Nguyễn Ðình Toàn
Nhà thơ Viên Linh, chủ nhiệm kiêm chủ bút nguyệt san Khởi Hành, trong số báo mới nhất xuất bản tháng 9/05, có đề nghị một Giải Văn Chương toàn sự nghiệp cho một nhà văn Việt Nam trong nước. Cụ thể là trao cho nhà văn Nguyễn Thụy Long. Theo báo Khởi Hành thì: “Nhà văn miền Nam xứng đáng nhất để trao một Giải Văn Chương dành cho Lương tâm Nhân loại sáng chói trong giam cầm, áp bức, mà không từ bỏ nghiệp vụ, không gác bút, ấy là Nguyễn Thụy Long.”
Ðề nghị của ông đã được rất nhiều người, trong nhiều giới khác nhau, hoan nghênh, bằng thư từ, e-mail [được đăng lại trên trang 12 cùng số báo].
Cũng trong tuần qua, sau buổi phát hành sách của nhà xuất bản Tiếng Quê Hương của Uyên Thao, được tổ chức tại trụ sở của Báo Người Việt, họa sĩ Phan Diên đã đưa cho các thân hữu đọc mẫu điện thư ông vừa nhận được từ Sài Gòn cho hay thi sĩ Trần Tuấn Kiệt đang bị đau, không thuốc men, lang thang, nghĩa là đang khốn cùng. Làm được gì cho ông ấy không?
Kể từ tháng 4/1975, một số lớn văn nghệ, trí thức miền Nam đã mất như: Vũ Hoàng Chương, Hồ Hữu Tường, Nguyễn Mạnh Côn, Nguyễn Hoạt [Hiếu Chân], Hoàng Vĩnh Lộc, Minh Ðăng Khánh, Trọng Khương, Dương Hùng Cường, Trần Lê Nguyễn, Nguyễn Hiến Lê, Lý Hoàng Phong, Hoàng Trúc Ly, Lê Xuyên, Hoàng Ngọc Tuấn,... Người chết trong tù, người được tha ra rồi mới chết, người lang thang, lếch thếch từ đó cho đến lúc chết. Người chưa chết tiếp tục lang thang.
Khốn cùng có lẽ là tình cảnh chung của các văn nghệ sĩ miền Nam kể tử sau ngày 30 tháng 4/1975.
Nhất là những người quyết định không viết nữa, lại càng gặp nhiều khó khăn.
Ðể sống, sau khi được tha ra khỏi tù, Lê Xuyên đã ngồi bán thuốc lá ở lề đường cho đến lúc chết.
Tại sao không viết nữa?
Chống chế độ?
Bêu rếu chế độ?
Cái cách sống ấy, họ để yên thì được, họ muốn gây sự lúc nào “chết” lúc đó.
Nói không viết nữa chỉ có nghĩa là không viết theo ý muốn của nhà nước.
Có người không viết nữa thật.
Nhưng có những người vẫn viết.
Viết theo ý mình.
Viết dấu đi, để đấy.
Viết gửi ra bên ngoài.
Sống dưới chế độ cộng sản thì [các nhà văn ngụy] dù viết hay không viết nữa cũng vẫn bị nghi ngờ.
Mà đã bị họ nghi ngờ thì khó sống lắm.
Thời gian đầu sau tháng 4/1975, các trại giam không thiếu những người bị tù với tội danh: “Nghi ngờ có liên lạc với một tổ chức bị nghi ngờ là phản động.”
Ðấy là những người, người ta muốn tha lúc nào cũng được, muốn nhốt bao lâu cũng được.
Sức một người không thể chống được cả một chế độ, ai cũng hiểu như thế.
Nhưng có những sự thật người ta không thể nói khác.
Một người nói dối còn đáng sợ huống chi một chế độ nói dối.
Ở tù là sự thật.
Bị bỏ đói là sự thật.
Bị đối xử kỳ thị là sự thật.
Bị hành hạ, đánh đập, đối xử như súc vật, cùm, trói là sự thật.
Chết là sự thật.
Nguyễn Thụy Long viết:
“Tôi đã sống trên đất nước Việt Nam này suốt 30 năm trời, tôi phải thực hiện lời hứa mà những người bạn tù đã trông đợi nơi tôi. Ghi nhận những gì mà tôi và họ đã trải qua, những năm tù tội trong truyện dài Con Chó Lu Bu, truyện này để tưởng niệm những người đã chết và vinh danh những người cải tạo ở Z30A.”
Như thế, nếu người ta có tìm ra trong truyện của ông những chi tiết phản động thì đó không phải lỗi ở Nguyễn Thụy Long, cũng không phải ý định của ông. Ông chỉ muốn nói ra những sự thật, ông và các bạn tù của ông đã trải qua.
Vậy thôi.
Cựu Hải Quân Ðại Tá Nguyễn Quan Hà, trong thư gửi Khởi Hành tỏ ý e ngại:
“Thấy đồng ý với anh về Giải Văn Chương [năm nay] cho Nguyễn Thụy Long, nhưng không biết việc này có đem lại hệ lụy gì cho anh ấy không?”
Ðó cũng lại là một sự thật không thể không đề cập tới.
Chúng ta mất gần hết văn nghệ sĩ, trí thức của một quốc gia, một thời. Cái chết của họ không phải chỉ tính từ khi họ lìa đời, mà phải kể từ khi họ không còn sáng tác được nữa.
Chúng ta không làm và đã làm được những gì cho họ, cho sự mất mát ấy?
Không thể cứ ngồi chờ họ chết dần, chết mòn mà không làm gì cả.
Muốn làm gì, cụ thể, phải có tiền.
Vậy, sao không bắt đầu bằng việc ai cũng có thể làm được làợ “góp mỗi người 1 đồng.”
Thử đề nghị như vậy.
Dĩ nhiên, ai có thể đóng góp được nhiều hơn càng hay.
Góp cho ai và góp như thế nào, tổ chức giải thưởng ra sao, ông Viên Linh là người đưa ra sáng kiến, chắc sẽ còn nhiều ý hay.
Nguyễn Ðình Toàn