Vũ Hoàng Chương

Nguyễn Ðình Toàn


Thuộc thế hệ Tây học và xuất hiện trong phong trào thơ mới ở Việt Nam thập niên niên 30, nhưng các nhà phê bình văn học cũng không biết xếp Vũ Hoàng Chương vào hàng ngũ các nhà thơ mới hay cũ.

Vũ Ngọc Phan bảo “thơ ông là thơ của một thanh niên mà nhiều lúc giọng già cóc cách”.

Còn Hoài Thanh thì cho rằng “Vũ Hoàng Chương định nối cái nghiệp những thi hào xưa của Ðông Á” và trong thơ ông, “trụy lạc hay say sưa đều mang theo một niềm ngao ngán. Niềm ngao ngán ấy ta vốn đã gặp trong thơ xưa. Duy ở đây nó có cái vị chua chát, hằn học và bi đát riêng”.

Như thế, Vũ Ngọc Phan gọi Vũ Hoàng Chương là một thanh niên già. Còn đối với Hoài Thanh cái say sưa, trụy lạc, ngao ngán trong thơ Vũ Hoàng Chương xưa rồi, nhưng vẫn có ba vị chua chát, hằn học và bi đát riêng.

Riêng Vũ Hoàng Chương tự nói về mình như sau:

Ôi, Lý Bạch, Trang Chu đường chim nẻo nguyệt

Ðời họa còn ta là theo vết người xưa

Nhận định về Vũ Hoàng Chương, mãi sau này, những năm lưu lạc trên đất Mỹ, Võ Phiến viết:

“Trụy lạc hay không trụy lạc, say sưa hay không say sưa, ngao ngán hay không ngao ngán hay không ngao ngán, Vũ Hoàng Chương đều có thể xưa. Ngay trong yêu đương, ca hát, ông cũng có cốt cách một người xưa. Xưa trước ông chừng hai nghìn năm chẳng hạn. Mất Kiều Thu, chàng thanh niên trong tuổi đôi mươi ngồi vỗ chậu hát nghêu ngao hệt Trang Tử!”

Ở Vũ Hoàng Chương một đặc điểm khác cũng đeo dính vào ông vào ông suốt một đời. Ðó là lời nói trau chuốt.

Từ thuở ban đầu, thơ ông đã bày rõ cái sở trường [ và sở đoản ] ấy. Vũ Ngọc Phan chê ông gọt giũa quá cho nên lời thơ lẽ tự nhiên kém thành thực, ít làm cho người đọc cảm động; chê thơ ấy có hay chăng là hay nhờ chữ khéo chọn, nhờ âm điệu nhịp nhàng, chứ không hay về ý, về những rung cảm của thi nhân.

Ông Võ Phiến không tán thành điều bảo rằng thơ Vũ Hoàng Chương không có ý hay, không có rung cảm sâu. Võ Phiến cho ông Vũ này đã bất công với ông Vũ kia. Nhưng Võ Phiến đồng ý một điều: thơ Vũ Hoàng Chương gọt giũa quá! Song chính vì thế Vũ Hoàng Chương thuộc vào số thi sĩ Việt Nam có những lời thơ đẹp đẽ nhất. Ðẹp đẽ một cách cầu kỳ và kiêu kỳ.

Nói về cái đẹp của người đàn bà, đẹp hơn những người khác, Vũ Hoàng Chương gọi là “hoa bậc chị” chẳng hạn.

Cũng mãi sau này, vừa mới đây thôi, trong cuốn “Chiêu Niệm Văn Chương” nhà thơ Viên Linh đã viết về Vũ Hoàng Chương như sau:

“Thi ca Tiền Chiến, từ Vũ Hoàng Chương, đã từ ngũ cung 'xừ /xang /xự /cống/ hồ/ mà đi một vòng luân vũ 'điệu kèn biếc quay cuồng'. Ðã từ cổ phong, hát mưỡu, hát nói 'Hoa xưa tươi, trăng xưa ngọt, má xưa kề, tình nay sao héo' mà sang tự do 'Ði chuyến ấy dòng đời ta tự xóa'. Ðã chuyển Nguyễn Trãi 'Yên Sơn sơn thượng tối cao phong' và phổ Thôi Hiệu 'Hoàng hạc nhất khứ bất phục phả' thành những 'cao tuyệt mãi mãi”

Chèo lên tuyệt đỉnh núi Yên chơi,

Vàng tung cánh hạc đi đi mất.

Nói chung khen hay chê Vũ Hoàng Chương, người ta đều lạc vào mê cung chữ nghĩa của ông. Và có thể nói, thơ ông cũng chính là sự ngây ngất của ông đối với chữ nghĩa. Chữ nghĩa gợi cảnh thần tiên, dẫn sâu vào quá khứ, đồng hóa với người tình, chắp canh bay khỏi hiện tại, biến các giấc mơ thành cõi sống.

Không thể tách rời thơ với những chuyện thường nhật, tách cái say ra khỏi cái tỉnh của Vũ Hoàng Chương, ngay cả khi ông kể lại những cuộc gặp gỡ của mình với người này, người khác, ta cũng không hiểu ông có đang làm thơ chăng?

Sau đây là một đoạn Vũ Hoàng Chương nói về một lần gặp gỡ giữa ông và nhà thơ Phan Khôi:

“...Suốt hai ngày đêm, trong cái dài dằng dặc và cái tối mò mò của cái 'gác ống' phố Bờ Sông, Phan Khôi đã cao đàm hùng biện, hứng khởi thao thao, giọng sắc bén như chém đinh, chặt sắt. Ông căm thù bạo lực, ông phản kháng độc tài, ông lên án mọi hình thức giả hiệu. Ông có thừa phong độ cốt cách của một nho sĩ ngang tàng, bất khuất, cộng thêm vào cái kiến thức sâu rộng của một tay lịch lãm giăng hồ. Lắm lúc ông nói như gào, như quát, sang sảng lạnh người.

‘Không thể được! Sao lại thế được? Văn nghệ phải là văn nghệ! Thiếu tự do thà ném bút đi! Cầm lấy một mũi nhọn khác!’

Sau biến cố 30 tháng 4/75, cũng như hầu hết các văn nghệ sĩ ở miền Nam, Vũ Hoàng Chương đã bị bắt đi tù cải tạo, và chỉ được thả khi người ta biết chắc rằng ông sắp chết. Và, quả thực về nhà chỉ được vài ngày thì ông mất.

Sau đây là bài “Thơ Gởi Vợ” một trong vài bài thơ sau cùng, Vũ Hoàng Chương viết trong nhà tù Chí Hòa tháng 6 năm 1976:

Thấm thoát vào đây tháng đã tròn

Lông hồng gieo xuống nặng bằng non

Một manh chiếu bả hồn ngây ngất

Ba chén cơm rau xác mỏi mòn

Ngày tới bữa ăn càng nhớ vợ

Ðêm về giấc ngủ lại thương con

Bao nhiêu nước chẩy qua cầu nữa

Chẳng dễ gì phai nhạt tấm son

Tình thương nỗi nhớ chon von

Trưa nay bừng thức vẫn còn đổi trao

Thật rồi đâu phải chiêm bao

Tin ra Vĩnh Hội thư vào Hòa Hưng