Nguyễn Ðình Toàn
Dzoãn Mẫn cho biết Lê Yên là bạn học với ông từ thời tiểu học. Họ cùng học chữ, học nha với nhau.
Khi họ kết hợp với Văn Chung thành nhóm Tricea, Văn Chung đang là công nhân của một nhà in ở phố Hàng Ðiếu, gần rạp chiếu bóng Olympia (phố Hàng Da). Vào thời điểm ấy, Văn Chung đã có một số ca khúc được phổ biến như: Khúc ca Ban Chiều, Thiếu Phụ Hoài Xuân, Ðôi Mắt Huyền, Bóng Ai Qua Thềm... Tất cả các ca khúc đó của Văn Chung, sau này, người ta chỉ còn được biết có một bài là Bóng Ai Qua Thềm.
Ðó cũng là thời kỳ lớp nhạc sĩ đầu tiên của chúng ta khởi sự xây dựng nền tận nhạc Việt Nam: nhóm Thẩm Oánh, Dương Thiệu Tước ở Hà Nội, nhóm Lê Thương ở Hải Phòng, nhóm Ðặng Thế Phong, Bùi Công Kỳ ở Nam Ðịnh...
Họ đều là những tài năng lớn.
Các tác phẩm của họ khẳng định điều ấy.
Trước họ là những ai đã góp công hình thành nền tân nhạc Việt Nam?
Ðó là câu hỏi, cho tới nay, hình như chúng ta cũng chưa có lời giải đáp thỏa đáng.
Bởi vì sự thực không có tác phẩm nào chứng minh.
Vậy, ca khúc nào là ca khúc Việt Nam đầu tiên được phổ biến và ai là tác giả?
Ðó cũng là điều chưa được giải đáp dứt khoát.
Những người viết về sử nhạc của chúng ta mỗi người kết luận một khác.
Theo Dzoãn Mẫn: “Năm 1938, người ta thấy xuất hiện một bản nhạc in đầu tiên bán trên thị trường là bài 'Hồ Xưa' của Thẩm Oánh. Trước đó chỉ một số bài hát (được in) trên các báo Phong Hóa, Ngày Nay, Tiểu Thuyết Thứ Bảy”
Dzoãn Mẫn không cho biết rõ các bài hát trên báo tên gì, ai viết?
Nhưng Dzoãn Mẫn cho hay, sự kiện đó đã khiến nhóm Tricea quyết định xuất bản các sáng tác của mình.
Vẫn theo Dzoãn Mẫn: “Có thể nói Văn Chung là linh hồn của nhóm Tricea; mọi việc biểu diễn xuất bản đều do anh quán xuyến. Riêng việc in ấn, Văn Chung có thuận lợi là làm ở nhà in nên tự tay chép nhạc trên bàn in litho, chọn giấy tốt, nhờ họa sĩ trang trí bìa. Các bản nhạc in ra được trình bày trang nhã, các nốt, các ký hiệu nhạc sáng sủa, rõ nét, trông không kém gì mấy so với bản nhạc nước ngoài. Trong khi đó bản nhạc của các nhóm khác đều khắc gỗ, hình nốt méo mó, không rõ và thường có nhiều lỗi in”.
Những bài hát do nhóm Tricea ấn hành gồm có:
Khúc Ca Ban Chiều (Văn Chung)
Vườn Xuân (Lê Yên)
Gió Thu (Dzoãn Mẫn)
Nhớ Quê Hương (Phạm Ngữ)
Ðôi Mắt Huyền (Văn Chung)
Cười Trong Nắng Xuân (Văn Chung) vv&
Trong số ca khúc được nêu, về sau này, hình như chỉ thấy một bản duy nhất là bài Nhớ Quê Hương của Phạm Ngữ còn được nhớ, được hát.
Thế những ca khúc kia đâu?
Vì lẽ gì chúng lại biến mất?
Riêng bài Bóng Ai Qua Thềm của Văn Chung đã được yêu, được hát rất nhiều một thời, cái thời cực lãng mạn của tân nhạc Việt Nam, thường được gọi chung là nhạc tiền chiến.
Ca khúc này đã được danh ca Ái Liên thu vào đĩa nhựa.Và những ai sống ở Hà Nội sau khi cuộc chiến tranh bùng nổ ít lâu, người ta tản cư rồi hồi cư, hẳn không quên bài hát thường được phát trên sóng của các đài phát thanh và nhất là trên các loa phóng thanh của các rạp hát mà đoàn Ái Liên đang lưu diễn, trong không khí lo âu, chết chóc, giữa cái thành phố đổ nát đang cố hồi sinh, tiếng hát trong vắt của Ái Liên, nghe thấy trong những buổi chiều mùa đông xám ngắt, có một một vẻ gì đó ai oán, lac lỏng:
Những lúc em ngồi suốt canh khuya bên đèn
Miệt mài cùng một manh áo len
Vắng bóng anh em chờ mong anh
Cố sức em đan thật nhanh
Em đan áo cho xong còn hòng đông này
vắng hình anh
Em lạnh lùng thay
Xa anh em nhờ manh áo ấy
Khiến em quên lạnh lùng khi ngồi trước đèn
Bóng ai qua thềm
Vừa nhìn thoáng lướt êm trên nền trời êm
Ngừng đan em thấy gió lay mành trúc
Bóng qua êm đềm
Cùng cơn gió êm
Làm rung tấm áo len trên lòng em
Lòng em xao xuyến muốn nghiêng mình tránh
gió qua bên thềm
Rồi thời gian ấy qua
Tấm áo em đan chưa xong mà
Cứ mỗi khi chiều gió lướt qua bên mình
Thì lòng em thấy xuyến xao vì gió
Nâng áo lên em kề gần bên trái tim
Mùa đông sắp đến gió lay mành trúc
Bóng ai qua thềm
Cuộc chia lìa xảy ra trong thực tế khác xa với cuộc chia lìa được báo trước trong nhạc.
Nó đau đớn hơn nhiều.
Cay đắng hơn nhiều.
Lạnh lẽo hơn nhiều.
Hình như tiếng hát nhắc nhở tất cả những điều ấy.
Không biết trong thời gian từ kháng chiến đến cộng sản Văn Chung viết được bao nhiêu ca khúc nữa?
Nhưng người ta chỉ được biết thêm có một bài của ông: Ðợi Anh Về.
Ðợi Anh Về là một bài thơ của Simonov, do Tố Hữu dịch ra Việt ngữ.
Văn Chung đã phổ nhạc rất thành công bài thơ này.
Ông đã giữ được cả vẻ thiết tha, hào hùng lẫn bi thảm của bài thơ, ở những đoạn gay gắt nhất, nhạc của ông vẫn rất ngọt ngào
Em ơi! Ðợi anh về!
Ðợi anh hoài em nhé
Mưa có rơi dầm dề
Ngày có dài lê thê
Thì em ơi em cứ đợi
Em ơi em cứ đợi
Dù tuyết rơi bão nổi
Dù nắng cháy em ơi
Bạn cũ có quên rồi
Ðợi anh hoài em nhé
Tin anh dù vắng vẻ
Lòng em dù tái tê
Chẳng mong chi ngày về
Thì em ơi em cứ đợi
Ðợi anh anh lại về
trong tiếng cười ngạo nghễ
Ðợi anh anh l;ại về
trong tiếng cười ngạo nghễ
Ai ngày xưa rơi lệ hận cho sự tình cờ
Ai ngày xua rơi lệ, nào có biết bao giờ
Nào có biết bao giờ bởi vì em ước mong
Nào có biết bao giờ bởi vì em trông ngóng
Trông cho tan giặc phía đường xa
Anh của em lại về
Anh của em lại về
Anh của em lại về
Văn Chung đã mất tại Việt Nam Tháng Tám năm 1984.