Xem loạt bài của George E. Gauthier ở đây: https://phamduy.com/category/viet-ve-pham-duy/mot-nguoi-gia-na-dhai-va-nghe-thuat-cua-pham-duy/.
Tôi sẽ không bao giờ dám viết gì thêm vào loạt bài của Georges Etienne Gauthier nếu tôi không tìm thấy, ngay từ khi mới quen anh cũng như suốt hai năm đọc anh, ngoài mối thiện cảm anh dành cho tôi còn có mối tình rất lớn anh gửi đến quê hương tôi, đến đồng bào tôi. Sự kiện đó đã khiến tôi phải viết những dòng này, trước là để tri ân một người bạn tri âm, sau là để nói thêm với Georges về đất nước và những con người đã nâng đỡ, đã chăn vỗ kẻ ca nhân từng làm cho một người Gia Nã Đại phải chú ý...
Tôi lúc nào cũng cho rằng phải có đủ ba yếu tố để làm nên sự thành công của một nhạc phẩm: 1) giá trị bản thân của tác phẩm - 2) tài năng của nghệ nhân và sự hoạt động tích cực của cơ quan phổ biến tác phẩm - 3) sự biểu đồng tình của người nghe! Yếu tố thứ ba là yếu tố quan trọng nhất!
Thực vậy! Là một nghệ nhân có nhiều cơ hội đi hát ở khắp nơi trong nước và suốt mấy chục năm qua, tôi nhận thấy quần chúng đóng góp nhiều nhất vào sự thành công của ca nhạc. Ví dụ, sở dĩ những ca khúc của những ngày tiền và hậu Cách-Mạng (cũng là lúc tôi chập chững bước vào đời ca nhân) được thành công dễ dãi, đó là vì tự trong lòng quần chúng Việt-nam lúc bấy giờ đã có tiếng nhạc réo lên rồi! Lưu Hữu Phước, Văn Cao hay tôi lúc đó chỉ làm công việc so giây đàn, lựa lời ca cho phù hợp với bản hợp tấu vĩ đại đã nằm sẵn trong lòng dân. Về sau này cũng thế, những năm 50 vẫn cho ta thấy có sự hòa dịu, hòa nhịp giữa lòng dân và nghệ sĩ, và nếu những năm đầu của thập niên 60 có là những năm lỏng lẻo giữa đôi bên thì trước khi bước sang thập niên 70, ta cũng đã thấy vẳng lên một tiếng hát chung của những con tim quần chúng và nghệ sĩ, tuy rằng lần này với một giọng buồn của một thứ cung oán ngâm khúc thời nay. Tôi muốn nói những điều này với Georges để mời anh có dịp ra khỏi tác giả và tác phẩm trong việc nghiên cứu nhạc Việt, cũng như để anh sẽ đỡ thắc mắc khi thấy rằng gần đây và có thể mai đây có tác phẩm hay tác giả tốt mà không thể vươn lên được, bởi lẽ lòng người nghe còn ngủ...
oOo
Thái Thanh quả là yếu tố thứ hai tuyệt vời của yếu tố thứ nhất! Thế nhưng Georges cũng phải biết lòng tri ân sâu xa của tôi đối với những nhà hòa âm phối khí, nhạc trưởng như Trần văn Lý, Vũ Thành, Nghiêm Phú Phi, Hồ Đăng Tín, Văn Phụng, Hoàng Trọng, Võ Đức Tuyết, Lê văn Thiện, Otto Soelner... là những người đã hết lòng thêu hoa dệt gấm cho những đơn điệu nghèo nàn của tôi! Ngoài ra những giọng vàng của ngày xưa (cũng chẳng xưa gì lắm!) như Anh Ngọc, Duy Khánh, Kim Tước, Châu Hà, Mộc Lan... cũng không phải là không quan trọng trong việc giới thiệu nhạc Việt nói chung, nhạc Phạm Duy nói riêng, với thiên hạ, trong nước hay ngoài nước. Phải nhìn vào sinh hoạt ca nhạc hiện nay (1972) nhìn vào thành phần nhạc trưởng, ca sĩ thì mới thấy lề lối làm việc, tinh thần trách nhiệm, khả năng ca diễn của các vị kể trên là đáng quý như thế nào!
Lại còn phải nói đến một tinh thần Mạnh thường Quân rất cao độ của những ngày trước, rất cần thiết cho sự phát triển âm nhạc, qua sự đãi ngộ đúng mức của vài vị trưởng đài phát thanh (lúc đó là cơ quan duy nhất có khả năng phổ biến âm nhạc) và nhất là khiếu thẩm âm cao của những người chủ xướng các mục Văn Học-Nghệ-Thuật, Nhạc Chủ Đề, Tuần Báo Nghệ Thuật Truyền Thanh như Phan lạc Phúc, Nguyễn đình Toàn, Nguyễn quang Hiện, Vũ trành An, Trần dạ Từ, Vũ Dzũng... Nếu không có sự tích cực của những vị Mạnh thường Quân đó, ca nhạc không sống mạnh được và ca nhân cũng chỉ sống thoi thóp mà thôi!
Tôi nói ra đây những điều này để Georges Gauthier và để cho những người đọc loạt bài Một người Gia Nã Đại và nghệ thuật của một nghệ sĩ Việt Nam biết rằng loạt bài đó chính là sự ca tụng chung tác giả, tác phẩm, nghệ nhân, những người đóng góp vào việc phổ biến tác phẩm và trên hết, cái quần chúng vô danh đã tham gia vào tác phẩm!
Thực tình ra, sau khi được bạn bè đưa lên bàn mổ trong mấy năm qua, sau khi, nói như Xuân Diệu thời xa xưa, gặp lại lòng mình qua những trang sách báo viết về thân thế và sự nghiệp đó, tôi chỉ thấy trong lòng mình một nỗi buồn vô hạn... Tôi vốn là một kẻ sống vội nên ít khi ngoái nhìn về dĩ vãng. Bản tính lại rất hay quên (Georges Gauthier thường rất ngạc nhiên khi biết rằng có nhiều bài hát đã bay ra khỏi trí nhớ tôi, chẳng hạn một số bài tiền chiến và kháng chiến) và cũng rất thích quên (để đỡ đi lại vết mòn)! Bây giờ, đột nhiên phải nhớ lại, sống lại những thời đã qua, qua người khác! Trong khi tôi chỉ muốn có thể xóa đi tất cả những gì mình đã làm, để... xin đi lại từ đầu! Bây giờ thì tôi hiểu câu nói của Hélène, người bạn của 25 năm trước: «Ước gì đời mình được như chiếc áo len, để có thể tháo ra, đan lại!»
Bởi vì làm sao mà Georges có thể biết được sự tủi nhục của kiếp ca nhân ở một nước tan tác này? Làm sao người bạn ở xứ tuyết trắng trong lành kia có thể biết được những mặc cảm phạm tội mà suốt ba mươi năm qua người ca nhân nào ở nơi đâu sôi lửa bỏng này cũng phải đeo trên cổ? Xưng tụng ái tình thì lo bị kết án bi lụy! Hát mơ hòa bình thì sợ bị tội phản chiến! Mặc quần áo đẹp hát ở nơi cao sang hay mặc quần áo đen hát ở giữa chợ cũng có thể bị nghi ngờ là làm chánh trị! Chuyện phi lý và nực cười. Nực cười nhất là hiện nay, ở đây nghề ca hát ở nơi công cộng là nghề quốc cấm!
Tuy nhiên để cho những bài viết của Georges không phải là vô ích, con người đã từng vác cây đàn thập tự, sẽ phải vác đàn đi nốt quãng đường cuối của đời hắn. Lần này, với hình ảnh của một người bạn tri âm ở trong lòng. Hơn nữa, để cho anh thanh niên ở cách Việt Nam một vài đại dương và một vài lục địa được yên tâm về số phận của quê hương chúng ta (anh đã xin nhận Việt Nam làm quê hương, nói theo kiểu Nguyễn đức Quảng), hòa bình đã le lói ở cuối đường hầm rồi! Người nghệ sĩ nào đã chọn lựa khóc cười theo mệnh nước thì đã đến lúc hắn có thể hát cười vui được rồi! Nhất là khi hắn vẫn còn rất nhiều tin tưởng vào dân tộc hắn, và nếu từ nay hắn có mất đi những cuộc phiêu lưu tình ái nào đó thì hắn vẫn còn nhận rất đầy đủ ân tình ở người vợ hiền, một ngày nào sẽ vuốt mắt hắn cũng như đã từng khuyến khích, vỗ về, tha thứ hắn hơn nửa đời qua.
Tưởng cũng nên tri ân anh Lê Ngộ Châu đã để cho một người Gia Nã Đại và một người Việt Nam quá lạm dụng diễn đàn chung và xin những độc giả Bách Khoa nào phải đọc những dòng này, rộng tình tha thứ cho một kẻ chưa bao giờ có một tham vọng nào ngoài ý muốn đóng góp vào nỗi buồn vui của thời đại.
PHẠM DUY
Nguồn: tạp chí Bách Khoa, số 376, trang 53–55.
OCR từ bản scan bời Claude Sonnet AI. Học Trò ra đề và duyệt xét lỗi nếu có - Tháng 8 năm 2026.
Summary: This is Phạm Duy's "Tri ân người tri âm" ("Bài đáp lễ của Phạm-Duy"), published in Bách Khoa số 376, trang 53–55 (1972) — his open-letter response to Georges Etienne Gauthier's series on him. He credits three factors behind a song's success (the work itself, the performers, and — most important — the audience's response), thanks Thái Thanh, his arrangers/conductors (Vũ Thành, Nghiêm Phú Phi, Văn Phụng, Hoàng Trọng, etc.), the earlier generation of singers, and the radio-era patrons who championed Vietnamese music; then turns personal — his own fast-forgetting nature, a friend's line about wishing life could be unraveled and reknit like a sweater — and closes reflecting on the guilt and absurd suspicion faced by a "ca nhân" (singer) in wartime Vietnam, before thanking Lê Ngộ Châu for hosting the exchange. Signed PHẠM DUY.
No comments:
Post a Comment