Phỏng Vấn Đoàn Chuẩn

Thu Tuấn

Hà Nội 10/10/93: Đêm biểu diễn của nghệ sĩ nhân dân Lê Dung: “ Em còn nhớ Thiên Thai - Thu quyến ru “ tại sân khấu Nhà hát chèo Kim Mã. Có lẽ lâu lắm rồi khán giả Hà Nội mới đuợc chứng kiến tâm trạng vui đến cảm động của bác Đoàn Chuẩn. Nguười nhạc sĩ già sung sướng rưng rưng nghe lại những ca khúc không bao giờ chìm vào quên lãng của ông: “Tà áo xanh","Thu quyến rũ","Gửi người em gái"... Rồi ông run run đứng lên nhận từ tay Lê Dung bó hoa rực rỡ do khán giả mang lên tặng chị, giữa những tiếng vỗ tay nồng nhiệt của khán giả. Kỳ lạ thay, những khúc ca đuợc viết từ mấy chục năm truớc, mấy chục năm qua hầu như không được biểu diễn công khai ở đâu, những ca khúc tưởng chừng hết sức riêng tư của Đoàn Chuẩn đã tìm thấy ngay sự đồng cảm, đồng điệu của không chỉ những người Hà Nội đứng tuổi mà của cả lớp trẻ lớn lên giữa những giai điệu đã khác trước rất nhiều.

Mang trong mình những ấn tượng ấy, một ngày đầu xuân Giáp Tuất, chúng tôi đã tìm đến nhà nhạc si Đoàn Chuẩn. Một tòa nhà khá lớn nằm giữa phố Cao Bá Quát, trước chắc là yên tinh nhưng nay đã thành tụ điểm rửa xe máy vào loại lớn của thủ đô. Nhạc si sống cùng vợ ở tầng hai; tầng một người con trai thứ của ông dùng làm nơi đặt bàn bi-da công cộng. Nghe nói, trước anh cung có thời gian mở câu lạc bộ thể dục thẩm mỹ nhưng do không nhiều khách đã giải nghệ. Vợ nhạc si, người phụ nữ dầu đã có tuổi nhuưng trong phong cách vẫn toát lên vẻ nền nã Hà Nội xuưa, nói với chúng tôi: "Phải thuyết phục mãi ông ấy mới đồng ý cho các cháu mở cửa làm ăn ở dưới nhà!". Ngày xưa, cũng ở nơi bây giờ đặt ba bốn bàn bi-da từng có những lớp dạy ghi-ta nổi tiếng ở thủ đô, với ông thầy là người nhạc sĩ già tài hoa Đoàn Chuẩn.
Run run rót bia lon 33 vào mấy cốc Tầu mời chúng tôi, nhạc sĩ nói:
- Cả đời mình chỉ viết 16 ca khúc thôi.
- Thưa bác, thế bác ngừng viết từ bao giờ?
- Từ năm 30 tuổi. Ngừng yêu là thôi viết.

Đoàn Chuẩn sinh ra không cốt để làm nhạc si, ca sĩ. Con đuờng dẫn ông đến âm nhạc, như ông thường nhắc đi, nhắc lại khi trò chuyện, chỉ vì "Tôi là con nhà giàu..." Học nhạc thoạt đầu để cho vui. Ai ngờ chính trò vui ấy đã thành sự nghiệp chính của đời ông, mặc dầu, khác với một số đồng nghiệp khác, Đoàn Chuẩn không coi đó là việc gì ghê gớm lắm. Viết là để bộc lộ tình cảm, tình yêu của mình, có gì là công trạng, tài ba lớn lắm đâu?

Những “Tình nghệ sĩ", "Gửi gió cho mây ngàn bay", "Chuyển bến", "Lá đổ muôn chiều", "Cánh hoa duyên kiếp"... của Đoàn Chuẩn đều có những lý do, tình huống riêng tư cụ thể của nó. Lúc ông viết theo tiếng gọi của trái tim, lúc viết chỉ để vui với bạn. Nghệ thuật của ông chẳng hề có chút gì vụ lợi; ông không làm nhạc, không dùng nhạc để tìm kiếm những mục đích khác. Không hẳn quan điểm của ông đã là duy nhất đúng, nhung chính điều đó đã khiến cho người đời khó quên đuợc ông và coi trọng ông.

Đoàn Chuẩn kể cho chúng tôi nghe về việc viết bài "Đuờng về Miền Bắc" của ông:
- Gia đình mình đi theo kháng chiến ngay từ năm 1946. Mình lúc đầu ở Liên khu 3, rồi đuợc cử vào Liên khu 4. Nhớ về lúc đó đang ở Thái Nguyên ghê lắm. Thế là vai vác đàn ghi-ta, đi bộ hàng trăm cây số tìm đuờng về với gia đình. Những lời ca “Đuờng về miền Bắc" đã sinh ra trong cuộc hành trình đầy gian khổ đó.

Hai bác Đoàn Chuẩn vốn là bạn học từ thời ấu thơ. Gia đình bác gái vốn gốc nhà Nho, lúc đầu cũng chẳng thích thú gì việc con gái mình phải lòng một anh chàng nhà giàu thì giàu thật nhưng lại quá nghệ sĩ. Tuy vậy, hai bác vẫn thành hôn đuợc năm 18 tuổi. Hai bác năm nay đều đã 70 xuân (1994).

Trong suốt thời chiến tranh chống Mỹ ở miền Bắc, các ca khúc của Đoàn Chuẩn, vì nhiều lý do ít đuợc phổ biến. Nhưng nguười Hà Nội không quên chúng. Bác gái kể: “ khi Sở VH-TT thủ đô cho phép lưu hành lại các ca khúc của ông ấy, mỗi lần tôi đi chợ, gặp các bà bạn đồng lứa, ai cung mừng rỡ chia vui vói gia đình tôi. Nói thực, ông ấy cung vui lắm khi nghe lại các bài hát cũ của mình. Hôm cô Lê Dung biểu diễn, đến nhà mời, ông ấy nhất định đi cho bằng đuợc, phải có con trai đi kèm vì ông ấy sau con tai biến não năm 1992 yếu lắm, đi lại không vững nữa".

Hai bác Đoàn Chuẩn hậu vận tốt. Sau một thời kỳ dài khá khó khăn, những năm gần đây, cuộc sống gia đình trở nên tốt đẹp hơn xưa. Hai người con trai ở Canada đã mời hai bác sang chơi với mình. Bác gái kể:
- Các cháu cứ giữ chúng tôi ở lại chơi với chúng nó lâu lâu, nhưng chỉ đuợc vài bữa, ông ấy đòi về. Ông ấy bảo: "Quen ở Hà Nội rồi". Sáng ra quen uống ly cà phê trong không khí, khung cảnh Hà Nội, ở bên Tây không thích. Tôi cung chỉ muốn về Hà Nội, sống với con cháu; với lại ở đời, bố mẹ phải gắn bó, thương những đứa con nghèo hơn nhiều những đứa con giầu chứ.

Khi chúng tôi hỏi nhạc sĩ về ca khúc Việt Nam hiện nay, Đoàn Chuẩn nói luôn:
- Theo tôi, hai nhạc sĩ vào loại hàng đầu nước ta vẫn là Văn Cao và Phạm Duy. Khó có ai vượt lên trên hai ông này về ca khúc.
- Thế còn Trịnh Công Sơn?
- Tôi đã từng nói với Sơn: "Cậu là quái nhân đấy". Theo tôi, nhạc Sơn cũng bình thường thôi, nhưng lời thì miễn bàn, có lẽ đến thế kỷ 21 cung chưa có người vượt lên trên Sơn về ca từ đuợc.

Tiễn chúng tôi, người nhạc sĩ già nở nụ cười rất hồn hậu và bảo:
- Thỉnh thoảng lại nhà chơi!

Rồi ông run run bắt tay từng người, gương mặt rạng rỡ vẻ yêu đời hiếm có của con người thành danh bất đắc di nhờ âm nhạc và vì thế mới lưu danh được bền lâu.

Thu Tuấn

Nguồn: Dactrung