoài (2)
Tình khúc Ơ-Bai	nhịp điệu (6), bằng nhịp (4), điệu nhịp (2)
Tình nhớ	tình ngỡ (4), nhưng tình (2), tình vẫn (2)
Tình sầu	mai thức (2), nắng tình (2), cao vút (2)
Tình xa	sông nhỏ (2)
Tình xót xa vừa	đứng yên (4), xin vỗ (4), xin đứng (4)
Tình yêu tìm thấy	tìm thấy (4)
Tôi biết tôi yêu	ngủ muộn (2)
Tôi ru em ngủ	sớm mùa (3), ngày cuối (2)
Tôi sẽ nhớ	(không có cặp lặp lại trong bài)
Tôi sẽ đi thăm	ngừng sài (2)
Tôi đang lắng nghe	nghe im (8), qua im (2), lặng thở (2)
Tôi đã mất	tình việt (3), nhiêu mộng (3)
Tôi ơi đừng tuyệt vọng	đừng tuyệt (8), con diều (2)
Tưởng rằng đã quên	quên cuộc (4), yên tưởng (4), tưởng rằng (8)
Tạ ơn	xin tạ (4), đời tạ (4), tạ ơn (12)
Tết suối hồng	trung thu (2)
Từng ngày qua	đời trần (2), kia ôi (2), ôi thân (2)
Tự tình khúc	hôm buồn (4), đô thị (2), ngắm giòng (2)
Việt nam ơi hãy vùng lên	đường hôm (4), nay dân (4), đồng bào (2)
Vàng phai trước ngõ	vàng phai (3), giữa ngọ (2), dòng sông (2)
Vì bé ngoan	(không có cặp lặp lại trong bài)
Vì tôi cần thấy em yêu đời	cần thấy (4), làm cây (2), yêu hoài (2)
Vườn xưa	(không có cặp lặp lại trong bài)
Vẫn có em bên đời	vẫn thấy (2)
Vẫn nhớ cuộc đời	ngày bỗng (3), bỗng thấy (2), cuộc đời (2)
Vết lăn trầm	vết lăn (4), lăn vết (3), lăn trầm (2)
Về giữa Trị An	trị an (3), giữa mùa (2), chiến khu (2)
Về thăm mái trường xưa	cười ngày (2), lớp học (2), học sân (2)
Về trong suối nguồn	tâm hồn (2), câu chuyện (2), quê hương (3)
Xa dấu mặt trời	nay thức (8), thức dậy (8), thấy mặt (5)
Xanh lòng phai tàn	dù mùa (3), rừng mùa (2), hận thù (3)
Xin cho tôi	vui xin (2)
Xin mặt trời ngủ yên	ôi nhân (4), qua ôi (2), loại mặt (2)
Xin trả nợ người	trả nợ (9), thơ dại (4), xin trả (2)
Xác ta xác thù	xác thù (8), thù hôm (8), buồn chi (4)
Yêu dấu tan theo	ngày yêu (2), yêu dấu (2)
Ông Tiên vui	tiên vui (3)
Đi mãi trên đường	(không có cặp lặp lại trong bài)
Đi tìm quê hương	lệ da (6), đập tan (4), tan gông (4)
Đoản khúc thu Hà Nội	nội thu (2), thu hà (3), chợt nắng (2)
Đêm	đêm sâu (2), lạ kéo (2), kéo gần (2)
Đêm bây giờ đêm mai	ôi đêm (3), đêm mai (3), đêm bây (4)
Đêm thấy ta là thác đổ	hôm bước (2), vườn khuya (2)
Đóa hoa vô thường	vô thường (4)
Đôi mắt nào mở ra	(không có cặp lặp lại trong bài)
Đường xa vạn dặm	bỏ con (12), xa vạn (3), vạn dặm (3)
Đại bác ru đêm	bác đêm (6), nghe đại (3), đêm dội (4)
Để gió cuốn đi	cuốn trôi (2), buốt trái (2), dù vắng (2)
Đốm lửa hồng	tìm tìm (2), tìm đời (2), nhan giữa (2)
Đồng dao 2000	đường hòa (2), hòa bình (2), con đường (2)
Đồng dao hoà bình	nuôi tim (3), nay thấy (4), năm nhục (2)
Đời cho ta thế	xa tình (2)
Đời gọi em biết bao lần	đời gọi (2), bước chân (2)
Đời sống không già vì có chúng em	(không có cặp lặp lại trong bài)
Đợi có một ngày	đợi thấy (2), nhiêu năm (2), con tim (2)
Đừng mong ai, đừng nghi ngại	(không có cặp lặp lại trong bài)
Ước mơ về dòng điện	dòng điện (3), dòng sông (2)
Ướt mi	hiên mưa (2), ướt mi (2), rơi rơi (2)
Ở trọ	a í (7), ở trọ (6), ở đậu (5)

5. Hai ví dụ minh họa cách tính (chọn từ chính kho Trịnh Công Sơn)

Bài Lê Uyên Phương dùng "vòng tay" (tần suất cao, một vế gắn chặt) và

"dung nhan"/"huy hoàng" (tần suất thấp, cả hai vế đều hiếm) làm hai ví dụ

đối lập. Ở đây chọn hai ví dụ tương đương ngay trong kho Trịnh Công Sơn:

• "dã tràng" — cặp có tần suất cao nhất trong toàn bảng PMI (29 lần,

gần như chắc chắn vì đây vừa là hình ảnh thơ ưa thích của Trịnh Công

Sơn — con dã tràng xe cát biển Đông, biểu tượng công sức vô ích — vừa

là nhan đề một ca khúc riêng, "Dã Tràng Ca"). Số liệu:

• P(dã,tràng) = 29/38.469 = 0,000754
• P(dã) = 33/38.709 = 0,000853 · P(tràng) = 29/38.709 = 0,000749
• P(dã) × P(tràng) = 0,000000639 → tỉ số ≈ 1.180 → PMI = log2(1.180) ≈

10,21

• Điều thú vị: khác hẳn "tay" ở ví dụ "vòng tay" (rất đa năng, đi với

nhiều từ khác), ở đây **"tràng" không bao giờ xuất hiện ngoài "dã

tràng" (29/29 lần) — nhưng "dã" cũng gần như vậy**: trong 33 lần

xuất hiện, chỉ có 4 lần "dã" đi với từ khác ("dã man", "dã thú" ×2,

"dã cầm" — đều là từ ghép Hán-Việt khác nghĩa hẳn, không liên quan

con dã tràng). Cả hai vế của "dã tràng" đều gần như "chỉ đi kèm một

đối tác" — mức độ "dính" cao và ổn định hơn hẳn trường hợp "vòng tay"

ở bài Lê Uyên Phương (nơi "tay" rất phổ biến, dùng cho nhiều cụm

khác).

• "hoạn nạn" — chỉ xuất hiện đúng 2 lần trong toàn kho, cả hai lần

đều trong cùng một câu lặp lại nguyên vẹn ở hai đoạn của cùng một bài

("...trên rừng hoạn nạn"). "hoạn" và "nạn" mỗi âm cũng chỉ xuất hiện

đúng 2 lần — luôn đi cùng nhau:

• P(hoạn,nạn) = 2/38.469 = 0,0000520
• P(hoạn) = P(nạn) = 2/38.709 = 0,0000517
• P(hoạn) × P(nạn) = 0,00000000267 → tỉ số ≈ 19.475 → PMI = log2(19.475)

≈ 14,25 — PMI cao nhất trong toàn bảng, đúng hiệu ứng "PMI thổi

phồng cặp hiếm" đã nêu ở bài Lê Uyên Phương: mẫu chỉ 2 lần, cả hai

lần đều từ cùng một bài, nên chưa thể khẳng định chắc "hoạn" không

bao giờ đứng một mình trong toàn bộ sự nghiệp Trịnh Công Sơn (ngoài

240 bài này) — chỉ có thể nói: trong phạm vi kho ngữ liệu này, "hoạn"

và "nạn" luôn đi cùng nhau. Về mặt từ vựng, đây đúng là loại "từ đôi

vô nghĩa khi tách rời" — "hoạn" và "nạn" hầu như không dùng độc lập

trong khẩu ngữ hiện đại, chỉ có nghĩa khi ghép thành "hoạn nạn" (tai

họa, khó khăn).

6. Nhận xét

• Phân loại theo cấu tạo (349 cặp ở mục 2): khoảng **100 cặp (28,7%)

là từ láy, 108 cặp (30,9%) là Hán-Việt/Hán-Nôm ghép, 73 cặp

(20,9%) là từ ghép thuần Việt, và một nhóm riêng — 60 cặp (17,2%)

là từ ghép đồng nghĩa** (hai âm tiết gần nghĩa nhau ghép lại để nhấn

mạnh, như "xiềng xích", "gông cùm", "thôn xóm", "ngược xuôi", "chua

xót", "oán thù", "ngọt bùi") — nhóm này tách riêng khỏi 3 nhóm của bài

Lê Uyên Phương vì tỷ trọng đủ lớn để đáng chú ý tự thân, một đặc điểm

phong cách rõ hơn hẳn ở kho Trịnh Công Sơn so với kho Lê Uyên Phương.

So với bài Lê Uyên Phương (43% láy / 28% Hán-Việt / 29% thuần Việt, chỉ

3 nhóm), tỷ trọng từ láy giảm và tỷ trọng Hán-Việt/Hán-Nôm tăng

rõ rệt — phù hợp với việc kho Trịnh Công Sơn ở đây phủ toàn bộ sự

nghiệp (tình ca, phản chiến, quê hương, thiền ca) chứ không riêng

mảng tình ca giàu từ láy như hai tập Lê Uyên Phương khảo sát.

• Mảng từ vựng chiến tranh/chính trị (xiềng xích, hoả châu, đại bác,

ngục tù, đô hộ, diệt vong, giặc tây, giặc tàu, gông cùm, tật nguyền,

lầm than, cách mạng, đấu tranh, chiến tranh, dân tộc, thanh niên, biên

giới…) chiếm một phần đáng kể trong bảng Hán-Việt — hoàn toàn vắng mặt

ở kho Lê Uyên Phương (thuần tình ca) và là dấu ấn rõ nhất của mảng "da

vàng"/phản chiến trong toàn bộ sự nghiệp Trịnh Công Sơn.

• "Dã tràng" nổi lên như hình ảnh thơ đặc trưng nhất về mặt thống kê

của Trịnh Công Sơn trong kho này — tần suất cao nhất bảng PMI (29 lần)

và độ "dính" gần như tuyệt đối ở cả hai chiều (xem mục 5) — phản ánh

đúng vị trí của thành ngữ "dã tràng xe cát" như một ẩn dụ trung tâm về

công sức vô ích/kiếp người trong nhạc Trịnh, đủ quan trọng để trở thành

nhan đề riêng một ca khúc ("Dã Tràng Ca").

• "Quê hương" đứng đầu bảng tần suất thô (125 lần, mục 3) — không có

đối ứng gần bằng ở kho Lê Uyên Phương (nơi "tình yêu đôi lứa" chiếm ưu

thế tuyệt đối). Đây là khác biệt chủ đề rõ nhất giữa hai nhạc sĩ khi

nhìn qua lăng kính thống kê từ đôi: Lê Uyên Phương xoay quanh "bàn

tay/vòng tay/đôi tay" (tình cảm đôi lứa cụ thể, thân thể), Trịnh Công

Sơn xoay quanh "quê hương/đất nước/dân tộc" (trừu tượng, tập thể) dù

cả hai đều có một mảng tình ca riêng.

• "Phu quét" (người quét đường) là một ví dụ nhỏ nhưng đáng chú ý về

từ vựng chỉ nghề nghiệp/thân phận lao động bình dân — loại hình ảnh

gần như vắng bóng trong lời ca Lê Uyên Phương (vốn tập trung vào nội

tâm đôi lứa) nhưng xuất hiện tự nhiên trong nhạc Trịnh (cùng nhóm với

"phu quét" là "đám đông", "bạn bè", "thôn xóm" — cái nhìn hướng ra cộng

đồng nhiều hơn).

• Mục 4 (từ đôi đặc trưng riêng bài, 240 bài) một lần nữa xác nhận

quan sát đã có ở bài Lê Uyên Phương: phần lớn cụm "đặc trưng riêng bài"

không phải từ ghép từ điển mà là điệp ngữ/cụm-khóa tự tạo của riêng

bài đó — ví dụ "dừng chổi" (Người phu quét đường), "quét cả" (một bài

về gió bốn mùa), "bước bước" (Chưa mòn giấc mơ). Đây tiếp tục là một kỹ

thuật tu từ khác hẳn từ ghép có sẵn, và ở quy mô 240 bài càng thấy rõ

đây là một thủ pháp lặp-điệp mà Trịnh Công Sơn dùng thường xuyên để xây

cấu trúc bài hát, không phải hiện tượng cá biệt.

• Giới hạn cần nêu rõ (song song mục 10 bài Lê Uyên Phương): (1) đây

vẫn là ký âm/trích lời ở mức "đọc nhanh" từ file corpus có sẵn, không

đối chiếu từng chữ với ấn bản gốc từng bài — một số âm tiết hiếm có

thể có sai sót nhỏ; (2) mục 4 (đặc trưng riêng bài) dùng bộ lọc tự động

thay vì đọc tay từng bài như mục 2, nên độ chính xác thấp hơn có chủ ý

(đã nêu rõ ở đầu mục 4); (3) ngưỡng PMI ≥ 9,0 ở mục 2 là một lựa chọn

thực dụng để việc rà tay khả thi ở quy mô 240 bài — chắc chắn còn sót

một số từ ghép thật có PMI dưới 9,0 (đặc biệt các từ rất phổ biến, như

"âm thầm" ở mục 3, PMI dưới ngưỡng dù là từ ghép thật) — mục 3 (tần

suất thô) phần nào bù lại giới hạn này bằng cách nhìn từ góc độ khác

(số lần tuyệt đối thay vì độ "dính" thống kê).