Nguyễn Ðình Toàn
Chiều Chủ Nhật 8 Tháng Mười, 2006, sẽ có một buổi trình diễn nhạc Văn Phụng, để tưởng niệm nhà soạn nhạc tài hoa này, tại trụ sở Nhật Báo Người Việt, nhân ngày kỵ của ông sắp tới với các giọng ca Kim Tước, Mai Hương, Quỳnh Giao, cùng sự góp tiếng của nhiều ca sĩ khác nữa.
Văn Phụng mất ngày 17 Tháng Mười Hai năm 1999.
Như thế, thấm thoát đã sáu, bảy năm trôi qua.
Nhưng đối với rất nhiều người, hình như cái ngày Văn Phụng mất vẫn chưa xa lắm. Có lẽ vì hàng ngày người ta vẫn nghe thấy nhạc của ông, qua băng đĩa, qua các đài phát thanh truyền hình, những bài hát do các ca sĩ còn đây hay đã cùng ông tới một phương trời nào đó, cả các ca sĩ lớp mới nhất, [có thể] chính Văn Phụng cũng chưa được nghe bao giờ, hát.
Văn Phụng là một trong những nhạc sĩ có sức sáng tác phong phú nhất của chúng ta.
Nghe nhạc ông, người ta có cảm tưởng hình như Văn Phụng muốn viết nhạc lúc nào cũng được. Chỉ cần một cảm hứng thoáng qua, một hình ảnh ông muốn ca ngợi, một thách thức với chính mình về một ý tưởng nào đó, ông muốn biến nó thành tác phẩm, ông đều có thể thực hiện được.
Lời Nhi Nữ
Tiếng Dương Cầm
Vui Bên Ánh Lửa
Ô! Mê Ly!
Xuân Miền Nam
Văn Phụng dẫn dắt người nghe từ đề tài này qua đề tài khác, thơ mộng, lãng mạn, rộn ràng ông còn có thể trộn lẫn hết thẩy những tính chất ấy trong mỗi ca khúc của ông.
Từ phương xa
Ðêm nay xuân về duyên dáng
Trên đôi môi nàng trinh nữ thắm nét sống
Ðêm bao la
Không gian vang lời tha thiết
Van xin xuân đừng phai sắc
Hoa ngát hương thơm lành
Nhạc lắng câu thanh bình
Gió lướt êm như ru cơn mơ say sưa
Theo âm thanh đang trầm ngân
[Xuân Miền Nam]
Không có một chút cầu kỳ nào trong cách viết lời ca của Văn Phụng. Từ ngữ ông dùng chỉ gồm những chữ thông thường, cái hay nằm trong cách thức ông sử dụng chữ nhiều hơn những tìm kiếm, khám phá. Người ta cũng không thể nghe câu trước để phỏng đoán câu sau ông sẽ viết gì. Óc tưởng tượng của ông rất mạnh. Có thể coi nhạc Văn Phụng một nửa là tưởng tượng của ông hiện thực. Hình như ngay ca từ cũng không theo kịp nhạc của ông [mặc dầu có vẻ như Văn Phụng viết lời sau khi phần nhạc đã hoàn tất].
Các ca khúc của Văn Phụng có cái đẹp toàn thể, tách rời ra từng câu người ta không chắc đã nắm được ý ông.
Lòng còn hoài mơ một đêm
Ðiệu nhạc rền vang nồng thắm
Rượu cần càng vui càng uống
Ðắm say men nồng tình duyên
Cùng nàng ngồi bên bờ suối
Hẹn hò một duyên tình mới
Nàng ngồi lặng nghe chẳng nói
Khẽ rung rinh đôi làn môi
[Trăng Sơn Cước]
Văn Phụng cũng phổ nhạc nhiều thơ: Ðêm Buồn [ca dao] Trăng Sáng Vườn Chè, Hôn Nhau Một Lần Cuối [thơ Nguyễn Bính] qua nhạc của Văn Phụng đã trở thành những tình khúc quan trọng của chung nền tân nhạc Việt Nam.
Nhưng có lẽ bài thơ phổ nhạc hay nhất của Văn Phụng là bài Các Anh Ði, thơ của Hoàng Trung Thông.
Phải được nghe cùng bài thơ này do Lê Yên, tác giả Ngựa Phi Ðường Xa phổ, mới thấy cái tài hoa của Văn Phụng.
Nhạc của ông thoải mái và giàu có biết bao!
Cái kỳ lạ nhất của nhạc Văn Phụng là hình như chẳng ai đàn hay hát hết được “nhạc trong nhạc” của ông. Phải được xem Văn Phụng trình diễn trên sân khấu hay trước ống kính truyền hình, mới thấy ông hình như ông chơi nhạc bằng cả cơ thể của mình chứ không phải chỉ bằng các nhạc cụ. Cái cách trình diễn ấy của Văn Phụng cho người ta cảm tưởng ông đàn không 'hết nhạc' của ông, ai có thể làm được việc ấy?
Nghe nói, đáng lẽ ca sĩ Châu Hà cũng sẽ có mặt trong chiều nhạc Văn Phụng tại trụ sở Nhật Báo Người Việt sắp tới, nhưng vì lý do sức khỏe, có lẽ bà sẽ không tới được. Nếu đúng như vậy, thật là một điều đáng tiếc. Các thính giả lỡ mất một dịp được nghe Châu Hà hát và gặp lại bà, một trong những người được coi như hát nhạc Văn Phụng hay nhất. Ðiều đó cũng không có gì lạ: rất nhiều ca khúc văn Phụng đã viết để riêng tặng bà.
Mộc Lan, Kim Tước, Châu Hà, Mai Hương, Quỳnh Giao là những tên tuổi đã gắn liền với tân nhạc Việt Nam một thời.
Họ cũng đã có nhiều dịp cùng hát nhạc Văn Phụng.
Nay đã kẻ còn người mất.
Những buổi họp mặt như thế đã trở thành những dịp may hiếm hoi. Các ca sĩ tham gia trình diễn đã bỏ ra rất nhiều thì giờ tập dượt. Hội trường nhỏ, phương tiện eo hẹp, ban nhạc chắc cũng không có đủ như mong muốn.
Nhưng đây là cơ hội để người còn tạ ơn người đã mất, để những người trẻ đến nghe nối tiếp sự cảm thông với người xưa, và để những “người xưa” gặp lại nhau trong những âm hưởng của kỷ niệm.
“Biết đâu rồi nữa chẳng là chiêm bao?”
Sau đây là nguyên văn bài “Bức Họa Ðồng Quê”, ca khúc điển hình của Văn Phụng:
Trời xanh xanh bao la
Mây trắng trắng trắng xóa
Tia nắng tưng bừng chiếu trên đồng lúa vàng
Ðàn chim chim chim non
Ðang ríu ríu rít hót
Tung cánh bay nhẹ lướt trên cành la đà
Từ xa xa xa xa
Nghe thoáng thoáng tiếng hát
Thôn nữ bên đồng lúa ca lời mơ màng
Tình tang tang tang tang
Tang tính tính tính tính
Du khách nâng nhẹ phím buông nhẹ tơ vàng
Hãy nắng hãy sáng lên
Ðể ngàn hoa tươi thắm hơn
Hỡi gió hãy cuốn lên
Ðể đồng xanh tươi mát hơn
Thôn quê hân hoan mừng ngày mùa sang
Người người hò vang
Ðàn hòa tình tang
Nhịp nhàng vẳng xa
Là la la la lá
Hó lơ hó lớ lơ
Hò lờ ho lớ hó lơ...