Nhạc sĩ Phạm Duy vừa gửi hai bài viết qua email đến các thân hữu của ông. Nhận thấy các bài viết rất giá trị, tôi đăng lại đây để bạn cùng xem
***
Xuân về, Nghe lại khúc ca “Hoa xuân”
(16:5222/01/2011)
(16:5222/01/2011)
Khi mùa xuân đến, nhữngkhúc ca về mùa xuân lại vang lên, ngân vút rộn ràng. Trongnhiều khúc ca về mùa xuân diệu vợi, tôi luôn có ấn tượng sâu sắc với ca khúc“Hoa xuân” của nhạc sĩ Phạm Duy mỗi khi nghe lại.
“Xuân vừa về trên bãi cỏnon/ Gió Xuân đưa lá vàng xuôi nguồn/ Hoa cười cùng tia nắng vàng son/ Lũong lên đường cánh tung tròn/ Hoa chẳng yêu lũ bướm lả lơi/ Muốn yêu anh váccầy trên đồi/ Hay là yêu chiến sĩ ngàn nơi/ Thấy hoa tươi cười bỗng thương đời/Xuân! Hoa còn tươi mãi/ Hoa vì nhân thế biết sum vầy cuộc vui/ Xuân! Hoa nở vìai/ Tay nhịp bàn tay cùng đắp xây ngày mai...”.
Nhữngnét nhạc dịu dàng như mùa xuân đang len qua kẽ lá mà về với nhân gian, về vớilòng người. Âm hưởng nghe êm ái như tiếng ru, mặc dù nhạc sĩ chỉ dùng những nốtnhạc vô cùng đơn sơ nhưng thật dễ hát dễ nghe và dễ bị “hớp hồn”. Rồicàng lắng nghe ca khúc, ta như thấy đâu đó có những chiếc lá vàng rơi rụng vànơi ấy những mầm xanh như chợt nhú lên mang sức sống mới cho đời, và hơn thế,như muốn nâng đỡ cho những con người trong phút giây “xao lòng” trở mìnhđứng dậy.
Mộtđiều lạ trong những câu mở đầu của ca khúc này là hình tượng của chiếc lá vàngrơi rụng trong một khung cảnh xuân, ngập tràn hoa xuân? Lạ, nhưng đó là dụng ýnghệ thuật của nhạc sĩ Phạm Duy. Bởi, nếu chúng ta để ý kỹ một chút thôi thì tasẽ thấy tác giả không cho chiếc lá vàng rụng rơi tơi tả mà lại cho chiếc láxuôi theo làn gió xuân quay về nguồn cội. Quả là một dụng ý nghệ thuật tuyệtvời. Tuyệt vời, bởi vì ngay sau đó, ông đã đưa những hình tượng rực rỡ của mùaxuân tuôn trào lên ý nhạc: “Hoa cười cùng tia nắng vàng son/ Lũ ong lênđường cánh tung tròn...”, một hình tượng thật đẹp trong bức tranh thiênnhiên vô cùng sinh động của mùa xuân.
Sốngtiếp với lời ca, lòng ta lại tiếp tục ngân rung bởi những nét nhạc, lời ca nhưlung linh, ngộ nghĩnh: Hoa cười cùng tia nắng xuân, nhưng hoa lại chẳng yêulũ bướm lả lơi ve vãn.Vì sao vậy? Vì sao giữa một khung cảnh xuân như thế mà hoa lại từ chối sự vevãn lả lơi của lũ bướm? Hóa ra thì, như nhiều người đã từng cho rằng: mùa xuânđối với ông, hoa xuân đối với ông như phần thưởng của thiên nhiên cho dân tộc,cho con người Việt Nam đáng yêu, dù cho là anhdân cày nơi đồng xa hay anh chiến sĩ đang cầm súng đứng gác ở biên cương, hoa muốnđược cười để mang niềm vui đến cho mọi người trong ngày xuân tươi mới, chứkhông phải hoa khoe sắc lả lơi tình tứ õng ẹo với những kẻ đào hoa như lũ bướmdập dìu kia. Cái tình chung ông muốn gửi đến cho nhân thế là vậy. Mà phải chăngđó cũng chính là điều luôn làm cho lòng người thổn thức, ngẫm suy. Thổn thức vìnốt nhạc, ngẫm suy vì thế thái nhân tình. Mà cái thế thái nhân tình trong “Hoaxuân” là sự nhẹ nhàng, dìu dặt, chứ không phải dậy lên thôi thúc, kể cảnhững lúc nốt nhạc, lời ca được lặp đi lặp lại: Xuân! Hoa còn tươi mãi/ Hoavì nhân thế biết sum vầy cuộc vui/ Xuân! Hoa nở vì ai/ Tay nhịp bàn taycùng đắp xây ngày mai”.Nghe lời ca, ta cảm thấy như lớp lớp hoa xuân đang nhẹ theo làn gió e ấp vàolòng người; để nói lên cái ý tứ của hoa không chỉ để khoe sắc thôi, mà còn biếtxây đắp cho đời, để nhân thế mãi vui vẻ sum vầy bên nhau nữa...
“Có một chàng thi sĩmiền quê/ Ngắt bông hoa biếu người xuân thì/ Có một đàn em bé ngoài đê/ Hát câui tờ đón Xuân về/ Những đoàn người trên luống cầy nâu/ Thấy hoa xuân phép lạ ramàu/Bỗng nhủ lòng ra sức cầy sâu/ Tiếng ca như thể tiếng kinh cầu/... / Xuân!Hoa tỏa hương mới/ Nhân quần ân ái đã kêu đòi niềm vui/ Xuân! Hoa là tìnhtôi/ Đua nở cùng ai cùng quyến luyến mọi nơi/ Có một bầy thôn nữ nhìn hoa/ Chúccho Xuân vui vẻ thái hòa/ Có một vài tóc trắng thầm mơ/ Ước cho hoa nở mãikhông già”.
Lời ca như một bức họatranh mà nét phác thảo đơn sơ của người nhạc sĩ về hoa xuân dành cho người họasĩ đồng quê ngắt bông hoa tặng cô gái xuân, cạnh đấy là mấy đứa mục đồng ômsách lẩm nhẩm đánh vần, những chữ i tờ mà chúng đọc được cũng như những cánhhoa đẹp để làm món quà đón xuân sang, đó cũng là hoa, là hoa lòng, là hoa tâmhồn của trẻ thơ khi biết đánh vần được chữ i chữ tờ. Quả thật, chỉ là những đóahoa xuân bình thường, vì ở đây ông không đề cập đến hoa mai, hoa đào hay là mộtloài hoa nào khác, thế mà khi hát lên, ta vẫn thấy hương hoa bay man mác khắpnơi trong ngày xuân, nhẹ nhàng, dìu dặt, ru êm và sâu lắng. Không những thế, hìnhtượng hoa xuân trong lời ca như là phép màu để đưa người vớingười được gần nhau hơn, cùng quyến luyến với nhau hơn.
Những lời ca nốt nhạc trong khúc ca “Hoa Xuân” thật đẹp vàgiàu hình tượng. Và vì thế, mỗi khi mùa xuân về, trong ta âm hưởng của bài calại mênh mang tràn về: ... “Xuân! Hoa nở vì ai/ Tay nhịp bàn tay cùng đắpxây ngày mai/... / Xuân! Hoa là tình tôi/ Ðua nở cùng ai, cùng luyến yêumọi nơi...”.
NGUYỄN THỊ Ý
****Tôi đi tìm kho tàng của Phạm Duy - Quỳnh Lệ
(ấn vào hình để xem rõ hơn)
